قىسقاشا ايتقاندا، بۇل - جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ. 3- ناۋرىزدان باستاپ نەسيەسى بار جانە ونى ءبىر جىلدان بەرى ءتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى تولەي الماي جۇرگەن ازاماتتار بانكروتتىققا ءوتىنىش بەرە الادى. الايدا ونىڭ سالدارى قانداي؟ مەملەكەت تاراپىنان بۇل دۇرىس شەشىم بە؟
Massaget.kz ءتىلشىسى بۇل تۋرالى ەكونوميست مامان ماقسات سەرالىدەن سۇراپ ءبىلدى.
ەڭ الدىمەن، بۇل زاڭ بويىنشا كىمدەر ءوتىنىش بەرە الاتىنىن تۇسىندىرە كەتسەك:
نەسيە قارىزىڭىز 1600 ا ە ك، ياعني 5520000 تەڭگەدەن اسپاسا؛
ونى كەيىنگى ءبىر جىلدىڭ كولەمىندە تولەۋىڭىز قاجەت بولسا دا وتەۋگە مۇمكىندىگىڭىز بولماسا؛
اتىڭىزدا جىلجىمايتىن مۇلىك، جەر ۋچاسكەسى نەمەسە كولىك راسىمدەلمەگەن بولسا ءوزىڭىزدى بانكروت دەپ تانىپ، ءوتىنىش بەرە الاسىز.
ايتا كەتەيىك، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەگى، ميكروقارجى ۇيىمدارىنداعى نەسيەلەردى جانە نەسيەڭىز كوللەكتورلارعا ءوتىپ كەتسە دە ءوتىنىش بەرىپ، نەسيەنى جابۋعا بولادى.
بۇل زاڭنىڭ سالدارى قانداي؟
ەكونوميست مامان ماقسات سەرالىنىڭ سوزىنشە، جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلداۋ الەمدە بار پراكتيكا. ءبىراق ءوزىڭىزدى بانكروت دەپ تانىپ، نەسيەڭىزدى جابۋدىڭ سالدارى بار.
«قازاقستان دامىعان، دامۋشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءۇشىن وسىنداي زاڭداردى ەنگىزۋى كەرەك. ءبىراق بانكروتتىق - قارىزدان قۇتىلۋ ەمەس. ونىڭ سالدارى دا بار. ءسىز بانكروت بولعاننان كەيىن يپوتەكالىق باعدارلامالارعا قاتىسا الماۋىڭىز مۇمكىن. نەسيە تاريحىڭىز ناشارلاپ، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى الداعى ۋاقىتتا نەسيە الۋ قيىنداي تۇسەدى. سوندىقتان بانكروتتىققا ءوتىنىش بەرەر الدىندا ويلانۋ كەرەك. ونىڭ سالدارىن ءتۇسىنۋ كەرەك. ال كوميسسيا دا بانكروتتىق بويىنشا تۇسكەن ءار ءوتىنىشتى قارار كەزدە ازاماتتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعدايىن قاراستىرۋى كەرەك. ول ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر نە ميكروقارجى ۇيىمدارىمەن ءوتىنىش جازعان ادامعا تالداۋ جاساۋ كەرەك. بولمايتىن ازداعان سوما ءۇشىن بانكروتتىققا ءوتىنىش بەرىپ، ارتىنشا ونىڭ سالدارىن كورىپ وتىرماۋ قاجەت»، - دەيدى مامان.
ەكونوميست زاڭ بويىنشا تولەم قابىلەتى جوق، نەسيەسىن تولەي المايتىن ازاماتتار وزدەرىن بانكروت دەپ جاريالاي الاتىنىن اتاپ ءوتتى. 5,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قارىزى بار ازاماتتار ءوتىنىش بەرە الادى. يپوتەكا نە ۇلكەن سوماداعى قارىزى بار كومپانيا، جەكە كاسىپ نە ج ش س قارىزى ەسەپتەلمەيدى. تەك جەكە تۇلعالاردىڭ، ياعني قاراپايىم ازاماتتاردىڭ قارىزى قاراستىرىلادى.
وزگە ازاماتتار، ياعني نەسيە قارىزىن ۋاقىتىلى جاۋىپ جۇرگەندەر ولاردىڭ سالىعى ەسەبىنەن وزگەنىڭ نەسيەسى جابىلادى دەپ الەۋمەتتىك جەلىدە ءتۇرلى پىكىر جازىپ جاتىر. كوپ جاعدايدا جەلى قولدانۋشىلارى نەسيەسىن ۋاقىتىلى تولەپ جۇرگەندەردىڭ كەمىندە پايىزدىق مولشەرلەمەسىن تومەندەتىپ نە ونى مۇلدە الىپ تاستاپ، مەملەكەت جاردەمدەسۋى كەرەك دەپ جاتىر. ماقسات سەرالى بۇل ورىندى پىكىر ەكەنىن ايتادى.
«ميكروقارجى ۇيىمدارى نەمەسە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بۇل زاڭ بويىنشا ەشقانداي «مينۋسقا» كەتپەيدى. بانكتەر قارىزىن تولەمەي جۇرگەن ادامداردىڭ قارىزىن نەسيەسىن ۋاقىتىلى تولەپ جۇرگەن ادامداردىڭ ەسەبىنەن ءوندىرىپ الۋى مۇمكىن ەدى. ياعني اڭگىمە بەرىلەتىن نەسيەنىڭ ۇستىنەن قانداي دا ءبىر پايىز قوسۋ تۋرالى بولماق»، - دەيدى مامان.
ماقسات سەرالى مۇنى ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا قاراپايىم مىسال كەلتىردى: ەكى ميلليون قارىزى بار ادام ءوزىن بانكروت دەپ تانىپ، ءوتىنىش جازىپ، بانك ونىڭ قارىزىن كەشىردى دەلىك. بانك ەكى ميلليون تەڭگە قارىزدى قۇرى كەشىرىپ قويا سالمايدى. ونى مەملەكەت ءوندىرىپ بەرمەيدى. سوندىقتان ول قارىزدى باسقا، كەلەسى نەسيە الۋشىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىنە قوسىپ تولەتۋى مۇمكىن. وسىلايشا، بانك بانكروت بولىپ تانىلعان ادامنىڭ قارىزىن ءوندىرىپ الادى.
«ءبىر نارسەنى ءتۇسىنىپ الۋىمىز كەرەك: ميكروقارجى ۇيىمدارى، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر - بيزنەس سۋبەكتىسى بولىپ سانالادى. ال ولاردىڭ ماقساتى - پايدا تابۋ. بانكروت بولىپ كەلگەن ادام بانك ءۇشىن شىعىن بولعاندىقتان، ونى باسقا جولمەن ءوندىرىپ الۋدى كوزدەۋى مۇمكىن»، - دەپ ءتۇسىندىردى ماقسات سەرالى.
الايدا ەكونوميست بانكروتتىق تۋرالى زاڭ قابىلداۋ دۇرىس باستاما ەكەنىن ايتادى. بۇل دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە بار دۇنيە.
«قارجىلىق جاعدايى قيىنداپ كەتكەن كەزدە ەل ازاماتتارى ءوزىن بانكروت دەپ تانيدى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ادامعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قاۋىپسىزدىك بەرەدى. سەبەبى، وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، قازاقستاندا كوللەكتورلاردىڭ جۇمىسى، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءجيى حابارلاسۋى سۋيتسيدكە دەيىن الىپ كەلەتىن جاعدايلار بولادى. وسىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا دۇرىس دەپ ويلايمىن. ياعني قارجى ۇيىمدارىنان قىسىم تۇسپەيدى»، - دەيدى مامان.
ماقسات سەرالى بۇل زاڭدى كرەديتتى كەشىرەدى دەپ ءتۇسىنۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن تاعى ەسكەرتتى. سول ءۇشىن، ماماننىڭ سوزىنشە، ەلدە قارجى ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ كەرەك. ول ءۇشىن ۇگىت-ناسيحات دۇرىس ءجۇرۋى كەرەك.
«ونى كرەديت كەشىرەدى دەپ ءتۇسىنۋ قاتە. ونىڭ ءوزىنىڭ دە ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگى بار»، - دەپ ءتۇسىندىردى ماقسات سەرالى.