ءدال وسى ماسەلە بۇگىن Experts Hub Kazakhstan جوباسى ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قوزعالىپ، مەديتسينا ماماندارىنىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى.
ايتا كەتەرلىگى، باس مەملەكەتتىك سانيتار دارىگەردىڭ قاۋلىسىنا سايكەس، بۇل وزگەرىس 2021-جىلعى 21 - ساۋىردەن باستاپ «گام-كوۆيد-ۆاك» ۆاكسيناسىنىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىن العان ادامدارعا ەنگىزىلىپ وتىر.
ياعني، ەندى ەل تۇرعىندارى ەڭ الدىمەن 0,5 م ل دوزادا I كومپونەنتپەن، سودان كەيىن ۆاكسيناتسيا كۇنىن ەسەپتەمەگەندە 45 كۇننەن كەيىن 0,5 م ل دوزادا II كومپونەنتپەن ەگىلەدى.
بۇل رەتتە 45-كۇنگە II كومپونەنتپەن ۆاكسيناتسيا جۇرگىزۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا (دەمالىس، مەرەكە كۇندەرىنە سايكەس كەلۋ، باسقا ەلدى مەكەنگە شىعۋ جانە باسقالار) ۆاكسيناتسيانى 90 كۇن ىشىندە الۋعا بولادى.
ۆاكسينا دوزالارىنىڭ ارالىعىن ۇزارتقان ءجون بە؟
مىنە، ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى دارىگەرلەردىڭ پىكىرى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى كەلىپ قالدى. الدىمەن Medsupportkz جوباسىنىڭ وكىلى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بوتاگوز كاۋكەنوۆا كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكسينانىڭ 1 جانە 2 كومپونەنتىن ەگۋ ارالىعىن ۇزارتۋعا قارسى ەكەنىن اشىق ءبىلدىردى.
«ءبىز ۇستانىمىزدى بىلدىردىك جانە باس مەملەكەتتىك سانيتار دارىگەردىڭ جاڭا قاۋلىسىنا قارسىمىز. قارسى بولۋىمىزدىڭ سەبەبى، ەڭ الدىمەن 45 كۇن دەگەن ءمان ەش جەردە، ەشبىر مالىمدەمەدە جوق. گامالەيا اتىنداعى ورتالىق ديرەكتورى گينتسبۋرگتىڭ حاتىندا ارالىقتىڭ 21 كۇننەن 90 كۇنگە دەيىن ۇلعايتىلۋى مۇمكىن ەكەنى كورسەتىلگەن. ياعني، ادامداردىڭ تاڭداۋى بار دەگەن ءسوز. ەگەر ولار ۇلگەرمەسە، ءبىر جاققا كەتىپ قالسا، وندا ۆاكتسيناتسيانى كەيىنگە قالدىرا الادى. ءبىرىنشى كومپونەنت ەگىلگەننەن كەيىن ەكىنشى كومپونەنتتى 45 كۇندە ەگۋ تۋرالى شەشىم ادامداردى ۇزاق ۋاقىت بويى قورعانىسسىز قالدىرادى»، - دەدى ول.
ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، ءبىرىنشى دوزانى العاننان كەيىن 2 اپتا وتكەن سوڭ ادام اعزاسىندا يممۋنيتەتتىڭ جەتكىلىكتى قورعانىسى پايدا بولادى.
«ءبىرىنشى مەن ەكىنشى دوزانىڭ اراسىندا 45 كۇن كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. بۇعان قوسا، جەتكىلىكتى قورعانىس الۋ ءۇشىن تاعى ەكى اپتانى قوسىڭىز. ءبىرىنشى دوزادان كەيىن اۋىرىپ قالعانداردىڭ سانىن ەسكەرەتىن بولساق، مۇنىڭ بارلىعى ادامداردىڭ ۆاكسيناتسيا باعدارلاماسىنا دەگەن سەنىمىن جوعالتادى»، - دەدى بوتاگوز كاۋكەنوۆا.
سوندىقتان ول ادامدارعا ءبىرىنشى دوزانى العاننان كەيىن 21-كۇندە نەمەسە كەيىنىرەك ەكىنشى دوزانى الۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
ال مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءلاززات ەراليەۆا مۇنداي پىكىرمەن كەلىسپەي، ەكى دوزا ارالىعىن 90 كۇنگە سوزۋدىڭ ەش قاۋپى جوق ەكەنىنە نازار اۋدارتادى.
«انتيدەنە دەڭگەيى ۋاقىت وتە ارتا تۇسەدى. 21 كۇننەن كەيىن 1 دەڭگەي، ءبىر ايدان سوڭ باسقا دەڭگەي بولادى. ارالىقتى 90 كۇنگە دەيىن سوزۋدىڭ ەش قورقىنىشى جوق. ءسىز قورعانىستا بولاسىز، ويتكەنى ءبىرىنشى ۆاكتسينانى الدىڭىز. سىزدە ءبىرىنشى دوزادان كەيىن قالىپتاسقان انتيدەنەنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيى بولادى. سودان كەيىن 90 كۇننىڭ ىشىندە ەكىنشى دوزانى الاسىز»، - دەدى ءلاززات ەراليەۆا.
QazVac پەن Hayat-Vax: ايىرماشىلىعى نەدە؟
بۇگىندە ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنا قارسى تۇرعىندارعا ءۇش ۆاكسينا، اتاپ ايتقاندا رەسەيلىك Sputnik V، وتاندىق QazVac جانە قىتايدىڭ «Sinopharm» كومپانياسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە وندىرگەن Hayat-Vax ۆاكسينالارى ەگىلىپ جاتىر. بۇل ۆاكسينالاردىڭ ەشقايسى دا كلينيكالىق سىناقتىڭ 3-ساتىسىنان تولىق وتكەن ەمەس.
ماسەلەن، رەسەي ۆاكسيناسى سىناقتىڭ 3-ساتىسىنان وسى ايدىڭ سوڭىندا، ال وتاندىق ۆاكسينا ماۋسىم ايىنىڭ ىشىندە تولىقتاي وتەتىنى بەلگىلى. دەگەنمەن، بۇل ۆاكسينالار كلينيكالىق سىناقتىڭ 1- جانە 2-ساتىسىندا جانە 3-ساتىنىڭ 50 پايىزىندا جاقسى ناتيجە كورسەتىپ، ادامدارعا مەديتسينالىق ماقساتتا ەگۋگە رۇقسات بەرىلگەن.
ال وسى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدە جوعارىداعى ءۇش ۆاكسينامەن 1486543 ادام ەگىلدى. بۇل ورايدا رەسەيلىك جانە وتاندىق ۆاكتسينانىڭ ادام اعزاسىنا ەش زيانى جوقتىعىن، كوروناۆيرۋستان قورعاۋعا قابىلەتتى ەكەنىن ەلىمىزدىڭ مەديتسينا ماماندارى سان-مارتە ايتقان بولاتىن. سوندىقتان دا بولار بۇگىنگى ءىس-شارا بارىسىندا ءدال وسى Hayat-Vax ۆاكسيناسىنىڭ قاۋىپسىزىگىنە، تيىمدىلىگىنە باسا نازار اۋدارىلدى.
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءلاززات ەراليەۆا COVID-19 عا قارسى قازاقستاندىق جانە قىتايلىق ۆاكسينالاردىڭ ءبىر-بىرىنەن ايتا قويارلىقتاي ايىرماشىلىق جوق ەكەنىن ايتادى.
«جالپى، ۆاكسينالاردى بىردەي دەۋگە بولادى. ەكەۋى دە يناكتيۆتەلگەن ۆاكسينا سانالادى. ولاردىڭ قۇرامىندا SARS- CoV-2 ۆيرۋسىنىڭ ولتىرىلگەن شتاممى بار. قۇرامى دا، اديۋۆانتتارىنىڭ، بەلسەندى زاتتارىنىڭ بولۋى دا بىردەي. جالعىز ايىرماشىلىعى، ايتالىق، قازاقستاندىق ۆاكسينانىڭ ساقتاۋ مەرزىمى 6 اي، ال قىتاي ۆاكتسيناسىن 12 اي ساقتاۋعا بولادى»، - دەدى ءلاززات ەراليەۆا.
ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، ەكى ۆاكتسينانىڭ تەحنيكالىق دەتالدارىندا دا بولماشى ايىرماشىلىق بار.
«ياعني، ازداعان عانا تەحنيكالىق دەتالىندا وزگەشەلىك بار. ال كورسەتىلىمى، قارسى كورسەتىلىمى بىردەي دەۋگە بولادى. تيىمدىلىگىنە قاتىستى ايتار بولساق، وتاندىق عالىمداردىڭ مالىمدەمەلەرىنە سايكەس، قازاقستاندىق ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى 90 پايىزدى قۇرايدى. دەگەنمەن، قىتايلىق ۆاكسينانىڭ تيىمدىلىگى دە وسى شامادا»، - دەدى ول.
ۆاكسينا ەركەكتى بەلسىزدىكتەن قورعايدى
كوروناۆيرۋس ىندەتى تارالعان ساتتەن-اق ەلىمىزدە ۆيرۋستىڭ ەركەكتى بەلسىزدىككە ۇشىراتاتىنى تۋرالى اقپارات جەلدەي ەسكەنى بەلگىلى. مۇنىڭ جەل ءسوز ەمەس ەكەنى دە بۇگىندە دالەلدەنىپ وتىر. ماسەلەن، ۋرولوگ- اندرولوگ دجيەۆدەت كارامامۋد-وگلى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى ەر ادامداردىڭ قوزۋ ارەكەتسىزدىگىنىڭ دامۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىنە قاتىستى زەرتتەۋلەردىڭ بار ەكەنىن ايتادى.
«قوزۋ ارەكەتسىزدىگىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن فاكتورلار سپەكتورى بارىنشا اۋقىمدى. ونىڭ بارلىعى كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىن باستان كەشىرگەننەن كەيىن ورىن الادى»، - دەيدى ۋرولوگ.
ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە، قوزۋ ارەكەتسىزدىگىنىڭ باستالۋىنا كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىن باستان كەشىرگەننەن كەيىنگى كۇيزەلىس، گيپوكسيانىڭ ۇزاققا سوزىلاتىن ىقپالى، گەموديناميكانىڭ بۇزىلۋى، جۇرەك-قان تامىرى جۇيەسى جۇمىسىنىڭ ناشارلاۋى سەبەپ بولادى.
«سوندىقتان وسىنداي جايت ورىن الۋى مۇمكىن. ال ۆاكسيناتسيا ەر ادامنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى سانالادى»، - دەدى دجيەۆدەت كارامامۋد-وگلى.
ءبىر قىزىعى، ۆيرۋسقا قارسى ۆاكسينا ازىرلەنگەننەن كەيىن دە مۇنداي الىپ-قاشپا اڭگىمە تىيىلعان ەمەس. ەندى جۇرت اراسىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكسينا سالدىرعان ەر ادامداردىڭ بەلسىزدىككە دۋشار بولاتىنى تۋرالى قاۋەسەت تاراپ كەتتى. مۇنىڭ دا نەگىزسىز داقپىرت ەكەنىن ءلاززات ەراليەۆا ايتقان بولاتىن.
«كەز كەلگەن ۆاكسينا قولدانىسقا ەنگىزىلمەي تۇرىپ، تەرەڭ زەرتتەلەدى. ماسەلەن، سپۋتنيك V ۆاكسيناسى قازاقستاندىق ەكپە سەكىلدى رەپرودۋكتيۆتى فۋنكتسياعا ەش اسەر ەتپەيدى. ەگەر QazCovid-in ۆاكسيناسى تۋرالى ايتار بولساق، جالپى مۇنداي ۆاكتسينانىڭ ءبارى دە 80 جىلدان بەرى پايدالانىلىپ كەلەدى. وسىلايشا، تۇماۋ نەمەسە باسقا دا اۋرۋلارعا قارسى ۆاكسينالار بەلگىلى ءبىر دارەجەدە جىنىستىق فۋنكسياعا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءبىراق ولار دا، كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكسينا دا بەلسىزدىككە ۇشىراتپايدى»، - دەدى ول.