بۇل تۋرالى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مالىمدەدى.
مامانداردىڭ مالىمەتىنشە، قازىرگى تاڭدا جەر وربيتاسىندا 10 سانتيمەتردەن اساتىن شامامەن 30 مىڭعا جۋىق عارىش قوقىسى بار. ولاردىڭ قاتارىندا ىستەن شىققان سپۋتنيكتەر، زىمىرانداردىڭ جوعارعى بولىكتەرى جانە ءارتۇرلى مەتال سىنىقتارى كەزدەسەدى.
- عارىش قوقىسى - ادامزاتتىڭ ورتاق رەسۋرستاردى قانشالىقتى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانا الاتىنىن كورسەتەتىن ماسەلە، - دەدى ينجەنەريا جانە سيفرلىق عىلىمدار مەكتەبىنىڭ وكىلى دميتري سيزوۆ.
بۇل نىساندار سەكۋندىنا بىرنەشە شاقىرىم جىلدامدىقپەن قوزعالادى. سوندىقتان ولاردىڭ سوقتىعىسۋى جاڭا، ودان دا ۇساق قوقىستاردىڭ پايدا بولۋىنا جانە وربيتالاردىڭ ودان ءارى لاستانۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
- ەگەر بۇل ۇدەرىس توقتاماسا، ءبىز GPS، سپۋتنيكتىك بايلانىس پەن اۋا رايىن بولجاۋ جۇيەلەرىنەن ايىرىلۋىمىز مۇمكىن، - دەپ ءتۇسىندىردى عالىم.
وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتى اياسىندا ارنايى عىلىمي جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا عارىش قوقىسىن جويۋدىڭ، ياعني ءبىر نىساندى ۇستاپ، ونى وربيتادان شىعارۋ تاسىلدەرىن زەرتتەيدى.
جوبانىڭ نەگىزگى يدەياسى - عارىشتاعى باقىلاۋسىز ۇشىپ جۇرگەن ءىرى نىسانداردىڭ قوزعالىسىن باياۋلاتۋ. ول ءۇشىن قوقىس نىسانىنا ارنايى قۇرىلىم جالعانادى. بۇل قۇرىلىم وبەكتىنىڭ سىرتقى اۋدانىن ۇلكەيتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اتموسفەرالىق كەدەرگى (اۋا قارسىلىعى) ارتىپ، نىسان بىرتىندەپ جىلدامدىعىن جوعالتادى.
جىلدامدىعى ازايعان عارىش قوقىسى تومەن وربيتاعا ءتۇسىپ، اقىرىندا جەر اتموسفەراسىندا جانىپ كەتەدى. زەرتتەۋ بارىسىندا tether (تروس، جىڭىشكە بايلانىس ارقان) ارقىلى قوقىس نىسانىن باسقارۋ مۇمكىندىكتەرى ماتەماتيكالىق مودەلدەر ارقىلى ەسەپتەلىپ جاتىر.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، عارىش قوقىسىن جويۋ - جاڭا ءارى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باعىت.
- بۇل سالادا قازاقستان ءىرى عارىش دەرجاۆاسى بولماسا دا، عىلىمي ادىستەر مەن مودەلدەر ۇسىنۋ ارقىلى ءوز ورنىن تابا الادى، - دەدى دميتري سيزوۆ.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن قازاقستاندا جەردى قاشىقتان زوندتاۋ عارىش جۇيەسىنىڭ ۇلتتىق وپەراتورى ايقىندالعانىن جازعان ەدىك.