ارقادا قىس جايسىز بولسا، حالىق اعىلىپ نەسى بار
سوڭعى جىلدارى استانا قازاقستاننىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى عانا ەمەس، ءومىر سۇرۋگە قولايلى زاماناۋي مەگاپوليس مارتەبەسىنە ۇمتىلىپ كەلەدى. 2026-جىلدىڭ باسىندا ەلوردا حالقى 1,65 ميلليون ادامعا جەتتى. اكىمدىكتىڭ مالىمەتى بويىنشا، قالادا 205 مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ 74 ءى جەكە مەنشىك. ءبىر مۇعالىمگە شاققانداعى ورتاشا جۇكتەمە 17 وقۋشىدان كەلەدى. بۇل كورسەتكىش كوپتەگەن ءىرى مەگاپوليستەر دەڭگەيىنە جاقىن.
ەلوردادا مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتوردى قوسا ەسەپتەگەندە 51 مەديتسينالىق ۇيىم قىزمەت كورسەتەدى.
استانانىڭ ورماندى ساياباق ايماعىنىڭ (جاسىل بەلدەۋ) اۋماعى 15,9 مىڭ گەكتاردان اسادى. ونىڭ قۇرامىندا شامامەن 14,6 ملن ءتۇپ اعاش وسەدى. وسىنىڭ ارقاسنىدا ءاربىر قالا تۇرعىنىنا 96,5 شارشى مەتر جاسىل اۋماقتان كەلەدى. بۇل كورسەتكىش الەمدەگى كوپتەگەن استانالاردان جوعارى.
قالاداعى كولىك ينفراقۇرىلىمى دا كەڭەيىپ كەلەدى. ۆەلوجولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 152,75 شاقىرىمعا جەتكەن. سونىمەن قاتار جەڭىل رەلستى كولىك (LRT) ىسكە قوسىلدى. ول ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 45 مىڭ جولاۋشى تاسىمالداۋعا قاۋقارلى.
استانا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى مادەني ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. قالادا 10 تەاتر، 27 كىتاپحانا، 6 مۋزەي جانە 11 كينوتەاتر جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا «استانا وپەرا»، «استانا بالەت»، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۋزەيى سياقتى نىساندار بار.
سپورت ينفراقۇرىلىمى دا اۋقىمدى. ەلوردادا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى «استانا ارەنا» ، «بارىس ارەنا»، «الاۋ» مۇز سارايى، «سارىارقا» ۆەلوترەگى، Qazaqstan جەڭىل اتلەتيكا كەشەنى سەكىلدى 33 ءىرى سپورت نىسانى ورنالاسقان.
قالادا 317 قوناق ءۇي جۇمىس ىستەيدى. ولاردا شامامەن 19 مىڭ توسەك- ورىن بار. 2025-جىلدىڭ توعىز ايىندا استاناعا 1,19 ميلليون تۋريست كەلگەن، بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا كوپ.
سونىمەن بىرگە، استانا الدىندا مەگاپوليستەرگە ءتان مىندەتتەر دە تۇر. حالىق سانىنىڭ جىلدام ءوسۋى مەكتەپتەرگە، جولدارعا، قوعامدىق كولىككە جانە تۇرعىن ءۇي نارىعىنا تۇسەتىن جۇكتەمەنى ارتتىرادى. سوندىقتان قالانىڭ ءومىر ساپاسىن باعالاۋ ءۇشىن ونى تەك قازاقستان قالالارىمەن ەمەس، وزگە ەلدەردىڭ استانالارىمەن جانە ءىرى مەگاپوليستەرىمەن سالىستىرۋ ماڭىزدى.
نەگە ءدال وسى 9 قالا؟
بۇل زەرتتەۋدىڭ ماقساتى - استانانىڭ ءومىر سۇرۋگە قولايلىلىق دەڭگەيىن وزگە استانالارمەن سالىستىرىپ قاراۋ. ول ءۇشىن الەمنىڭ ءارتۇرلى ايماعىنان، ءارتۇرلى ەكونوميكالىق جانە ۋربانيستىك مودەل ۇستاناتىن توعىز قالا ىرىكتەلدى.
ىرىكتەلگەن قالالاردىڭ گەوگرافيالىق ورنى، ەكونوميكا قۇرىلىمى، كليماتى، دامۋ تاريحى جانە قازاقستان ءۇشىن سالىستىرمالى ماڭىزى ەسكەرىلدى.
تاشكەنت (وزبەكستان استاناسى) ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى استانانىڭ ءبىرى ءارى تۇركى الەمىنىڭ ماڭىزدى ورتالىعى رەتىندە تاڭدالدى. ول استانا سياقتى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە دامىپ، حالقى تەز ءوسىپ جاتقان مەگاپوليس سانالادى.
باكۋ (ازەربايجان استاناسى) مۇناي-گاز سەكتورىنا سۇيەنەتىن ەكونوميكاسى مەن كاسپي وڭىرىندەگى ورنى، بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىندا بولعان تاريحى ارقىلى استانامەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكى قالا دا ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار ەسەبىنەن دامي باستاعان مەملەكەتتەردىڭ استانالارى بولىپ تۇر.
ماسكەۋ (رەسەي استاناسى) - پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس ءارى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق سەرىكتەسىنىڭ استاناسى. قالا اۋقىمى جاعىنان استانادان الدەقايدا ۇلكەن بولعانىمەن، ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ دەڭگەيىن سالىستىرۋعا بولادى.
بەيجىڭ (قىتاي استاناسى) قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك شىعىسىندا جاتقان الەمدەگى ەكىنشى ەكونوميكانىڭ استاناسى رەتىندە تاڭدالدى. بۇل قالا ۋربانيزاتسيا، كولىك جۇيەسى جانە سيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ باعىتىندا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
سەۋل (وڭتۇستىك كورەيا استاناسى) قالانى جوعارى تەحنولوگيامەن باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ەتالونى سانالادى. سمارت-قالا شەشىمدەرى، قوعامدىق كولىك پەن سيفرلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ دامۋى بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك ۇلگىلەردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى.
حەلسينكي (فينليانديا استاناسى) حالىقتىڭ ءومىر ساپاسى، ينكليۋزيۆتىلىك، ەكولوگيا جانە قالالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى جونىندەگى حالىقارالىق رەيتينگتەردە ۇنەمى جوعارى ورىن الادى. سونىمەن قاتار كليماتى جاعىنان استاناعا ۇقساس تۇستارى بار. حەلسينكي مىسالى «قىسى قاتتى قالا ءومىر سۇرۋگە قولايسىز بولادى» دەگەنگە ساياتىن تار تۇسىنىكتەردى جوققا شىعارىپ تۇر.
وتتاۆا (كانادا استاناسى) جەر شارىنداعى قازاقستانمەن بەلدەۋلەس جاتقان، اۋماعى وراسان، ەلدىڭ ورتالىعى ءارى قالا حالقىنىڭ سانى سونشالىق كوپ ەمەس. بۇل قالا استاناعا ءومىر ساپاسى، قاۋىپسىزدىك جانە قوعامدىق قىزمەتتەردىڭ تيىمدىلىگى بويىنشا جوعارى كورسەتكىشتەرى بويىنشا ۇلگى بولا الادى.
ابۋ-دابي (بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ استاناسى) شولەيت كليمات جاعدايىندا سالىنعان زاماناۋي استانالاردىڭ ءبىرى رەتىندە كوز تارتادى. مۇنايدان تۇسكەن تابىستى قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا پايدالانۋ تاجىريبەسى جاعىنان قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى سالىستىرۋ نۇكتەسى بولماق.
ۆەنا (اۋستريا استاناسى) كوپتەگەن حالىقارالىق رەيتينگتەردە الەمدەگى ءومىر سۇرۋگە ەڭ قولايلى استانانىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سوندىقتان ول زەرتتەۋدە شارتتى تۇردە «ۇزدىك تاجىريبە ەتالونى» رەتىندە پايدالانىلدى.
ماقالاعا پايدالانىلعان دەرەكتەر بىرنەشە كوزدەن جيناقتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ رەسمي ستاتيستيكالىق بازالارى (Eurostat)، حالىقارالىق يندەكستەر مەن رەيتينگتەر (IMD Smart City Index، Numbeo جانە باسقا دا اشىق رەيتينگتەر)، ۇلتتىق ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ مالىمەتتەرى، مۋنيتسيپاليتەتتەر مەن قالا اكىمدىكتەرىنىڭ رەسمي جاريالانىمدارى، سونداي-اق اشىق قولجەتىمدى عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن PDF فورماتىنداعى ساراپتامالىق ەسەپتەر بار.
سالىستىرۋ بارىسىندا بارلىق كورسەتكىشتەر مۇمكىندىگىنشە بىردەي ادىستەمە بويىنشا قايتا ەسەپتەلدى. اسىرەسە مادەنيەت، سپورت، جاسىل ايماقتار جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشتەرى حالىق سانىنا شاققانداعى ماندەر ارقىلى سالىستىرىلدى. بۇل قالالاردىڭ كولەمىندەگى ايىرماشىلىقتاردىڭ ناتيجەگە شامادان تىس اسەر ەتۋىنە جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك، بيىل 10-ماۋسىمدا الەم ەلدەرىنە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ تانىستىرىلعانىنا 28 جىل تولدى.