ادىستەمەلىك ەسكەرتۋ
قازاقستاندا تراكتور، اۆتوبۋس جانە ارنايى تەحنيكانىڭ ءوندىرىسى مەن يمپورتى تۋرالى دەرەكتەر جاريالانعانىمەن، ولاردىڭ ىشكى نارىقتاعى ورتاشا ساتىلىم كولەمى تۋرالى تولىق رەسمي ستاتيستيكا جوق. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى بولشەك ساۋداداعى ناقتى اقشا اينالىمىن كولىكتىڭ تۇرلەرى بويىنشا تولىق اشپايدى.
ال جەڭىل اۆتوكولىككە قاتىستى ءۇش نەگىزگى كورسەتكىش - يمپورتتىڭ كەدەندىك قۇنى، وتاندىق ءوندىرىس قۇنى جانە بولشەك ساۋداداعى ساتىلىم كولەمى رەسمي ستاتيستيكادا بار. بۇل ولاردىڭ باعا ديناميكاسىن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ماتەريالدا كەلتىرىلگەن 2015 -جىلعى جانە 2025 -جىلعى ءوندىرىس، يمپورت، جۇمىسپەن قامتۋ، جالاقى جانە اۆتوپارك قۇرىلىمى تۋرالى دەرەكتەر ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ تولىق 12 ايعا ارنالعان رەسمي قورىتىندى ستاتيستيكاسىنا نەگىزدەلگەن.
2025 -جىلعى بولشەك ساۋدا قۇرىلىمى بويىنشا تولىق جىلدىق دەرەك ءالى جاريالانباعاندىقتان، باعا ديناميكاسىن سالىستىرۋدا سوڭعى تولىق ستاتيستيكالىق جىل رەتىندە 2024 -جىلعى كورسەتكىشتەر پايدالانىلدى.
جەڭىل كولىك باعاسى ينفلياتسيا قارقىنىنان 1,9 ەسە جىلدام وسكەن
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا، 2015 -جىلى قازاقستانعا 67055 جەڭىل اۆتوكولىك يمپورتتالعان. ولاردىڭ جالپى كەدەندىك قۇنى 1 ميلليارد 142 ميلليون 560 مىڭ دوللارعا جەتكەن. ورتاشا باعا - 17040 دوللار. بۇل سول كەزدەگى ورتاشا باعاممەن 3 ميلليون 793 مىڭ تەڭگەگە تەڭ بولدى.
ال 2024 -جىلى قازاقستانعا 144361 جەڭىل اۆتوكولىك يمپورتتالعان. ولاردىڭ جالپى كەدەندىك قۇنى 2 ميلليارد 269 ميلليون 310 مىڭ دوللار بولعان. ورتاشا يمپورت باعاسى - 15719 دوللار. بۇل 2024 -جىلعى ورتاشا باعاممەن 7 ميلليون 388 مىڭ تەڭگەگە تەڭ بولدى. وسىلايشا اۆتوكولىكتى يمپورتتاۋدىڭ ورتاشا باعاسى 3,79 ميلليون تەڭگەدەن 7,39 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، 1,95 ەسە ارتقان.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2015 -جىلى قازاقستاندا 12453 جەڭىل اۆتوكولىك جاسالعان. ولاردىڭ جالپى ءوندىرىس كولەمى اقشاعا شاققاندا 82 ميلليارد تەڭگە بولعان. ورتاشا ءوندىرىس قۇنى - 6 ميلليون 586 مىڭ تەڭگە نەمەسە 28660 دوللار.
2024 -جىلى قازاقستاندا شامامەن 134 مىڭ جەڭىل اۆتوكولىك جاسالدى. ولاردىڭ جالپى ءوندىرىس كولەمى اقشالاي ەسەپتەگەندە شامامەن 1 تريلليون 890 ميلليارد تەڭگە بولعان. ورتاشا ءوندىرىس قۇنى - 14 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە نەمەسە 30 مىڭ دوللار. وسىلايشا وتاندىق اۆتوكولىكتىڭ وندىرىستەگى وزىندىك قۇنى 6,586 ميلليون تەڭگەدەن 14,1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، 2,14 ەسە ارتقان.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2015 -جىلى قازاقستاندا جاڭا جەڭىل اۆتوكولىكتەردىڭ بولشەك ساۋداداعى جالپى ساتىلىم كولەمى 186 ميلليارد 594 ميلليون تەڭگە بولعان. قازاقستان اۆتوكولىك وداعىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، سول جىلى 97446 جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلعان. ورتاشا ساتىلىم باعاسى - 1 ميلليون 915 مىڭ تەڭگە نەمەسە 8600 دوللار.
2024 -جىلى جاڭا جەڭىل اۆتوكولىكتەردىڭ بولشەك ساۋداداعى جالپى ساتىلىم كولەمى شامامەن 1 تريلليون 860 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. سول جىلى شامامەن 205 مىڭ جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلعان. ورتاشا ساتىلىم باعاسى - 9 ميلليون 070 مىڭ تەڭگە. بۇل - شامامەن 19300 دوللار دەگەن ءسوز. وسىلايشا ىشكى نارىقتاعى جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ ورتاشا ساتىلىم باعاسى 1,91 ميلليون تەڭگەدەن 9,07 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، 4,74 ەسە ارتقان.
ءوندىرىس قۇنى مەن بولشەك باعا اراسىندا لوگيستيكا، ديلەرلىك ۇستەمەاقى جانە قارجىلاندىرۋ شىعىندارى سياقتى قوسىمشا فاكتورلار بار.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2015- 2024 -جىلدار ارالىعىندا جيناقتالعان ينفلياتسيا شامامەن 2,5 ەسە ءوستى.
ۇلتتىق بانك دەرەكتەرى بويىنشا، تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى ورتاشا جىلدىق باعامى 2015 -جىلعى 222 تەڭگەدەن 2024 -جىلى 456 تەڭگەگە دەيىن السىرەپ، شامامەن 2,05 ەسە وزگەردى، ياعني 2015-2024 -جىلدارى اۆتوكولىك باعاسىنىڭ ءوسىمى ينفلياتسيادان دا، تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرىسىنەن دە جىلدام بولدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى مەن حالىقارالىق اۆتوموبيل ۇيىمدارىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، ۋتيلالىم ەنگىزىلگەنگە دەيىنگى 2005-2015 -جىلدارى جاڭا اۆتوكولىكتىڭ ورتاشا باعاسى 904 مىڭ تەڭگەدەن 1,91 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، 2,12 ەسە ارتقان. وسى كەزەڭدەگى جيناقتالعان ينفلياتسيا 2,03 ەسە بولعان، ياعني اۆتوكولىك باعاسى ينفلياتسيامەن شامالاس قارقىنمەن وسكەن. ال 2015-2024 -جىلدارى اۆتوكولىك باعاسى ينفلياتسيادان 1,9 ەسە جىلدام وسكەن.
ايلىق VS كولىك باعاسى
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 2015 -جىلى قازاقستاندا بۇكىل سالالار بويىنشا ورتاشا ايلىق شامامەن 126 مىڭ تەڭگە بولدى. ال بۇعان دەيىن كەلتىرىلگەن سانداردان جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ ورتاشا باعاسى 1 ميلليون 915 مىڭ تەڭگە بولعانىن ەسەپتەپ شىعارۋعا بولادى. دەمەك، سول كەزدە ورتا تابىسى بار قازاقستاندىق جەڭىل كولىك ساتىپ الۋ ءۇشىن شامامەن 15-ايدىڭ ەڭباقىسىن جۇمساۋ كەرەك بولعان.
2025 -جىلى ەل بويىنشا ورتاشا ايلىق 429 مىڭ تەڭگەگە جەتسە، جاڭا اۆتوكولىكتىڭ ورتاشا باعاسى 9 ميلليون تەڭگەدەن استى. دەمەك، ورتاشا ايلىق الاتىن قازاقستاندىق ءۇشىن جاڭا كولىك ساتىپ الۋ قۇنى 15 ايلىق تابىستان 22-23 ايلىق تابىس دەڭگەيىنە دەيىن ۇلعايعان. بۇل ساندار Kolesa.kz سايتىنداعى جاڭا اۆتوكولىكتەر باعاسىنىڭ ارحيۆتىك دەرەكتەرىمەن دە (2015 جانە 2024 -جىلعى) سايكەسەدى.
يمپورت VS وتاندىق ءوندىرىس
2015 -جىلى قازاقستاندا جاڭادان تىركەلگەن جەڭىل اۆتوكولىك سانى 79508 كولىك بولعان. ونىڭ 67055 ى يمپورتتالسا، 12453 سى ەل ىشىندە جاسالعان. پايىزعا شاقساق، يمپورت ۇلەسى - 84 پايىز، وتاندىق ءوندىرىس ۇلەسى 16 پايىز بولعان.
2025 -جىلى يمپورت پەن وتاندىق ءوندىرىستىڭ جيىنتىق كولەمى 388929 كولىك بولدى. ونىڭ ىشىندە 229985 كولىك يمپورتتالىپ، 158944 كولىك قازاقستاندا جاسالعان. دەمەك، ۋتيلالىم ەنگىزىلگەن 9 جىلدىڭ ىشىندە يمپورت ۇلەسى - 59 پايىز، ال وتاندىق ءوندىرىس ۇلەسى 41 پايىز بولىپ وتىر.
بۇل نەنى كورسەتەدى؟
2015-2025 -جىلدار ارالىعىندا:
• يمپورت كولەمى 67055-تەن 229985 كە دەيىن ءوستى؛
• وتاندىق ءوندىرىس كولەمى 12453 تەن 158944 كە دەيىن ءوستى؛
• يمپورت پەن وتاندىق ءوندىرىستىڭ قوسىندىسى 79508-دەن 388929 عا دەيىن ۇلعايدى.
وسىلايشا وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 16 پايىزدان 41 پايىزعا دەيىن ءوسىپ، يمپورت ۇلەسى 84 پايىزدان 59 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. ابسوليۋت سانمەن الساق، يمپورت 10 جىل ىشىندە قىسقارعان جوق، كەرىسىنشە وسكەن. ال وتاندىق ءوندىرىس كولەمى 10 ەسەدەن جوعارى قارقىنمەن وسكەن. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، وسى كەزەڭدە سالانىڭ اقشالاي ءوندىرىس كولەمى 27 ەسەدەن استام ۇلعايعان.
ۇلتتىق ستاتيستيكا مالىمەتى بويىنشا، اۆتوموبيل بولشەكتەرى مەن كەرەك- جاراقتار ءوندىرىسى 2015 -جىلعى 172,9 ميلليون تەڭگەدەن 2025 -جىلى 395,1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، شامامەن 2,3 ەسە ارتقان.
ال وسى كەزەڭدە شينالار، ديزەل قوزعالتقىشتارى، قوزعالتقىش بولشەكتەرى مەن اۆتوكولىك كومپونەنتتەرىنىڭ يمپورتى 315,7 ميلليون دوللاردان 1,9 ميلليارد دوللارعا دەيىن ءوسىپ، شامامەن 6 ەسە ۇلعايعان. بۇل ءوندىرىس كولەمى ارتقانىمەن، نەگىزگى كومپونەنتتەر بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىك ساقتالعانىن جانە سالانىڭ لوكاليزاتسيا دەڭگەيى ءالى دە شەكتەۋلى ەكەنىن كورسەتەدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا، «اۆتوموبيلدەر، تىركەمەلەر جانە جارتىلاي تىركەمەلەر ءوندىرۋ» سالاسىندا جۇمىسپەن قامتۋ ايتارلىقتاي ارتقان. 2015 -جىلى سالادا 1995 ادام جۇمىس ىستەسە، 2025 -جىلى بۇل كورسەتكىش 9745 ادامعا جەتكەن. ءبىر قىزمەتكەردىڭ ورتاشا ايلىق اتاۋلى جالاقىسى وسى كەزەڭدە 138 مىڭ تەڭگەدەن 570 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، شامامەن 4 ەسە ارتقان.
اۆتوپارك جاساردى ما؟
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە كوز سالساق، 2015 -جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستاندا تىركەلگەن 3,86 ميلليون جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ 57,8 پايىزىنىڭ شىعارىلعانىنا (2,23 ميلليون) 10 جىلدان اسقان ەدى. 2025 -جىلدىڭ 1-شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا (12 ايدىڭ ستاتيستيكاسى ءالى جاريالانعان جوق) اۆتوپارك 6,46 ميلليون كولىككە دەيىن ۇلعايعانىمەن، ونىڭ 67 پايىزى (3,75 ميلليون) 10 جىلدان ەسكى. وسىلايشا سوڭعى 10 جىلدا ەسكى كولىكتەردىڭ سانى دا، ۇلەسى دە ارتقان. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە ەسەپتەگەندە، جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ ورتاشا جاسى 2015 -جىلى شامامەن 11,4 جىل بولسا، 2025 -جىلى 14,5 جىلعا دەيىن وسكەن.
2024 -جىلى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ دەپۋتات ساۋالىنا بەرگەن جاۋاپتا 2022 -جىلى ۋتيلالىم قۇنىن 50 پايىز ارزانداتۋ سالدارىنان قازاقستانعا اكەلىنەتىن ەسكى كولىكتەر سانى قايتا ارتقانىن اتاپ ءوتتى.
ۋتيلالىمنان جينالعان قاراجات
ەسكە سالايىق، 2016 -جىلى ۋتيلالىم بازالىق مولشەرلەمە (50 ا ە ك) مەن قوزعالتقىش كولەمىنە بايلانىستى كوەففيتسيەنت ارقىلى ەسەپتەلىپ ەنگىزىلدى. 2022 -جىلى كوەففيتسيەنت 50 پايىزعا تومەندەتىلگەنىمەن، ا ە ك-تىڭ جىل سايىن ءوسۋى تولەم كولەمىن قايتا ۇلعايتتى. قازىر 3 ليترلىك قوزعالتقىشى بار كولىك ءۇشىن ۋتيلالىم شامامەن 2,5 ميلليون تەڭگەگە جەتەدى.
يمپورتتالعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن اۆتوبۋستاردان، جۇك كولىكتەرىنەن دە ۋتيلالىم الىنادى.
2022 -جىلى «وپەراتور روپ» ج ش س-نىڭ ورنىنا «جاسىل دامۋ» ا ق كەلدى. سول كەزدە الدىڭعى وپەراتور ۋتيلالىم ارقىلى 691 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جيناعانى، ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى عانا ەلدەگى كولىك قۇراستىراتىن زاۋىتتاردى قولداۋعا باعىتتالعانى بەلگىلى بولدى. وسى شۋدان كەيىن جينالعان قوماقتى اقشادان تاعى 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ، 4 پايىزدىق اۆتونەسيە قايتا جانداندى.
«جاسىل دامۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بىزگە بەرگەن دەرەگىنە قاراساق، 2022-2025 -جىلدارى ۋتيلالىم ەسەبىنەن جاڭا وپەراتوردىڭ شوتىنا 1,13 تريلليون تەڭگە تۇسكەن:
2022 -جىلى - 177,7 ميلليارد
2023 -جىلى - 269,1 ميلليارد
2024 -جىلى - 306,2 ميلليارد
2025 -جىلى - 375,4 ميلليارد تەڭگە.
وسى كەزەڭدە قاراجاتتىڭ 498 ميلليارد تەڭگەسى (شامامەن 44 پايىز) وتاندىق كولىك پەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن وندىرۋشىلەرگە بۇرىن تولەنگەن ۋتيلالىمدى قايتارۋعا باعىتتالعان. تاعى 451,5 ميلليارد تەڭگە (شامامەن 40 پايىز) «ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى» ارقىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا بولىنگەن.
ال قالدىقتاردى جيناۋ، تاسىمالداۋ، قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋعا 2022-2025 -جىلدارى 1,3 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان، بۇل جالپى جينالعان قاراجاتتىڭ شامامەن 0,11 پايىزىنا تەڭ. سونىمەن قاتار، وپەراتور وسى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 73,5 ميلليارد تەڭگە ديۆيدەند جانە 135,7 ميلليارد تەڭگە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەگەن.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2015 -جىلى قازاقستاندا 17 اۆتوموبيل برەندى جاسالسا، 2025 -جىلى ولاردىڭ سانى 27 گە جەتكەن.
- 2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا كۋزوۆتى دانەكەرلەۋ جانە بوياۋ سياقتى تەحنولوگيالىق وپەراتسيالاردى قولدانا وتىرىپ، ۇساق توراپتىق ادىسپەن (CKD) 8 برەندتىڭ 12 جەڭىل اۆتوموبيل مودەلى جاسالادى. 2015 -جىلى قازاقستاندا اككۋمۋلياتور باتارەيالارى تەك «قاينار- ا ك ب» ج ش س كاسىپورنىندا جاسالاتىن. 2025 -جىلى جەڭىل اۆتوموبيلدەرگە ارنالعان كەلەسى كومپونەنتتەر ءوندىرىسى دە جولعا قويىلدى: اۆتوموبيل شينالارى - «Tengri Tyres» ج ش س (قاراعاندى وبلىسى ساران قالاسى)؛ اۆتوموبيل ورىندىقتارى - «Almaty Autoparts Production» ج ش س (الماتى قالاسى)؛ مۋلتيمەديالىق جۇيەلەر - «Kazakhstan Mobility Engineering» ج ش س (الماتى قالاسى)، - دەپ جازىلعان مينيسترلىك جاۋابىندا.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2021-2024 -جىلدارى وتاندىق زاۋىتتاردا وندىرىلگەن كولىكتەردى وتكىزۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ جانە يمپورتتالاتىن جيناقتاۋشى بولشەكتەر بويىنشا ق ق س جەڭىلدىكتەرى ارقىلى بيۋدجەتكە 1,31 تريلليون تەڭگە تۇسپەي قالعان.
قورىتىندى
تۇيىندەسەك، ون جىل ىشىندە قازاقستاندا جەڭىل اۆتوكولىك ءوندىرىسى 12,7 ەسە ءوسىپ، نارىقتاعى ۇلەسى 16 پايىزدان 41 پايىزعا دەيىن ارتتى. سالاداعى جۇمىسپەن قامتۋ 4,9 ەسە، ورتاشا ايلىق جالاقى 4,1 ەسە كوبەيدى. الايدا وسى كەزەڭدە جاڭا اۆتوكولىك باعاسى 4,74 ەسە قىمباتتاپ، ينفلياتسيادان 1,9 ەسە جىلدام ءوستى، اۆتوپاركتىڭ ورتاشا جاسى 11,4 جىلدان 14,5 جىلعا دەيىن ۇلعايدى. 2022-2025 -جىلدارى ۋتيلالىمنان 1,13 تريلليون تەڭگە جينالدى. 2021-2024 -جىلدارى ق ق س جەڭىلدىكتەرى ەسەبىنەن بيۋدجەتكە 1,31 تريلليون تەڭگە تۇسپەگەن. مۇنداي ساياسات ءوندىرىستى وسىرگەنمەن، كولىكتى قولجەتىمدى ەتە ءتۇسىپ، اۆتوپاركتى جاڭارتۋدا ايقىن ناتيجە بەردى دەۋ قيىن. سوعان قاراماستان، سوڭعى 10 جىلدا ءوندىرىس ينفراقۇرىلىمى مەن ماماندار بازاسى ايتارلىقتاي كەڭەيگەن.
ەسكە سالساق، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ساۋالىنا جولداعان جاۋاپتا «جاسىل دامۋ» قاراجاتىن ورمان تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا پايىزسىز بەرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتقان ەدى.
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي