ەسكە سالا كەتەيىك، مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا كوتەرىلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ۇلتتىق كوميسسيا جاساقتالىپ، ونىڭ العاشقى وتىرىسى وتكەن بولاتىن. ونىڭ بارىسىندا قۇرىلعان جۇمىس توپتارىنىڭ «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىنا تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى حانگەلدى ءابجانوۆ جەتەكشى رەتىندە بەكىتىلدى. ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىن زەرتتەۋ، ونى قاعازعا ءتۇسىرۋ بۇرىننان عالىمدار تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ال ەلباسىنىڭ ماقالاسىنان كەيىن بۇل جۇمىسقا ودان دا جۇيەلى، تۇراقتى سيپات بەرىلەتىن بولدى.
«بۇرىنعى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى مەن تاجىريبەلەردى ەسكەرىپ، ەندى وسى قاسيەتتى جەرلەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىمىن جاساساق دەگەن وي بار. بۇل جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنا دا، عالىمدارعا دا، ماماندارعا دا باعىت- باعدار بەرەتىن بولادى. وسى باعىتتا جۇمىستى 4 كەزەڭگە ءبولىپ قاراۋعا بولادى. بىرىنشىدەن، كيەلى جەرلەر تۋرالى انىعىن ءبىلۋ كەرەك. ولاردىڭ سانى، قايدا ورنالاسقانى تۋرالى اقپاراتتى جۇيەلەۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، ءتىزىم جاسالعان سوڭ قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنا ەكسپەديتسيا جاساساق دەگەن وي بار. ولاردىڭ جاي- كۇيى قانداي، قيراپ جاتىر ما، رەستاۆراتسيانى تالاپ ەتە مە، سونى انىقتاۋىمىز كەرەك. ەگەر قاراجات ماسەلەسى شەشىلسە، جىل سوڭىنا دەيىن كەم دەگەندە قازاقستاننىڭ 4 وڭىرىنە ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىلادى. بۇعان جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى، ولكەتانۋشىلار، ماماندار دا تارتىلادى.
ۇشىنشىدەن، وسى اۋليەلى جەرلەرگە بايلانىستى عىلىمي ادەبيەتتى، اڭىز ءاپسانالاردى جيناپ سونى قاعازعا ءتۇسىرىپ، قولدان كەلسە تەلەماتەريال جيناپ، قالىڭ كوپشىلىككە جەتكىزۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. تورتىنشىدەن، وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن مامانداردى انىقتاپ، ولاردىڭ كورپۋسىن جاساقتاۋ كەرەك. وسىنشا جۇمىس ناتيجەسىندە جىل اياعىنا قاراي قازاقتاننىڭ 5 وڭىرىندەگى قاسيەتتى جەرلەردىڭ سۋرەتى، سىزباسى، اڭىزدارى جاريالانعان 2-3 كىتاپ جارىققا شىعارساق دەگەن وي بار. ەندى، بۇل جوسپار عانا. ول جۇزەگە اسۋ ءۇشىن قاراجات كەرەك. قاراجات بولادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار»، - دەيدى حانگەلدى ءابجانوۆ.
ونىڭ پايىمىنشا، بۇل باعىتتاعى جۇمىس توبىنا كوپ ادامنىڭ قاجەتى جوق، ارى كەتسە 15-16 ادام جەتەدى. «ولار ءار ءوڭىردىڭ وكىلى بولعان دۇرىس. عىلىمي ىزدەنىستەرگە ىنتاسى بار، ومىرلىك تاجىريبەسى مول، وسى ءىستىڭ جاناشىرى كىرۋ كەرەك وندا. الدىندا وسى تاقىرىپتا مينيسترلىكتە اڭگىمە بولدى. قازىر مامانداردىڭ ءتىزىمى پىسىقتالۋدا»، - دەيدى ول.
ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ اتاپ وتۋىنشە، وڭىرلەردى ارالاعان ەكسپەديتسيا حالىققا بەيمالىم جەرلەردى اشىپ بەرەدى دەپ كۇتۋ سونشالىقتى دۇرىس ەمەس.
«راسىندا مۇلدە بەيماعلۇم جەردەردى تابا المايمىز. ويتكەنى كيەلى جەرلەر سول ءوڭىردىڭ ادامدارىنا تانىس. ونى باسقا ادامدار بىلمەۋى مۇمكىن. ءبىز «ەكىنشى بەكەت اتانى»، «باسقا ايشا ءبيبىنى» اشپايمىز. ءبىراق نازاردان تىس قالىپ كەلە جاتقان، وتكەنىمىزدە، تاريحىمىزدا، مادەنيەتىمىزدە ورنى بار جەرلەر قالىڭ كوپشىلىككە تانىلا تۇسەتىنى ءسوزسىز»، - دەيدى حانگەلدى ءابجانوۆ.
اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي