تارباعاتايداعى قامباردىڭ قارا قويىنى

استانا. قازاقپارات - كيەلى تارباعاتاي وڭىرىندە، ماڭىراق تاۋىنىڭ سولتۇستىك بەتكەيىندە، قامباردىڭ قارا قويىنى دەگەن جەر بار. اتى ايتىپ تۇرعانداي بۇل جەر قامبار دەگەن كىسىنىڭ اتىمەن بايلانىستى.

قامبار كىم بولدى؟ بۇل كىسىنىڭ ءبىزدىڭ ايماققا قانداي قاتىسى بار؟ شەجىرە دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.

قامبار سانياز ۇلى - شىڭعىس حاننىڭ ۇرپاعى، جانىبەك حاننىڭ سەگىزىنشى ۇرپاعى. اكەسى سانياز تورە ابىلاي حاننىڭ زامانداسى، ءوز زامانىنىڭ كورنەكتى بيلەۋشىسى بولعان. قامبار تورە جاستايىنان ءوزىن ەرجۇرەك جاۋىنگەر، حالقىنىڭ قورعاۋشىسى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. اكەسىنىڭ كوزى تىرىسىندە قىتايمەن ەكى ارادا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسىپ، مىڭداعان مال ايداعان. كەيىن بايجىگىت، ءتورتۋىل رۋلارىنىڭ باسشىسى بولىپ، كورشىلەس حالىقتارمەن داۋ-دامايلاردى شەشۋدە ديپلوماتيالىق ساۋاتتىلىق تانىتقان.

ماڭىراقتاعى مەكەنى «قامباردىڭ قارا قويىنى» دەپ اتالدى. مۇندا ول ءوزىنىڭ جازعى كوشى- قونىن وتكىزىپ، حالىقتىڭ تاعدىرلى ماسەلەلەرى شەشىلەتىن ماڭىزدى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرادى. الايدا ۋاقىت وتە ونىڭ بيلىگى السىرەپ، بايجىگىت رۋىنىڭ وكىلدەرى وعان قارسى شىعا باستايدى. ءبىر كۇنى داۋلەتباي باتىردىڭ نەمەرەسى، رۋىنىڭ تۋ ۇستاۋشىسى سارقۇل باتىر قاراتاي رۋىنان شىققان تۋىستارىنا قوناققا بارادى. جالتولاعاي ماڭىنداعى قامبار تورە اۋىلىنىڭ جانىنان ءوتىپ بارا جاتىپ، ۇلكەن بۋرانىڭ (اشۋلى ەركەك تۇيە) تورەنىڭ ۇلىن قۋىپ كەلە جاتقانىن كورەدى. سارقۇل ۋاقىتتى بوسقا وتكىزبەي، ون ەكى ورىممەن توقىلعان قامشىمەن تۇيەنىڭ باسىنان ۇرىپ ءولتىرىپ، بالانى امان الىپ قالادى.

ونىڭ بۇل ارەكەتىنە ءتانتى بولعان قامبار تورە:

- مەنىڭ مالىمنان كەز كەلگەن مالدى تاڭدا، - دەيدى.

الايدا سارقۇل باتىر باس تارتىپ، ماعان مال دا، ەشتەڭە دە كەرەك ەمەس، - دەيدى.

ءبىراق قامبار ال دەپ ءوتىنىپ تۇرىپ الادى.

- تىم بولماسا نەنى ۇناتقانىڭدى ايت. ەگەر ويىڭدى وزگەرتسەڭ، ونى كەيىنىرەك الۋعا بولادى، - دەيدى.

سوندا سارقۇل كەلىسىپ، ءۇيىر-ءۇيىر مالدىڭ اراسىنان قاراپ، قوتىر باسقان، ارىق تايلاقتى (جاس تۇيەنى) تاڭدايدى دا، كەتىپ قالادى.

كەيىن قامبار تورە قويشىلارىنان سارقۇلدىڭ قاي مالدى تاڭداعانىن سۇرايدى. ونىڭ توزىعى جەتكەن تايلاق ەكەنىن ءبىلىپ، ويلانىپ تۇرىپ:

- ە، مۇنىمەن ونىڭ نە ايتقىسى كەلگەنىن ءتۇسىندىڭ بە؟ بۇل «تورەنىڭ باعاسى قازىر اۋرۋ تۇيەنىڭ باعاسىنان قىمبات ەمەس» دەگەندى مەڭزەيدى. قامبار تورە كورەگەن ادام رەتىندە بولاشاقتا بۇل حالىقتىڭ وزىنە دە، ۇرپاقتارىنا دا باعىنباي، ءتىپتى قارسى شىعاتىنىن ءتۇسىندى. وزگەرىستەردى بولجاعان ول شىعىسقا، زايسانعا قاراي قونىس اۋدارۋعا دايىندالا باستايدى.

قارا قويىندى جەرىنە قونىستانىپ، توڭىرەگىنە ءتۇرلى رۋلار مەن حالىقتاردىڭ وكىلدەرىن بىرىكتىرىپ، سانياز تايپاسىن قۇرادى. ءتىپتى ونىڭ قول استىندا ورىس شارۋالارى دا بولادى، وسى ايماقتا العاش رەت ەگىنشىلىكپەن اينالىسىپ، تارى ەگۋ ءۇشىن ۇيدەنە وزەنىنەن سۋارۋ ارىقتارىن قازدىرعان.

قامبار تورە سەكسەن جىلدان استام ءومىر ءسۇرىپ، ءوز زامانىنىڭ مىقتى تۇلعاسىنا اينالدى. زايسان قالاسىنىڭ ماڭىندا، ماڭىراق تاۋىندا، ساۋىر جوتاسىنا جاقىن جەردە جەرلەنگەن.

تولەۋعالي ەسەت ۇلى بورگەلوۆ