ەۋروپاعا مۇناي جەتكىزۋ وڭاي ما؟

استانا. قازاقپارات - بىلتىر ەلدە وندىرىلگەن مۇنايدىڭ 68 ميلليون 600 مىڭ تونناسى ەكسپورتتالدى. باسىم بولىگى كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ ەنشىسىندە. بىلتىر بۇل باعىتپەن 54 ميلليون 900 مىڭ توننا مۇناي ەۋروپا استى.

بۇدان كەيىن «اتىراۋ- سامارا» ماگيسترالىمەن - 8 ميلليون 800 مىڭ توننا، «اتاسۋ- الاشونكوۋ» ارقىلى 1 ميلليون 200 مىڭ توننا جونەلتىلدى. ال اقتاۋ پورتىنان تانكەرلەرگە تيەلگەن قارا التىن 3 ميلليون 600 مىڭ تونناعا جەتتى. دەگەنمەن، قازىر قارا تەڭىزدىڭ سولتۇستىگىندە احۋال ۋشىعىپ تۇرعانى ءمالىم. سوندىقتان قازاقستان كاسپي ارقىلى مۇناي تاسىمالىن كوبەيتۋگە كۇش سالىپ وتىر. ياعني ازەربايجان ءبىزدىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسكە اينالۋى ءتيىس.

 مۇناي ەكسپورتى

 ك ق ك - 54,9 ميلليون توننا

 «اتىراۋ - سامارا» - 8,8 ميلليون توننا

 «اتاسۋ- الاشونكوۋ» - 1,2 ميلليون توننا

 اقتاۋ پورتى - 3,6 ميلليون توننا

 قازاقستان مۇناي ەكسپورتىن ۇلعايتادى. ءبىراق قازىر الەمدە گەوساياسي احۋال ۋشىعىپ تۇرعانى ءمالىم. قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلعان ساياسات ءبىزدىڭ ەكسپورتقا دا كەسىرىن تيگىزۋى ابدەن مۇمكىن. بىلتىر 68 ميلليون توننا قارا التىن شەتەل استى. ال بيىل مۇنىڭ كولەمى 70 ميلليون توننادان اسۋعا ءتيىس. نەگىزگى تۇتىنۋشى - ەۋروپا. بىلتىر يتالياعا ەكسپورت 27 پايىز ۇلعايىپ، 31 ميلليون تونناعا تايادى. بۇدان كەيىن نيدەرلاندى، فرانسيا، رۋمىنيا مەن گرەكيانىڭ ۇلەسى قوماقتى.

 مۇناي ەكسپورتى

 يتاليا - 30,7 ميلليون توننا

 نيدەرلاند - 7,6 ميلليون توننا

فرانسيا - 5,2 ميلليون توننا

رۋمىنيا - 4,5 ميلليون توننا

گرەكيا - 4,4 ميلليون توننا

ەكسپورتتىڭ باسىم بولىگى كاسپي قۇبىر كونسورسيۋمىنا تيەسىلى. قۇبىر تەڭىز كەنىشىنەن قارا تەڭىز جاعاسىنداعى نوۆوروسسيسكىگە دەيىن بارادى. بىلتىر وسى جولمەن 55 ميلليون توننا مۇناي تاسىمالداندى. الايدا بۇل جول توتە بولعانىمەن قاۋىپ تە كوپ دەيدى ساراپشى.

 ايبار ولجاي، ساراپشى:

 - كەزىندە ءبىز بارلىق ءوزىمىزدىڭ كۇشىمىزدى، لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەرىمىزدى كاسپي قۇبىر جۇيەسىنە سالدىق. ك ت ك دەپ اتالادى. نەگىزگى ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز، وسى مۇنايىمىزدىڭ 80 پايىزدان استامىن سىرت ەكسپورتقا جەتكىزىپ وتىرعان ول ك ت ك قۇبىرى. ك ت ك قۇبىرىنا قاتىستى گەوساياسي قاۋىپتەر كوبەيىپ كەتتى. ءيا، ەۋروپاعا مۇناي جەتكىزۋ وڭاي ەمەس.

نوۆوروسسيسك قازىر قاقتىعىس قىزىپ تۇرعان ايماققا جاقىن. ياعني قۇبىر جۇمىسى كۇتپەگەن جەردە توقتاپ قالۋى عاجاپ ەمەس. سول سەبەپتى ەل بيلىگى باسقا جولداردى ىزدەۋگە كىرىستى. كەيىنگى جىلدارى قازاقستان ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناستى كۇشەيتتى. سونىڭ ارقاسىندا اقتاۋدان باستالاتىن باكۋ- تبيليسي- جەيحان باعىتى جانداندى. ياعني قازاق مۇنايى ءازىربايجان، گرۋزيا ارقىلى تۇركيانىڭ جەيحان قالاسىنا جول تاپتى. ودان ءارى جەرورتا تەڭىزىمەن كەز كەلگەن جاققا جونەلتۋگە بولادى. بىلتىر بۇل جولمەن 1 ميلليون 400 مىڭ توننا ەكسپورتتالدى. بيىل 1 ميلليون 700 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

باكۋ - تبيليسي - جەيحان باعىتى - قازاقستاندىق مۇنايدىڭ بالامالى ەكسپورت جولدارىنىڭ ءبىرى جانە ءبىز ونىڭ الەۋەتىن بىرتىندەپ ارتتىرۋعا نيەتتىمىز. وسى ورايدا جەتكىزۋ كولەمىن ارتتىرۋ، لوگيستيكالىق پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ جانە قولدانىستاعى شەكتەۋلەردى جويۋ بويىنشا ارەكەتتەر ىسكە اسىرىلادى. بۇل قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق تۇراقتىلىعىن، لوگيستيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتىپ، ەلدىڭ حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى پوزيتسياسىن كۇشەيتەدى.

ەرلان اقكەنجەنوۆ، ق ر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى:

- باكۋ- تبيليسي- جەيحان باعىتىندا 60 ميلليون تونناعا دەيىن مۇناي تاسىمالداۋعا بولادى. ەل بيلىگى قازاقستان ۇلەسىن 20 ميلليون تونناعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ول ءۇشىن ارينە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ۇكىمەت ەسكەنە- قۇرىق مۇناي قۇبىرىن قولعا الادى. بۇل جوبا جارتى قۋاتىمەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان باكۋ- جەيحان باعىتىن بارىنشا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

 ايبار ولجاي، ساراپشى:

 - مۇمكىندىگىمىز جەتىپ جاتسا، قۇرىق- ەسكەنە، مىنا قاشاعاننىڭ مۇنايىن ەسكەنە دەگەن جەردەن قۇرىققا دەيىن قۇبىر تارتىپ، قۇرىقتان كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇبىمەن ءازىربايجانعا دەيىن باراتىن ءبىر قۇبىر سالساق، وندا بىزدە بەلگىلى ءبىر ك ت ك- عا ۇلكەن التەرناتيۆا پايدا بولادى.

 بۇل يدەيا نەگىزى ۇكىمەت قابىرعاسىندا كادىمگىدەي قارالىپ جاتقان دۇنيە. جوبا 2029 -جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىندا كورسەتىلگەن. ياعني ەسكەنەدەن باستالعان قۇبىر قۇرىق پورتىنا بارادى. ودان ءارى تەڭىز ارقىلى باكۋگە ءوتىپ، گرۋزيا، تۇركيا جەرىمەن جەرورتا تەڭىزىنە شىعادى. ەسكەنە- قۇرىق اراسىنداعى قاشىقتىق 1000 شاقىرىمعا جۋىقتايدى.

ۇكىمەت تاياۋ جىلدارى مۇناي ءوندىرىسىن 100 ميلليون توننادان اسىرۋدى كوزدەپ وتىر. سوعان ساي ەكسپورت تا ۇلعايادى. بۇل قازىردەن باستاپ تاسىمال باعىتتارىن كوبەيتۋگە مىندەتتەيدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە باكۋ ەۋروپاعا اشىلعان قاقپاعا اينالۋعا ءتيىس.

 24.kz