ال 1997 -جىلعى 13-قاراشادا سول كەزدەگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جارلىعىمەن 15-قاراشا - ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى جانە قارجى جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى بولىپ بەكىتىلدى. اتاۋلى كۇنگە وراي ءبىز وسى سالادا كوپ جىلدار قىزمەت ەتكەن ق ر ۇلتتىق بانكىنىڭ قولما-قول اقشا اينالىمى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جومارت قاجمۇراتوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
- 1993 -جىلدىڭ 15-قاراشاسىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش ءتول اقشاسى - تەڭگە اينالىمعا ەندى. بۇل - قازاق ەلىنىڭ ءوز الدىنا ازات مەملەكەت بولعانىن ايشىقتاپ بەرگەن تاريحي كۇن. سونىمەن، ۇلتتىق ۆاليۋتاعا «تەڭگە» اتاۋىن بەرۋ تۋرالى يدەيا قايدان شىقتى؟
- 1993 -جىلى 3-قاراشا دا ەلباسى جارلىعىمەن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى دا، سول كەزدەگى پرەمەر- مينيستر س. تەرەشەنكو وعان ءتوراعالىق ەتتى. ءدال وسى كوميسسيا قارجىگەر داۋلەت سەمبايەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس توبىن جاساقتادى. مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىس توبىنىڭ بار جاعدايىن جاسادى. ولار كۇن سايىن جينالىپ، ءوزارا اقىلداسىپ، ويلارىن ورتاعا سالىپ ءجۇردى. بارلىق جۇمىسقا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى- ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اتسالىسىپ، قويىلعان مىندەتتىڭ ساپالى ورىندالۋىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىردى. سوڭىندا جابىق ەسىك جاعدايىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا اتاۋ بەرۋ تۋرالى ۇلكەن ديسكۋسسيا ۇيىمداستىرىلدى. جيىندا اكادەميك ساۋىق تاكەجانوۆتىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتانى «تەڭگە» دەپ اتاۋ تۋرالى ۇسىنىسى ءبىر اۋىزدان ماقۇلداندى.
- ەندى كوپتى قىزىقتىراتىن ساۋال - ديزاينىنا كىمدەر جاۋاپتى بولدى؟
- تەڭگەنىڭ ديزاينىن جاساۋعا ۇلكەن اۆتورلىق ۇجىم تارتىلدى. ونىڭ باسىندا ايگىلى ساۋلەتشى، سۋرەتشى، تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تۇردى. ارينە، ونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەگەن مەڭدىباي الين مەن اعىمسالى دۇزەلحانوۆتى جانە حايرۋللا عابجاليلوۆتى دا ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. وسى ورايدا تەڭگەنىڭ نەگىزگى بەتىنە ۇلتتىق ورنامەنتتەردى پايدالانا وتىرىپ، ەل تاريحىندا ەسىمدەرى قالعان قايراتكەرلەردىڭ پورترەتىن ورنالاستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ال ەكىنشى بەتىنە قازاقستاننىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن ساۋلەتتى ەسكەرتكىشتەرى باسىلاتىن بولدى. نومينالى - 1، 3، 5، 10، 20، 50 جانە 100 تەڭگەلىك بانكنوتتاردى باسىپ شىعارۋ ءۇشىن اعىلشىنداردىڭ «حارريسون جانە ونىڭ ۇلدارى» دەپ اتالاتىن كومپانياعا تاپسىرىس بەرىلدى.
ءسويتىپ ەگەمەندى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن نىعايتىپ، ەلدە تاۋەلسىز قارجى جۇيەسىن قۇرۋ ءۇشىن 1993 -جىلى 15-قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتامىز - تەڭگە اينالىمعا ەنىپ كەتتى.
- ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ديزاينىن جاساۋعا قانشا ۋاقىت كەتتى؟
- ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ كەسكىن- كەلبەتى وتە تىعىز مەرزىمدە ازىرلەنگەنى راس. ءبىر جىل ىشىندە جاسالدى. ءبىراق، سوعان قاراماستان، تەڭگە - جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنە ءبىلدى. ول كەزدە ونى قولدان جاساۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس ەدى. تەڭگەنىڭ ءتۇرلى قورعانىش بەلگىلەرى بولدى. ولار: سۋتامعى بەلگىلەرى، قورعانىش جىپتەر، قوسارلاناتىن جانە جاسىرىن بەينەلەر مەن ميكروقارىپتەر ەدى. ماقتانىپ ايتۋىمىز كەرەك، ءبىزدىڭ تەڭگە - الەمدەگى ەڭ جاقسى قورعالعان ۆاليۋتالاردىڭ ءبىرى. ءوز اقشامىز 1995 -جىلدان بەرى الماتىداعى بانكنوت فابريكاسىندا باسىلىپ، تيىندارىمىز وسكەمەندەگى مونەتا سارايىندا سوعىلاتىنىن ءبىلىپ جۇرگەننىڭ ارتىقتىعى جوق.
- مونەتالارعا توقتالساق. ينۆەستيتسيالىق جانە كوللەكسيالىق مونەتالاردىڭ ءبىر- بىرىنەن قانداي ايىرماشىلىعى بار؟
- ءيا، قازاقستان ۇلتتىق بانكى بانكنوتتارمەن شەكتەلمەي، ينۆەستيتسيالىق جانە كوللەكسيالىق مونەتالاردى دا شىعارادى. ينۆەستيتسيالىق مونەتالار - اتى ايتىپ تۇرعانداي، باعالى مەتالداردان دايىندالادى. ولار التىننان جانە كۇمىستەن سوعىلادى.
ياعني، كەز كەلگەن ازامات ولاردى وزىنە ينۆەستيتسيا ەسەبىندە ساتىپ الىپ قويا الادى. جىلدار وتكەسىن ينۆەستيتسيالىق مونەتالاردىڭ باعاسى مەتالل قۇنىنىڭ ايىرماسىنا قاراي وسە بەرۋى مۇمكىن. سول ارقىلى كەيىن اقشالاي قورىڭدى ەسەلەپ الۋعا بولادى دەگەن ءسوز. ال كوللەكسيالىق مونەتالار، ادەتتە ايتۋلى وقيعالارعا، سونداي-اق ماڭىزى زور ءتۇرلى تاقىرىپتارعا وراي شىعارىلادى. ماسەلەن، ولار كورنەكتى ادامدارعا، تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە، ودان قالدى ۇلتتىق داستۇرلەرگە دە ارنالۋى مۇمكىن. بۇگىندە «كوشپەندىلەر التىنى»، «قازاقستاننىڭ پەتروگليفتەرى»، «قازاقستاننىڭ ادەت- عۇرىپتارى، ۇلتتىق ويىندارى»، «قازاقستاننىڭ مەشىتتەرى مەن سوبورلارى»، «ۇلى قولباسشىلار»، «قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابى»، «قازاقستاننىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى»، «سپورت»، «كوسموس»، «شىعىس كۇنتىزبەسى»، «قازاقستان حالىقتارىنىڭ ەرتەگىلەرى»، «سىيلىق مونەتاسى» دەگەن سەريالارمەن شىعارىلعان مونەتالار بار.
بۇلاردىڭ بارلىعى شەكتەۋلى تارالىممەن جاسالادى. ولار كوللەكسيالىق قۇنىنا قاراي تەك قازاقستان اۋماعىندا ساتۋعا ارنالعان.
- ءبىزدىڭ بۇل بانكنوتتار شەتەلدە قالاي باعالانىپ ءجۇر؟
- نەبىر حالىقارالىق بايقاۋلاردا باس جۇلدەنى يەلەنگەن كوللەكسيالىق مونەتالارىمىز دا، ۇلتتىق بانكنوتتارىمىز دا جەتەرلىك. ماسەلەن، ق ر تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان نومينالى 10000 تەڭگەلىك ەسكەرتكىش- بانكنوت «2011 -جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» اتاعىن جەڭىپ الدى. 5000 تەڭگەلىك بانكنوت «2012 -جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» اتاعىن يەلەندى. ال تۇركى جازبا ەسكەرتكىشىنە ارنالعان، نومينالى 1000 تەڭگەلىك «كۇلتەگىن» بانكنوتىنا بەرىلگەن ءۇشىنشى جۇلدە - «2013 -جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» بولدى. بۇل جەتىستىكتەر تاۋەلسىز قازاقستان جىلناماسىندا تاريحي ءسات بوپ قالدى.