ولجاس بەكتەنوۆ: قازاقستان گەولوگيالىق بارلاۋدى كۇشەيتەدى
استانا. KAZINFORM - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ Geoscience Exploration of Central Asia (GECA 2026) حالىقارالىق گەولوگيالىق فورۋمىنا قاتىستى. بۇل تۋرالى ۇكىمەتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلادى.
GECA 2026 فورۋمى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ، ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ، سونداي-اق ۇلتتىق جانە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ وكىلدەرىن بىرىكتىردى. گەولوگيالىق فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ءسوز سويلەگەن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ سالا ماماندارىن كەلە جاتقان كاسىبي مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ، ەل ەكونوميكاسى مەن ونەركاسىبىنىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
- بيىل - شىن مانىندە، قازاقستان ءۇشىن تاريحي جىل. ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ ىسىنە تىڭ سەرپىن بەرگەن جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ناعىز وتانشىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقايەۆتىڭ اۋقىمدى باستامالارىنا جاپپاي قولداۋىن ءبىلدىردى. قازىردەن باستاپ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا، قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋعا جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋعا باعىتتالعان اتا زاڭنىڭ نورمالارىن ىسكە اسىرۋعا ءبىز ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. اتالعان وزگەرىستەر ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى، سونىڭ ىشىندە گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسى وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ستراتەگيالىق نەگىزىنە اينالدى، - دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندا سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا، ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا جانە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى جۇيەلى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
مۇنداعى ماڭىزدى قادام قىزمەتتەرگە اشىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ ءبىرىڭعاي پورتالىن ىسكە قوسۋ بولىپ وتىر. ماسەلەن، «ءبىرىنشى كەلدى - ءبىرىنشى الدى» دەگەن وزىق الەمدىك تاجىريبەنىڭ نەگىزىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ پروتسەستەرى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى. بۇل سوڭعى ءۇش جىلدا گەولوگيالىق بارلاۋعا شامامەن 280 ميلليارد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قورلار بويىنشا ەسەپتىلىكتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى ەنگىزىلدى. الداعى ۋاقىتتا گەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە ورنىقتى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 1:50000 ماسشتابىنداعى گەوفيزيكالىق كارتالاردى جاساقتاۋ قولعا الىندى.
بۇگىندە ەلىمىزدە گەولوگيالىق سالانى دامىتۋدىڭ زاماناۋي جانە تەحنولوگيالىق مودەلى قالىپتاسۋدا. ۇزاقمەرزىمدى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىندا - تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتۋ، جەر استى سۋلارىنىڭ كەن ورىندارىن تۇگەندەۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس، سونداي-اق سالانىڭ سيفرلىق ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى جاڭا فورماتسيا ماماندارىن - گەولوگتەردى، ينجەنەرلەر مەن ساراپشىلاردى دايارلاۋ بار. استانادا اناليتيكالىق زەرتحانا، كەرن قويماسى جانە گەولوگيالىق اقپارات قورى بار گەولوگيالىق كلاستەر قۇرىلۋدا. ورتالىق كادرلىق ءارى تەحنيكالىق رەسۋرستاردى بىرىكتىرەدى جانە سالالىق زەرتتەۋلەردى جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتەدى.
قازاقستاننىڭ ەلەۋلى مينەرالدىق-شيكىزاتتىق الەۋەتكە يە جانە ونى ينۆەستورلار پايدالى قازبالاردى بارلاۋ، ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا باسىم ايماقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرادى.
ەلىمىزدە شامامەن 10 مىڭ كەن ورنى بار، شيكىزاتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى بويىنشا قورلاردىڭ جالپى كولەمى 2,3 مىڭ توننادان استام التىن، 4,3 ميلليارد توننا مۇناي، 3,8 تريلليون تەكشە مەتر گاز، 33,5 ميلليارد توننا كومىر جانە 26,7 ميلليارد توننا تەمىر. رەسۋرستىق بازانىڭ ەداۋىر بولىگىن سيرەك جەر مەتالدارى، ونىڭ ىشىندە 2025-جىلى اشىلعان 800 مىڭ تونناعا جۋىق سەري، نەوديم، يتتريدىڭ جانە باسقا دا ەلەمەنتتەردىڭ قورى بار «قۇيرىقتىكول» كەن ورنى قۇرايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ەل اۋماعىن گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق زەردەلەۋدى 2,2 ميلليون شارشى شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش شامامەن 2,04 ميلليون شارشى شاقىرىمعا جەتتى. جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەردەلەۋدى قارجىلاندىرۋ 10 ەسەگە ۇلعايتىلعانى جانە الداعى 3 جىلدا شامامەن $500 ميلليوندى قۇرايتىنى اتاپ ءوتىلدى.
فورۋم بارىسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن ج ي ەنگىزە وتىرىپ، گەولوگيالىق بارلاۋ، جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە تاجىريبە الماسۋعا نازار اۋدارىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپايەۆ، وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاۋ-كەن ونەركاسىبى جانە گەولوگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رۋستام يۋسۋپوۆ، تاجىكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنداعى گەولوگيا باس باسقارماسىنىڭ باسشىسى يلحومدجون ويمۋحاممادزودا جانە تاعى دا باسقالار ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ جونىندە ۇسىنىستار ايتىپ، پىكىر ءبىلدىردى.
فورۋمعا قاتىسۋ اياسىندا پرەمەر-مينيستر «جاس گەولوگ» ستەندىن، مينەرالداردىڭ ەكسپوزيتسياسىن جانە گەولوگيالىق كلاستەر ماكەتىن ارالاپ كوردى.
ايتا كەتەلىك ءۇش جىلدا گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنا 280 ميلليارد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان ەدى.
