بۇل تۋرالى اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلادى.
وتىرىستا وسى جىلعا جانە ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ناقتى شارالارى ايقىندالدى.
ءىس- شارا بارىسىندا پرەمەر- ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب. ساعىنتايەۆ، پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ب. ساپاربايەۆ، ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ءمينيسترى ءا. يسەكەشيەۆ، ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ۆ. شكولنيك، «سامۇرىق- قازىنا» ۇ ءا ق» ا ق باسقارما ءتوراعاسى ءو. شوكەيەۆ، الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ا. ەسىموۆ، اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ب. ىزمۇحانبەتوۆ، پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ق. بوزىمبايەۆ، الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا. باتالوۆ وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى مەن 2015 - جىلعا ارنالعان جوسپارلار جونىندە بايانداما جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە قازىرگى ۋاقىتتا ەلگە جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋ كەرەك بولاتىنىن، ول ءۇشىن ەكونوميكالىق جانە زاڭنامالىق سيپاتتاعى جەدەل شارالار قاجەت ەكەنىن اتاپ ايتتى.
وسىعان بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتى ۇكىمەتتىڭ، ۇلتتىق بانكتىڭ جانە اكىمدەردىڭ الدىنا ءبىرقاتار مىندەت قويدى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ينۆەستيتسيا تارتىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇراتىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى داعدارىسقا قارسى ءتيىمدى قۇرال بولىپ سانالاتىنىنا نازار اۋداردى.
- باعدارلاما استانادان «شۇعىلا قاعيداتى بويىنشا» ءتيىمدى كولىك- لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ۇلتتىق قوردان 2015-2017 - جىلدارى 500 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى، سونىڭ 180 ميلليارد تەڭگەسى بيىل پايدالانىلادى، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بۇل قاراجات وڭىرلەردە ۋاقىتىلى يگەرىلۋى تيىستىگىن ايتتى.
- بارلىق جوبالاردى وسى ايدان باستاپ قارجىلاندىرۋدى تاپسىرامىن، ويتكەنى بۇل ءبىزدىڭ كومپانيالارىمىزدىڭ ونىمدەرىنە ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتەدى، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازىرگى ەكونوميكالىق احۋالدى ەسكەرىپ، «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن داعدارىسقا قارسى جاڭا شارالارمەن تولىقتىرۋ ارقىلى قولداۋ شارالارىنىڭ اياسىن كەڭەيتكەن ءجون ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
- بۇلاردىڭ قاتارىندا وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىن جانە ەكسپورتشىلاردى قولداۋ، شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزۋ، ا و ك- ءنى مەملەكەتتىك قولداۋدى ۇلعايتۋ، ىشكى نارىقتى قورعاۋ شارالارى جانە باسقا دا باعدارلار بار. ۇكىمەت 250 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە شۇعىل شارالار قابىلداۋ ءۇشىن رەزەرۆ جاساقتاۋى ءتيىس. باعدارلامانى ءبىر ايدا تولىقتىرۋدى جانە بەكىتۋگە ۇسىنۋدى تاپسىرامىن، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار، قازاقستان پرەزيدەنتى بيۋدجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋدى داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى.
- باستالعان جوبالاردى اياعىنا دەيىن جەتكىزىپ، جاڭا باستامالاردى، ۇسىنىستاردى جاعداي جاقسارعانعا دەيىن شەگەرە تۇرامىز. بۇل بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا، اكىمدىكتەرگە، ۇلتتىق حولدينگتەرگە، ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك كاسىپورىندارعا قاتىستى. ۇكىمەتكە 2015 - جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى 700 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە شىعىستاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 10 پايىزىنا دەيىن قىسقارتۋدى تاپسىرامىن. بۇل رەتتە مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرى ەش وزگەرىسسىز قالۋى ءتيىس. وبلىستاردىڭ، استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ جانە اۋدانداردىڭ اكىمدەرى دە قاتاڭ بيۋدجەت ساياساتىن جۇرگىزۋى كەرەك، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەر دە ءتيىستى شارالار ازىرلەگەنىنە توقتالدى.
- «سامۇرىق- قازىنا» ا ق شىعىستارى 337 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 7 پايىزعا دەرلىك، سونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك شىعىستارى 64 ميلليارد تەڭگەگە، «سامۇرىق- قازىنا» توبىنىڭ كۇردەلى شىعىستارى 240 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 18 پايىزعا قىسقارادى. «بايتەرەك» حولدينگى اكىمشىلىك سيپاتتاعى شىعىستارىن جانە كۇردەلى (نەگىزگى) سالىمدارىن 3,8 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 11,8 پايىزعا وڭتايلاندىرۋى ءتيىس. «قازاگرو» حولدينگىندەگى قىسقارتۋ 196 ميلليون تەڭگە نەمەسە 12 پايىز بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى قاداعالانادى، قاتاڭ سۇراۋى بولادى. جالپى، ۇكىمەتتىڭ بايانداماسىنا سايكەس، مينيسترلىكتەردىڭ، ۆەدومستۆولاردىڭ، حولدينگتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ ۇنەمدەۋىنەن 4 ميلليارد دوللار قۇرالادى، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءار وڭىردە جۇمىسپەن قامتىلۋعا ىقپال ەتۋ باعدارلامالارى ازىرلەنۋى تيىستىگىن ايتتى. سونداي- اق تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020 - جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن ساقتاۋدىڭ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. اتاپ ايتقاندا، وسى باعدارلاما اياسىندا 2011-2014 - جىلدار ارالىعىندا 260 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى، 120 مىڭ ادام وقۋعا تارتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ەڭبەك داۋلارىن دەر كەزىندە شەشۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى اكىمدەرگە ءىرى كاسىپورىندارمەن مەموراندۋم جاساۋ جانە بوساعان جۇمىسشىلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ تاپسىرىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىلىم بەرۋدى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
- بۇل - بولاشاق ەكونوميكالىق وسىمگە نەگىز قالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ادام كاپيتالىنا سالىناتىن ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا «بالاپان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى، ورتا ءبىلىم بويىنشا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ تارتىبىنە كوشۋدى جانە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ مودەلىنە بىرتىندەپ ءوتۋدى جالعاستىرۋ قاجەت، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن قولداۋ جونىندەگى ءىس- شارالاردىڭ 2015 - جىلعا ارنالعان جوسپارىن قابىلداعانىن اتاپ ءوتتى.
- ءبىز داعدارىستى زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا، ميللياردتاعان اكتيۆتەردى ەنگىزۋگە پايدالانامىز. مەملەكەت بارلىق قاجەتتى قولداۋ تەتىكتەرىن ۇسىنىپ وتىر. قاراجات ءبولىندى، جاعداي جاسالدى. ءبارىنىڭ دەرەۋ جۇمىسقا كىرىسۋى قاجەت. ۇكىمەتتىڭ ءاربىر مۇشەسىنەن، اكىمدەردەن ناقتى ناتيجەلەر تالاپ ەتىلەدى، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋشىلەرگە جۇمىس جۇكتەۋدىڭ زور مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىن ەسكە سالدى.
- ءتيىستى مەموراندۋمدار بەكىتە وتىرىپ، قازاقستاندىق قامتۋ جونىندەگى فورۋمدار وتكىزۋ تاجىريبەسىن قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك. بارلىق ساۋدا جەلىلەرىندە وتاندىق تاۋارلار سەكسياسى پايدا بولۋ ءۇشىن «قازاقستاندا جاسالعان» اكسياسىن باستايمىز. وبلىس اكىمدەرى مۇنى قاداعالاپ وتىرۋى كەرەك. بارشا ازاماتتارعا وسى كۇردەلى جاعدايدا پاتريوت بولىپ، قازاقستاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋ جونىندە ءسوز ارنايمىز، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بۇگىندە رەسەي رۋبلىنىڭ السىرەۋى مەن رەسەيلىك تاۋارلار قىسىمىنىڭ ارتۋى جاعدايىندا وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ونىڭ زيانى ءتيىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
- مۇنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ەش بايلانىسى جوق. ءبىز ءبىر بولشەگى بولىپ سانالاتىن الەمدىك نارىقتىق ەكونوميكادا مۇنداي اۋىتقۋلار بولىپ تۇرادى. بۇل ۋاقىتشا جاعداي، ونىڭ شەشىمى تابىلادى. رەسەيدە سۇرانىستىڭ ازايۋى - قازاقستان ەكسپورتىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋگە ىنتالاندىرادى. سونىمەن قاتار، ارزانداعان ەنەرگيا رەسۋرستارى، قۇرامداس جانە قوسالقى بولشەكتەر - وزگە سەكتورلار ءۇشىن يگىلىك بولىپ سانالادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن وسى مۇمكىندىكتى پايدالانۋ كەرەك، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى الەمدىك ەكونوميكاداعى جاڭا جاعدايلاردى ەسكەرە كەلگەندە، نەگىزگى باعىت اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جانە ازىق- تۇلىك ونەركاسىبىن دامىتۋ بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل رەتتە ۇكىمەتكە 2013-2014 - جىلدارى قولعا الىنعان جانە بۇگىندە جالپى قارىزى 313 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 292 كاسىپورىندى قامتىپ وتىرعان ا و ك نىساندارىن قارجىلىق ساۋىقتىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى. زور مۇددەلىلىكتىڭ بار ەكەنى ەسكەرىلىپ، ونىڭ كولەمى 500 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلەتىن بولادى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن تەڭدەسسىز جاعدايلار جاسالىپ وتىرعانىن، سونىڭ ىشىندە جوسپارلى تەكسەرىستەردىڭ تولىعىمەن توقتاتىلعانىن، ءارتۇرلى رۇقساتتامالاردىڭ ازايتىلعانىن اتاپ ءوتتى.
- كاسىپكەرلىك سەكتور بيىل قاجەتتى قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى مۇناي ونىمدەرى قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتىرۋدا، بۇل ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سالاسىنا جانە حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. كولىك شىعىستارىنىڭ قۇنى، ا و ك ونىمدەرىنىڭ وزىندىك قۇنى، تۇتىنۋشىلار ءۇشىن جانار- جاعارمايدىڭ رەتتەلىپ وتىراتىن تۇرلەرىنىڭ باعاسى تومەندەۋى ءتيىس، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى مۇنايعا تومەن باعانىڭ قالىپتاسۋى مەن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باياۋلاۋى جاعدايىنداعى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ۇلتتىق بانكتىڭ باسىم مىندەتى ەكەنىن اتادى.
- بۇل - ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا، ۆاليۋتا باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋ، سونداي- اق ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ. ۇلتتىق بانككە تەڭگە ليكۆيدتىلىگىنىڭ قوسىمشا كولەمىن ۇسىنۋ جونىندە شارا قابىلداۋدى جانە ەل ەكونوميكاسىن دوللارسىزداندىرۋ جۇمىسىن جانداندىرۋدى تاپسىرامىن. پروبلەمالى نەسيەلەردىڭ اۋىرتپالىعىنان قۇتىلىپ، بانكتەردىڭ نەسيەلىك جۇمىس قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك جانە يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا قارىزداردى قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت. بۇل تەك وسىعان شىنىمەن مۇقتاجدار ءۇشىن جاسالادى، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن قارجى ەكونوميكانىڭ پايداسىنا جۇمسالۋعا ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى.
- مەن قۇرعان كوميسسيا قاراجات جۇمسالۋىنىڭ اشىق بولۋىن قاتاڭ قاداعالاپ، جەكە وزىمە بايانداپ وتىرادى. ءاربىر تەڭگەگە دەگەن سۇرانىس قاتاڭ بولادى. بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. «نۇر وتان» پارتياسى بۇل جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسىپ، قاتاڭ پارتيالىق باقىلاۋ ورناتۋى قاجەت. ەشقانداي ىسىراپشىلدىققا جول بەرىلمەۋگە ءتيىس. ۇكىمەت بۇقارالىق ءىس- شارالاردى وتكىزۋگە ارنالعان شىعىنداردى قىسقارتۋ ماسەلەسىن قاراستىرعانى ءجون. مەرەيتويلاردى جانە وعان كەتەتىن بيۋدجەت قاراجاتىن قىسقارتۋ كەرەك، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاراپايىمدىلىق پەن ۇنەمشىلدىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
- باسقارۋدىڭ بارلىق بۋىندارى، پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن اۋداندىق اكىمدىكتەرگە دەيىن، بارلىق مينيسترلىكتەر، ۇلتتىق كومپانيالار شىعىنداردى قىسقارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋى قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسى مەملەكەتتىڭ قارجىسىن تانىستارىنىڭ، دوستارى مەن تۋىستارىنىڭ فيرمالارىنا ۇلەستىرەتىن بيزنەسكە اينالماۋعا ءتيىس. قازىر ەل ازاماتتارى اتقارۋشى بيلىكتەن ناقتى جانە ءتيىمدى جۇمىس كۇتىپ وتىر. ۇكىمەتتىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ، ءاربىر اكىمنىڭ مىندەتى - بىلەك سىبانىپ جۇمىس ىستەۋ. سىزدەر ءۇشىن سىن ساعاتى تۋدى. قارجىنى يگەرۋ، جۇمىس ورىندارىن اشۋ تالاپ ەتىلەدى، ولاي بولماعان جاعدايدا، ورىندى بوساتقان ءجون، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق قيىندىقتاردى ءساتتى ەڭسەرەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن ايتتى.
- سول كەزدە ءبىز قازىر كەيىنگە قالدىرۋعا ءتيىستى جوبالارىمىزعا قايتا ورالاتىن بولامىز. سوندىقتان بارشانى بيۋدجەتكە وزگەرىس ەنگىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك شەشىمنىڭ ءمانىسىن دۇرىس تۇسىنۋگە شاقىرامىن. بۇل ماجبۇرلىكتەن تۋعان، ۋاقىتشا شارا. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى، ۇكىمەت ءبىرىڭعاي جوسپار بويىنشا جۇرتتى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر جونىندە ۇدايى مالىمەت بەرىپ تۇرعانى ءجون، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى جيىن سوڭىندا ەلىمىزدە قازىرگى قيىندىقتاردى تۇبەگەيلى جەڭىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بارلىق قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.