ستراتەگيالىق ۇستانىم ورتاق - ازەربايجان ساراپشىلارىنىڭ پرەزيدەنت ساپارى تۋرالى پىكىرى
باكۋ. KAZINFORM - ازەربايجان حالقى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ وسى ەلگە 12-13-ناۋرىزدا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىن ءجىتى قاداعالاپ وتىردى. ساراپشىلار Kazinform تىلشىسىنە وسى ساپاردىڭ ماڭىزى مەن قورىتىندىسى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن ەدى.
ازەربايجان ساياساتتانۋشىسى، «كاسپي جاعالاۋى كەڭىستىگى تالداۋ ورتالىعىنىڭ» باسشىسى يلگار ۆەليزادە قازاقستان باسشىسىنىڭ ساپارىنان بايقاعان جاعىمدى تۇستاردى اتادى.
«بۇل ساپار ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى. مەملەكەت باسشىلارى قازاقستان مەن ازەربايجان قارىم-قاتىناسىنىڭ باۋىرلاستىق، دوستىق سيپاتى باسىم ەكەنىن، ءدال قازىر بايلانىستاردىڭ بارىنشا دامۋ كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتقانىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. بۇگىندە بۇل بايلانىستار ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىققا نەگىزدەلگەن. بۇل جاي سوزبەن ەمەس، قۇجاتپەن قاتتالعان»، - دەيدى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، وسى ساپار اياسىندا قول قويىلعان قۇجاتتار ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشپاق. ونىڭ ىشىندە ساۋدا، كولىك، ءوزارا ينۆەستيتسيا، بيزنەس قاۋىمداستىقتار كووپەراتسياسى سالاسىنداعى بايلانىستار قامتىلعان.
«ەكى تاراپ تا قاۋىپسىزدىكتىڭ ورتاق جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ، حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا بەلسەندى ديالوگ جۇرگىزۋ ماڭىزدى ەكەنىن باسا ايتادى. ناقتىراق ايتساق، بۇل جەردە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى جەتەكشى رولگە شىعىپ وتىر»، - دەيدى ي. ۆەليزادە.
ال كولىك ساراپشىسى راۋف اگاميرزويەۆ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ ۋاقىت شىعىنىن بارىنشا ازايتاتىنىن ايتادى.
«قازاقستان مەن ازەربايجان پرەزيدەنتتەرى كەلىسسوزدەرىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 14 قۇجاتقا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە كەيبىرەۋى كولىك-لوگيستيكاسى سالاسىنا قاتىستى. اسىرەسە مەملەكەت باسشىلارى قاتىسقان تەلەكوپىردى ايرىقشا اتاۋعا بولادى. قىتايدىڭ شيان قالاسىنان ازەربايجاننىڭ ابشەرون ستانساسىنا كونتەينەرلى بلوك-پويىزدىڭ قالاي جەتكەنىنە كۋا بولدىق. بۇل قۇرامداعى 61 كونتەينەر 7 مىڭ شاقىرىم جولدى 11 كۇندە ءجۇرىپ وتكەن. بۇعان دەيىن وسى باعىتتاعى پويىزدار 53 كۇن جۇرەتىن»، - دەيدى ول.
ساراپشى قاڭتار-اقپان ايلارىندا ازەربايجان تەمىرجولى مەن قازاقستان تەمىرجولى اراسىنداعى جۇك تاسىمالى بىلتىرعىعا قاراعاندا 25 پايىز ارتقانىن ايتادى.
«بۇل ازەربايجان مەن قازاقستان اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتىن دا تارتىمدى ەتىپ تۇر. بۇل باعىتتا جاعىمدى ديناميكا كورەمىز دەپ ويلايمىن. جۇك كولەمى عانا ەمەس، ولاردىڭ ءتۇرى دە كەڭەيە تۇسەدى»، - دەيدى راۋف اگاميرزويەۆ.
مۇناي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى يلحام شابان قازاقستان ارقىلى سىرتقا تاسىمالداناتىن قازاقستان مۇنايىنىڭ كولەمىن كەزەڭ- كەزەڭمەن جىلىنا 2,2 ميلليون تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەيتىن كەلىسىمگە كوڭىلى تولاتىنىن ايتتى. ول ازەربايجان قولىنداعى ينفراقۇرىلىم قازاقستاننىڭ مۇناي ەكسپورتىن ءارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسى قازىرگى كەلىسىمشارتتى جاڭارتىپ، باكۋ-تبيليسي-جەيحان ارقىلى تاسىمالداناتىن مۇناي كولەمىن اي سايىن 120 مىڭ توننادان 180 مىڭ تونناعا ارتتىرادى. 2026-جىلعا قاراي بۇل باعىتپەن جىل سايىن 3 ميلليون توننا مۇناي ەكسپورتتالماق. بۇل كولەمدى ودان ءارى ارتتىرا بەرۋگە بولادى. الايدا كوممەرتسيالىق جاعى بار، ياعني مۇناي ساپاسى باعاعا قالاي اسەر ەتەتىنى ماڭىزدى»، - دەيدى ساراپشى.
قازاقستان تاراپىنىڭ نازارى باكۋ-سۋپسا قۇبىرىنىڭ الەۋەتىنە دە اۋىپ وتىر. الداعى ايدا SOCAR مەن «قازمۇنايگاز» اراسىندا كەزەكتى كەلىسسوزدەر جۇرمەك. وسى كەزدە اتالمىش ماسەلە ءجىتى تالقىلانادى. باكۋ-سۋپسا قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 5 ميلليون توننا مۇناي ايداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ول قازاقستان ءۇشىن ايتارلىقتاي تارتىمدى.
يلحام شابان قازاقستاننىڭ مۇناي وڭدەۋدى شارىقتاۋ شەگىنە ءالى جەتكىزبەگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ازەربايجاننىڭ ءوز مۇنايىنان بوسايتىن قۇبىرلارىن ەكسپورت ءدالىزى رەتىندە پايدالانۋ مۇمكىندىگى بار.
ال ەكونوميست ناتيگ جافارلي كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەكى اراداعى تاۋار اينالىمى 45 ەسە وسكەنىن ەسكە سالدى.
«2020-جىلى اراداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 100 ميلليون دوللار بولسا، قازىر جارتى ميلليارد دوللاردان اسىپ كەتتى. پرەزيدەنتتەرىڭىزدىڭ ساپارى كەزىندە قول قويىلعان قۇجاتتار وسى ارىپتەستىكتىڭ اياسىن ودان ءارى كەڭەيتە تۇسپەك. حالىقارالىق احۋالدى ەسكەرسەك، ەكى ەلدىڭ الدىندا دا لوگيستيكالىق ورتالىققا اينالۋ مۇمكىندىگى تۇر»، - دەيدى ول.
ن. جافارلي كەلەشەكتە ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ساتتىق كولەمى جىلىنا 1 ميلليارد دوللاردان اسۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ۇسىندى.
«وڭتۇستىك كاۆكاز زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ» باسشىسى فارحاد مامەدوۆ پرەزيدەنتتەر باسشىلىق ەتەتىن جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ قۇرىلۋى قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس ەرەكشە نازاردا بولاتىنىن مەڭزەيدى دەگەن پىكىردە.
«ەل باسشىلارى ەكىجاقتى بايلانىستىڭ باعىتتارىن جوسپارلاپ قانا قويماي، بىرلەسكەن جوبالاردىڭ ءار قادامىن تىكەلەي باقىلاپ وتىرادى دەگەن ءسوز. بۇل تۋىنداعان ماسەلەلەردى دەر كەزىندە شەشىپ، ويعا العان ماقساتتىڭ ۋاقىتىندا ىسكە اسۋىنا جول اشادى»، - دەيدى.
كاۆكاز تاريحى ورتالىعىنىڭ باسشىسى ريزۆان گۋسەينوۆ ەكى ەلدىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى ۇستانىمدارى ۇندەس ەكەنىن ايتادى.
«ءبىزدىڭ وتكەن تاريح بويىنشا دا، الداعى كەلەشەك تۋرالى دا ستراتەگيالىق ۇستانىمىمىز ورتاق. الەمدەگى جاڭا ءتارتىپ جاعدايىندا قاناتتاسىپ دامۋعا مۇددەلىمىز»، - دەيدى تاريحشى.
ريزۆان گۋسەينوۆ ەكى اراداعى گۋمانيتارلىق، مادەني، عىلىم بايلانىستاردى دا ەكونوميكالىق بايلانىستار دەڭگەيىندە دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە سالدى.
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي
