ءبىرى بۇل مالىمدەگە قارسى ءۋاج ايتسا، ەكىنشىسى ايتىلعان ءسوزدىڭ دۇرىس ەكەنىن العا تارتادى. وسى رەتتە تاريحشى جامبىل ارتىقبايەۆ پەن ساياساتتانۋشى ايدوس سارىمدى سوزگە تارتىپ كورىپ ەدىك.
«الدىمەن پرەزيدەنت، سودان كەيىن سەنات ءتوراعاسى ايتقاننان كەيىن اشارشىلىق تاقىرىبىن كاسىبي تاريحشىلار قايتادان كوتەرەدى عوي دەگەن ۇلكەن ءۇمىتىمىز بار. ارينە، بۇل وقيعانى ساياسيلاندىرماي، ونىڭ عىلىمي ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ، قاراۋ، باعا بەرۋ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى عوي»، - دەيدى جامبىل ارتىقبايەۆ.
پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، تاريحتىڭ بۇل قاسىرەتتى كەزەڭىنە زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن ساياسي باعا بەرگەننەن گورى ونى زەرتتەۋ نىساناسىنا اينالدىرىپ، ناقتى جۇمىسقا كىرىسكەن ءجون.
«اشارشىلىق تاقىرىبىن ساياسيلاندىراتىن بولساق، بۇل ماسەلەگە عىلىمي تۇرعىدان كەلۋ وتە قيىنعا اينالادى. بۇگىنگى كۇنى ەڭ ماڭىزدى دۇنيە - اشارشىلىققا قاتىستى دۇنيەنىڭ بارلىعىن جۇيەلەپ شىعارۋ. اشارشىلىقتىڭ الدىندا «ۇلى كامپەسكە» دەپ اتالاتىن، قازاق شارۋاشىلىعىن ابدەن بۇزعان ساياسي شارا بولدى. ۇلى كامپەسكە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تەتىگىن ۇستاپ تۇرعان ادامداردى قاۋىم ورتاسىنان الىپ تاستادى. شارۋاشىلىق جۇيەسىندە جۇمىس ىستەۋ پروتسەسىن توقتاتتى. كەيىن كەلىپ، اشارشىلىق ۇلى كامپەسكەنىڭ سالدارىنا اينالدى. مەنىڭ ويىمشا، قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگى ن ك ۆ د قورىندا جاتسا كەرەك. سوندىقتان قازىرگى تاريحشىلار ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە - دەرەكتەردى جيناۋ. ارحيۆتەردەن تىس ەكىنشى مالىمەتتەردى ەستەلىكتەردەن الۋعا بولادى. اۋىزدان اۋىزعا ايتىلىپ جاتقان ەستەلىكتەردى جيناپ شىعۋىمىز كەرەك. سول كەزدە ادام شىعىنىن جالپى جوبالاپ انىقتاۋعا بولادى. اشارشىلىققا بايلانىستى دەرەكتەردى شەربينا ەكسپەديتسياسى جۇرگىزگەن ستاتيستيكالىق زەرتتەۋلەردەن الۋ كەرەك. كىمدە- كىم وتىزىنشى جىلدارداعى اشارشىلىقتى زەرتتەگىسى كەلسە، شەربينانىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىن قاراپ شىعۋى ءتيىس»، - دەپ اتاپ ءوتتى ساياسات تانۋشى، ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم دا اشارشىلىق تاريحىن الدىمەن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
«ماۋلەن اشىمبايەۆتىڭ ايتىپ جاتقانى - اشارشىلىق تاقىرىبىن تاريحشىلار، كاسىبي قاۋىمداستىق زەرتتەپ، سونىڭ ناقتى بولعان جاعدايلارى مەن قۇربانداردىڭ سانىن انىقتاۋ. تاريحتىڭ بۇل قاسىرەتتى كەزەڭىنە تولىققاندى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ كەرەك. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، قازىرگى تاڭدا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىعىمەن اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. ونىڭ نەگىزگى جۇمىسى - ⅩⅩ عاسىردا قازاق حالقىنا جاسالعان ۇلكەن قيامەتتەر مەن قىلمىستاردى اشكەرەلەۋ، اقتالماي قالعان تۇلعالاردى اقتاۋ، اشارشىلىقتىڭ دەرەكتەرىن انىقتاۋ. مىسالى ⅩⅩ عاسىرداعى بىرنەشە رەت بولعان اشتىقتىڭ سالدارىنان قانشا قازاقتىڭ قىرىلعانىن ءالى كۇنگە دەيىن بىلمەيمىز. تاريحشىلاردىڭ ىشىندە وسى ماسەلەگە بايلانىستى ىمىرانىڭ، كونۆەنسيانىڭ جوقتىعى - نەگىزگى ماسەلەنى شەكتەن تىس ەموتسياعا اپارىپ سوقتىرىپ جاتىر»، - دەيدى ايدوس سارىم.
ساياسات تانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك كوميسسيا 11 جۇمىس توبىن قۇرعان. بارلىعىنا ۇ ق ك، ءى ءى م ارحيۆتەرىنە تولىققاندى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن. وسى ماتەريالداردىڭ ءبارى زەرتتەلىپ، سارالانىپ بولعاننان كەيىن ورتاق ىمىراعا كەلۋ كەرەك.
«ەكىنشىدەن، مەنىڭ ويىمشا قازاق حالقى اشارشىلىق تاقىرىبىن بىرەۋمەن ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن پايدالانبايدى. ەڭ الدىمەن، ءبىز ءۇشىن ارۋاق الدىنداعى شارۋا. ويتكەنى ءالى كۇنگە دەيىن كومۋسىز، اتاۋسىز قالعان ادامداردى تۇگەندەۋ ماسەلەسى بار. ال ءبىراق ەل ىشىندە بۇل تاقىرىپتى زەرتتەپ، ايتۋعا، كينو تۇسىرۋگە، كىتاپ جازۋعا ەشكىمگە شەكتەۋ جوق. ەڭ الدىمەن، ⅩⅩ عاسىرمەن ەسەپ ايىرىساتىن ۇلكەن گۋمانيتارلىق قادامدى باستاۋىمىز كەرەك»، - دەدى ول.
اۆتور: ايان بەكەن ۇلى