يراندى كىم باسقارىپ وتىر؟

استانا. قازاقپارات - ا ق ش پەن يران اراسىنداعى ۋاقىتشا كەلىسىمنىڭ اياقتالۋىنا 2 كۇننەن از ۋاقىت قالدى. ەكى جاقتىڭ دا ىمىراعا كەلەر ءتۇرى كورىنبەيدى. ورمۋز بىرەسە اشىلادى، بىرەسە جابىق. ا ق ش ءدال قازىر ورمۋزدى الا الماي وتىرعانمەن، قاشاندا ءباسى مىقتى ەكەنى انىق

 تەگەران تەگەۋرىنگە شىدايدى دەگەنمەن، ءوز ىشىندە الاۋىزدىق بار ءتارىزدى. سەبەبى وتكەن جۇمادا يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابباس اراكچي بۇعازدى اشتىق دەگەن ەدى. ءبىراق ءبىر كۇن وتپەي، يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى شەشىمدى وزدەرى قابىلدايتىنىن مالىمدەپ، سۋ جولىن قايتا جاپتى.

سونىمەن يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى تەگەرانعا باعىنا ما الدە باعىنباي ما؟ قازىر يراندى كىم باسقارىپ وتىر؟

يراندا ساياساتكەرلەر مەن اسكەريلەردىڭ ۇستانىمدارى ەكى بولەك. ويتكەنى كەيىنگى جاريالاعان مالىمدەمەلەرى قاراما-قايشى. 17-ساۋىردە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابباس اراكچي: «ورمۋز بۇعازىن تولىقتاي اشتىق» دەسە، كوپ ۇزاماي يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى: «ستراتەگيالىق سۋ جولىن باقىلاۋ تەتىگى ءبىزدىڭ قولدا»، - دەپ بۇعازدى جاپقانىن جەتكىزدى.

ءتىپتى وتكەل ارقىلى وتپەك بولعان 2 كەمەنى اتىپ، توقتاتقان. تانكەرلەردىڭ بىرەۋى - ۇندىستاندىكى. نيۋ-دەلي يران مۇنايىنىڭ ءىرى تۇتىنۋشىسى سانالادى. بۇعاز ارقىلى وتۋگە بيلىكتىڭ رۇقساتى بولعانىنا قاراماستان، كوممەرتسيالىق كەمە شابۋىلعا ۇشىرادى. بۇعان ءۇندىستان الاڭداپ، يران ەلشىسىن دەرەۋ شاقىرتقان. تەگەراننان قاۋىپسىز كەمە تاسىمالىن قالپىنا كەلتىرۋدى تالاپ ەتكەن.

 ۆاشينگتونداعى سوعىستى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تالداۋ ورتالىعى:

 - يراندا شەشىمدى ا ق ش-پەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتقان رەسمي تۇلعالار ەمەس، اسكەريلەر قابىلدايدى. يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسىنىڭ حالىقارالىق تەڭىز تاسىمالىن قايتا جابۋى، ياعني اراكچيدىڭ رەسمي مالىمدەمەسىنە قايشى ارەكەت ەتۋى يران بيلىگىنىڭ ىشىندە كەلىسپەۋشىلىك بار ەكەنىن كورسەتەدى.

 ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، قازىر يراندى ا ق ش-تىڭ اۋە سوققىسى كەزىندە قازا بولعان ءالي حامەنەيدىڭ ۇلى ەمەس، ونىڭ «ارۋاعى» باسقارىپ وتىرۋى ىقتيمال. ويتكەنى مودجتابا حامەنەي اكەسىنىڭ ورنىنا سايلاندى دەپ ايتىلعانىمەن، ول ەل الدىنا شىققان ەمەس. تەك جازباشا مالىمدەمەلەر جاسالىپ جاتىر. «يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى مودجتابانىڭ اتىن جامىلىپ، يراندى وزدەرى باسقارىپ وتىرۋى دا عاجاپ ەمەس»، - دەيدى ساراپشىلار.

 ال ا ق ش تەگەراننىڭ شارتتارىنا باس شۇلعىپ وتىرماق ەمەس. اڭىسىن اڭدىپ وتىر. «بۇلار مامىلەگە كەلمەي، ايماقتان كەتپەيمىز» دەيدى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت دونالد ترامپ مالىمدەدى. ساراپشىلار ۆاشينگتون ۋاقىتشا كەلىسىمدى يراندى كىم باسقارىپ وتىرعانىن انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانباق. «سوسىن جاڭا كۇشپەن سوققى جاسايدى» دەپ سانايدى. ويتكەنى «فلايترادار24» پورتالىنىڭ دەرەگى بويىنشا، قۇراما شتاتتار تاياۋ شىعىسقا اسكەري تەحنيكاسىن ءۇستى-ۇستىنە تولىقتىرىپ، ءالى اكەلىپ جاتىر. سوسىن يرانعا تيەسىلى جۇك كەمەسىن باسىپ العان.

 دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:

- بۇگىن يرانعا تيەسىلى TOUSKA جۇك كەمەسى ا ق ش اسكەري تەڭىز كۇشتەرىنىڭ بلوكاداسىنان وتپەك بولدى. كەمە وتە ۇلكەن. سالماعى ۇشاق تاسيتىن كەمەمەن بىردەي. ءبىراق قۇراما شتاتتاردىڭ تەڭىز كۇشتەرى مۇنى ومان اۋماعىندا توقتاتتى. ەسكەرتۋگە قاراماستان كەمە ەكيپاجى ساپاردى جالعاستىرۋعا ارەكەت قىلعان. سوندىقتان قوزعالتقىشىنا سوققى بەرىپ، توقتاتتىق. بۇل - وسىعان دەيىن ا ق ش- تىڭ سانكسياسىنا ىلىككەن كەمە. باقىلاۋعا العان سوڭ تەكسەرىس باستاپ كەتتى.

 ۋاقىتشا ءبىتىم كەزىندە يران دا قول جايىپ، قاراپ وتىرماعانى انىق. «نيۋ- يورك تايمس» باسىلىمىنىڭ مالىمەتىنە ساي، زىمىران ءوندىرىسىن كۇشەيتكەن. ءتىپتى وسى ايدا قارۋ-جاراق ارسەنالىنىڭ 70 پايىزىن قالپىنا كەلتىرگەن. يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى اسكەري قولباسشىلارىنىڭ ءبىرى سوعىس قايتا باستالسا، جاڭا زىمىراندار وقتاۋلى تۇرعانىن ەسكەرتتى.

 كەيىنگى ءبىر تاۋلىكتە ورمۋز بۇعازى ارقىلى بىردە-ءبىر كوممەرتسيالىق كەمە وتكەن جوق. بلۋمبەرگ باسىلىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، سوعىسقا دەيىن بۇل وتكەل ارقىلى كۇنىنە 135 سۋ كولىگى قاتىنايتىن. «بۇلاي جالعاسا بەرسە، نارىق كەمە تاسىمالىنىڭ بالاما جولىن ىزدەيدى»، - دەيدى ساراپشىلار.

 حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى فاتيح بيرول تۇركيا مەن يراكتىڭ اراسىنا جاڭا مۇناي قۇبىرىن سالۋدى ۇسىنىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇل ورمۋز بۇعازىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا سەپ بولادى. ەكى ەل كەلىسسە، جوبانى ەۋرووداق قارجىلاندىرۋعا نيەتتى.

گابريەل مويزەس فۋەنتەس، نورۆەگيا ەكونوميكا مەكتەبىنىڭ كەمە جانە لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ دوتسەنتى:

- ورمۋز بۇعازى ارقىلى وتەتىن كەمەلەردەن جولاقىسى سياقتى تولەم جۇيەسى ەنگىزىلەدى دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ ءجۇر. ءبىراق بۇل يراننىڭ وزىنە ءتيىمدى ەمەس. ەگەر تەڭىز جولى تىم قىمباتتاپ نەمەسە قىسىم كۇشەيسە، وندا كوبى كەمەلەردىڭ ورنىنا مۇنايدى قۇبىرلارمەن تاسىمالداۋعا كوشىپ كەتۋى مۇمكىن. بۇل يراننىڭ تەڭىزدەگى ىقپالىن السىرەتەدى. ماسەلەن، مۇنايدى جەرورتا تەڭىزى، ءتىپتى قارا تەڭىز ارقىلى جەتكىزەتىن جاڭا قۇبىرلار سالۋعا قارجى قۇيىلا باستاۋى مۇمكىن.

يراننىڭ بۇرىنعى رۋحاني كوسەمى ءالي حامەنەي كەيىنگى جىلدارى بيلىكتى ءبىر ادامنىڭ قولىنا شوعىرلاندىرماي، بىرنەشە شەشىم قابىلداۋ ورتالىعىن قۇردى. وسى ۋاققا دەيىن رەجيمنىڭ كۇيرەمەۋى وسىنىڭ ناتيجەسى بولسا كەرەك. الايدا يراننىڭ باسقارۋسىز قالعانى جونىندەگى بولجامدار راس بولسا، بۇل ۇزاققا بارمايدى. «ەرتە مە، كەش پە بيلىككە تالاس ىشكى مايدانعا ۇلاسۋى مۇمكىن»، - دەيدى ساراپشىلار.

24.kz