«1994 -جىلعى 10 -جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى «بايقوڭىر» كەشەنىن جالعا بەرۋ شارتىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە سەناتور اقىلبەك كۇرىشبايەۆ ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى ءبىز ءۇشىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ەكەنىن اتادى.
«سونىمەن قاتار، كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋلەر زىمىران- عارىش تەحنيكاسى ونى پايدالانۋدىڭ شتاتتىق رەجيمىندە، اسىرەسە اۆاريالىق جاعدايلاردا قورشاعان ورتانىڭ بارلىق وبەكتىلەرىنە - توپىراققا، سۋعا، اتموسفەرالىق اۋاعا، وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمىنە تەرىس اسەر ەتەتىنىن ايقىن راستايدى. مامانداردىڭ مالىمەتىنشە، قازىر بىزدە عارىشتىق زىمىران تەحنيكاسىمەن لاستانعان توپىراق كونتۋرلارى جانە ولاردى تۇرلەندىرۋ ونىمدەرى بار تابيعي كەشەندەر قالىپتاسقان. بۇرىن زىمىران وتىنى رەتىندە كەڭىنەن قولدانىلعان گەپتيل قاۋىپتىلىكتىڭ ءبىرىنشى ساناتىنا، ياعني زاتتاردىڭ ەڭ قاۋىپتى توبىنا جاتادى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە، گەپتيلدىڭ ءوزى ۇزاققا جاتپايدى، ءبىراق ودان ىدىراعان ونىمدەر توپىراقتا، قورشاعان ورتادا ونداعان جىلدار بويى ساقتالۋى مۇمكىن. كەيبىر مالىمەتتەر بويىنشا 30-40 جىلعا دەيىن»، - دەدى ا. كۇرىشبايەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق عالىمدار زىمىران- تاسىعىشتاردىڭ بولىكتەرىنىڭ قۇلاۋ اۋدانىندا ەكولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ، جەتكىزۋ كەزەڭىندە ىرگەلەس اۋماقتارداعى حالىقتىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن باعالاۋ بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەگەن. سەناتوردىڭ دەرەگىنشە، ءتيىستى ايماقتاردا زىمىران تەحنيكاسىن پايدالانۋدىڭ قورشاعان ورتاعا، جانۋارلار الەمىنە، ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا تيگىزەتىن زارداپتارى تۋرالى تولىق اقپارات جوق.
«ەڭ الدىمەن، ۇشۋدىڭ بارلىق تراەكتورياسى بويىنشا جانە زىمىران تاسىعىشتاردىڭ بولىكتەرى قۇلاعان اۋدانداردا قورشاعان ورتاداعى گەپتيل مەتابوليتتەرىن تۇگەندەۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، قازاقستاننىڭ كليماتتىق جاعدايىنداعى قورشاعان ورتاداعى، بيولوگيالىق جۇيەلەردەگى گەپتيل ونىمدەرىنىڭ تۇراقتىلىق كەزەڭى مەن ترانسفورماتسيا ەرەكشەلىكتەرىن ايقىنداۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن، گەپتيلدەن ىدىراعان ونىمدەردى توپىراقتان وسىمدىكتەرگە ترانسلوكاتسيالاۋ جولدارى مەن مەحانيزمدەرىن، ياعني ولاردىڭ تاعامعا ەنۋ جولدارىن زەرتتەۋدىڭ ماڭىزى زور. تورتىنشىدەن، قازاقستان جاعدايىندا گەپتيلدىڭ ىدىراۋ ونىمدەرىنە گيگيەنالىق نورماتيۆتەر ازىرلەۋ قاجەت»، - دەد اقىلبەك كۇرىشبايەۆ.
سەنات وكىلى ەڭ باستىسى - زىمىران تاسىعىشتاردىڭ بولىنەتىن بولشەكتەرى قۇلاعان اۋداندار اۋماعىندا جانە زىمىران وتىنى توگىلگەن اۋدانداردا تۇراتىن حالىقتىڭ سىرقاتتانۋشىلىق قۇرىلىمىن ەگجەي- تەگجەيلى زەرتتەۋ ەكەنىن ەسكە سالدى. سەناتور وڭدەلمەگەن زىمىران وتىنى لاستانعان اۋماقتاردىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسىن زەرتتەۋ ايتارلىقتاي ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي اۋقىمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن ەكى ەل اراسىنداعى جەكەلەگەن كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە وسى سالاداعى عالىمداردىڭ، دارىگەرلەر مەن ەكولوگتاردىڭ زەرتتەۋلەرىن باعدارلامالىق- ماقساتتى جانە گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولۋ قاجەتتىگىن اتادى.
اۆتور: ەسىمجان ناقتىباي