تاياۋ شىعىس اۋىزسۋسىز قالۋى مۇمكىن
استانا. قازاقپارات - پارسى شىعاناعى اۋىزسۋسىز قالۋى مۇمكىن. بۇل كۇندەلىكتى ءتۇسىپ جاتقان بومبادان دا قاۋىپتى. يراننىڭ ا ق ش پەن يزرايلگە قارىمتا شابۋىلدارى كەزىندە كۋۆەيتتەگى سۋ تازارتقىش زاۋىتقا زاقىم كەلدى.
ال بۇل ەلدەگى اۋىزسۋدىڭ 90 پايىزى وسى زاۋىتتاردان كەلەدى. ەندى سوعىس ءورشي تۇسسە، تىرشىلىك ءنارى مۇنايدان دا قىمبات بولماق. ويتكەنى بۇل ايماقتاردا ونسىز دا سۋ تاپشى. تەڭىز سۋىن تۇشىتىپ كۇن كورىپ وتىر. پارسى شىعاناعى - الەمنىڭ ەڭ قۇرعاق ايماعى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، مۇنداعى سۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى الەمدىك ورتاشا كورسەتكىشتەن 10 ەسە تومەن. مۇندا بىردە-ءبىر وزەن جوق، ساي-سالا ماۋسىمدىق جاڭبىر كەزىندە عانا تولادى. جالپى ب ۇ ۇ بەلگىلەگەن سۋ تۇتىنۋ كولەمى جان باسىنا شاققاندا جىلىنا 500 تەكشە مەتر. ال شىعاناق ەلدەرىندە تۇشى سۋدىڭ تابيعي قورىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا ۇلەسى جىلىنا نەبارى 120 تەكشە مەتر. ونىڭ ءوزىن قامتاماسىز ەتىپ كەلگەن جەر استى سۋلارى كليماتتىڭ وزگەرىسى مەن شەكتەن تىس پايدالانۋ سالدارىنان ەداۋىر سارقىلعان.
ب ۇ ۇ ازىق- تۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، اراب ايماعىنداعى 46 ميلليون گەكتاردان استام اۋىلشارۋاشىلىق القاپ توزىپ كەتكەن. وسى سەبەپتى بۇل ەلدەر تەڭىز سۋىن ىشۋگە، سۋارۋعا، ونەركاسىپتىك ماقساتتا قولدانۋ ءۇشىن تۇشىلاندىرۋ ءادىسىن پايدالانادى.
مۇحاممەد دارۆيش، يۋنەسكو-نىڭ يرانداعى قورشاعان ورتا جونىندەگى كوميتەت باسشىسى:
- ەگەر قاقتىعىستىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ، سۋ ساقتايتىن قويمالار، ەلەكتر ستانتسيالارى شابۋىلعا ۇشىرايتىن بولسا، شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جىلدار قاجەت بولادى. يران - سوعىس باستالماي تۇرىپ تا، ەكولوگيالىق داعدارىسقا ۇشىراعان ەل. ا ق ش پەن ءيزرايلدىڭ ۇزدىكسىز شابۋىلدارى ەلدەگى جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرادى. بىلتىر يران قاتتى قۇرعاقشىلىقتى باستان وتكەردى. تەرريتورياسىنىڭ 43 پايىزى كەۋىپ كەتكەن. ال ەندى سۋ رەسۋرستارى لاستاناتىن بولسا، ەلدەگى ميلليونداعان ادام اۋىزسۋدان قاعىلادى.
پارسى شىعاناعى ەلدەرى الەمدەگى بارلىق تۇشىتىلعان سۋدىڭ شامامەن %40 ىن وندىرەدى. Nature جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە سايكەس الەمدىك تۇشىتۋ زاۋىتتارىنىڭ %42 ى تاياۋ شىعىستا شوعىرلانعان. ايماقتا بارلىعى 5 مىڭعا جۋىق تۇشىتۋ زاۋىتى بار بولسا، ونىڭ 400 دەن استامى پارسى شىعاناعىندا ورنالاسقان. سونىڭ ىشىندە 56 ءىرى نىسان شىعاناقتا وندىرىلەتىن بارلىق سۋدىڭ %90 دان استامىن قامتاماسىز ەتەدى.
بۇل تەحنولوگياسىز تاياۋ شىعىستاعى شامامەن 100 ميلليون ادام اۋىزسۋعا تۇراقتى قول جەتكىزە الماس ەدى. مىسالى، رياد قالاسى جۋبايل تۇشىتۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىنا تولىق تاۋەلدى. ەگەر ستانتسيا جۇمىسىن توقتاتسا، ساۋد ارابياسىنىڭ استاناسىن ءبىر اپتا ىشىندە كوشىرۋگە تۋرا كەلەدى. ءوڭىردىڭ باسقا دا ءىرى قالالارىندا وسىنداي جاعداي. قاتاردا اۋىز سۋدىڭ %99 ى تەڭىز سۋىن تۇشىلاندىرۋ ەسەبىنەن وندىرىلەدى. بۇل كورسەتكىش كۋۆەيت پەن باحرەيندە - %90 دان استام، وماندا - %86، ساۋد ارابياسىندا - %70 - عا جۋىق، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە %42 دى قۇرايدى.
زياد حايات، ب ۇ ۇ باتىس ازياعا ارنالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسيا وكىلى:
- بۇل تۇشىتۋ قوندىرعىلارىنىڭ كوبى ەلەكتر ستانتسيالارىمەن جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىمەن بايلانىستى. ەگەر بۇل نىساندار زارداپ شەكسە، تۇشىتۋ قوندىرعىلارى دا ىستەن شىعادى. سونداي-اق پارسى شىعاناعىنداعى سۋدىڭ لاستانۋى وسى قوندىرعىلاردىڭ جۇمىسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. حالىقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن كەز كەلگەن ازاماتتىق ينفراقۇرىلىمعا شابۋىل جاساۋ - اسكەري قىلمىس.
بۇل حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىقتى بۇزۋ. مۇنىڭ سوڭى گۋمانيتارلىق داعدارىسقا ۇلاسۋى مۇمكىن. اقش وتكەن ايدىڭ باسىندا ورمۋز بۇعازىنداعى كەشم ارالىنداعى تۇشىتۋ زاۋىتىنا سوققى بەردى. شابۋىلدان سوڭ 30 ەلدى مەكەن سۋسىز قالدى. سول كۇنى ەرتەسىنە باحرەين يرانعا تيەسىلى درون مۋحارراك اۋدانىنداعى تۇشىتۋ قوندىرعىسىن زاقىمداعانىن مالىمدەدى. تۇشىتۋ زاۋىتتارىنىڭ كوبى پارسى شىعاناعىنىڭ يرانعا قاراعان تۇسىندا ورنالاسقان. ياعني بۇل ماڭ يران ءۇشىن وڭاي نىسانا. وسىلايشا، ا ق ش پەن يران اراسىنداعى تەكەتىرەس، تۇگەل ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمعا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر. الدا-جالدا تۇشىتۋ زاۋىتتارى ىستەن شىقسا، ميللونداعان ادام بوسىپ كەتەدى.
https://24.kz
