ەۋروپا رەسەي مۇنايىنان باس تارتا الا ما؟

استانا. قازاقپارات - وپەك- ءتىڭ شەشىمى ونسىز دا ارزانداپ تۇرعان مۇناي باعاسىن ودان ءارى قۇلدىراتۋى مۇمكىن. دۇنيە، مۇلىك، تاۋاردىڭ ارزانداعانى جاقسى، ءبىراق ءوندىرىس ءوزىن اقتاماسا سوڭى داعدارىسقا اكەلەدى. نارىقتا تەپە- تەڭدىك بۇزىلادى.

 ءبىر ەسەپتە بۇل بىرەۋلەرگە ءتيىمدى بولۋى دا مۇمكىن. ياعني باستى ويىنشىلار قارپىپ قالۋعا تىرىسادى. بيزنەسكە ساياسات ارالاسادى. پرەزيدەنت ترامپ ب ۇ ۇ مىنبەرىنەن ناتو مەن ەۋروپا ەلدەرىنە رەسەيلىك مۇنايدان باس تارتۋ تۋرالى قايتا ۇندەۋ تاستادى. «وسىلاي رەسەيدىڭ تابىسىن ازايتىپ، اسكەري الەۋەتىن السىرەتەمىز»، - دەيدى.

 كەيىنگى كەزدەرى اق ءۇي باسشىسى بۇل ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. پرەزيدەنت ترامپتىڭ كوزدەگەنى نە؟ امەريكا باسشىسى وسىعان دەيىن قىتاي مەن ءۇندىستاننان دا رەسەيلىك مۇنايدان دا باس تارتۋىن تالاپ ەتتى ەمەس پە؟ ەۋروپا رەسەي مۇنايىنان باس تارتا الا ما؟

ۆەنگريا مەن سلوۆاكيا رەسەيلىك مۇنايدان باس تارتا المايدى. سەبەبى تەڭىزگە شىعاتىن جولى جوق. باسقا ەلدەن قارا التىن تاسىمالداۋ تىم قىمباتقا تۇسەدى. ماسەلەن، ۆەنگريا ەكونوميكاسى ءۇشىن بۇل جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 4 پايىزى شاماسىندا شىعىن كەلتىرۋى مۇمكىن. ياعني باتىستاعى ساياسي فاكتورلار بۇل قادامعا يتەرمەلەگەنىمەن، بۋداپەشت پەن براتيسلاۆانىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى بۇعان ءالى دايىن ەمەس ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.

دجۋراي بلانار، سلوۆاكيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى:

- گاز بەن مۇنايعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى سالۋ وڭاي شارۋا ەمەس. وعان ونداعان جىلىمىز كەتتى. قازىر رەسەيلىك مۇنايعا تۇراقتى ءارى ارزان باعادا بالاما جوق. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ۋاقىت قاجەت.

ەۋروپالىق وداق ۆەنگريا مەن سلوۆاكيانىڭ رەسەيگە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋ ءۇشىن ادريا قۇبىرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرماق. الايدا ونىڭ ينفراقۇرىلىمى قوسىمشا جۇكتەمەگە شىدامايدى. سوندىقتان ورتالىق ەۋروپادا رەسەيلىك «درۋجبا» قۇبىرىنا ازىرگە بالاما بولماي تۇر.

 دان يورگەنسەن، ە و ەنەرگەتيكا جونىندەگى كوميسسارى:

 - وكىنىشتىسى سول، ەۋروپا ەلدەرى رەسەيدىڭ ۋكرايناداعى قارۋلى قاقتىعىسىن وسى ۋاقىتقا دەيىن جاناما تۇردە قارجىلاندىرىپ كەلدى. بۇعان نۇكتە قويۋىمىز قاجەت. ەلدەگى ىشكى ماسەلەلەرگە بايلانىستى كەي مەملەكەتتەر قارسى. ءبىراق بۇل سانكسيا ەمەس، تەك ۇسىنىس.

 ۇسىنىس دەپ ايتقانىمەن، ەۋرووداق ۆەنگريا مەن سلوۆاكياعا قىسىمدى كۇشەيتىپ، تەزدەتىپ باسقا نارىق تابۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.

 كايا كاللاس، ە و سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى وكىلى:

- رەسەيلىك مۇنايدى ساتىپ العانى ءۇشىن سانكسيا سالامىز دەگەن اڭگىمە جوق. ولاردىڭ مۇنايى مەن گازى ارزان بولعانىمەن، قالاي بولسا دا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋىمىز قاجەت.

ىرگەلەس جاتقان مەملەكەتتەر ۇسىنىستارىن جاسادى. ءبىراق بۇل جەردە ءبىر ماسەلە بار. رەسەيدىڭ ەنەرگەتيكالىق شيكىزاتى باسقالارىنا قاراعاندا الدەقايدا ارزان.

 تۇركيا ترامپتىڭ تالابىن ورىنداي ما؟

پرەزيدەنت ترامپ تۇركيالىق ارىپتەسى ەردوعانمەن اق ۇيدەگى باس قوسۋىندا دا رەسەي مۇنايىنان باس تارتۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن- ءدى. ءتىپتى ءوتىنىشىن ورىنداسا، F-35 جويعىش ۇشاقتارىن ساتىپ الۋعا رۇقسات ەتەمىز دەگەندەي ەمەۋرىن تانىتتى. ال انكارا بۇل كەلىسىمگە 2019 -جىلدان بەرى قول جەتكىزە الماي كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇل جاي عانا «ۇشاق ساتۋ» ەمەس، الداعى ۋاقىتتا تۇركيانىڭ سىرتقى ساياسي باعىتىن انىقتايتىن ۇسىنىس.

الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى تارتىس

 ا ق ش رەسەي مۇنايىن توقتاتىپ، ەۋروپانىڭ نارىعىن ءوزى يەمدەنگىسى كەلەدى. رەسەي پرەزيدەنتى باسپا ءسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ وسىلاي دەيدى. ءيا، كەيىنگى الەمدىك ساۋدادا امەريكالىق WTI باررەلىنە 65 دوللار توڭىرەگىندە باعالانسا، رەسەيلىك ۋرال 62 دوللارعا ساتىلىپ جاتىر. ياعني باعا بويىنشا الەمدىك نارىقتا رەسەيلىك قارا التىن ءتيىمدى بولىپ تۇر.

 دميتري پەسكوۆ، رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى:

 - ترامپتىڭ ماقساتى ايقىن. ول الەمدى ا ق ش- تىڭ قىمبات مۇنايى مەن گازىن ساتىپ الۋعا ماجبۇرلەگىسى كەلەدى. ترامپ - بيزنەسمەن. ول ەۋروپالىقتاردى ۇلكەن شاياندى ۇشكە ەمەس، كەرىسىنشە كىشكەنتايىن بەسكە العىزدىرماقشى. بۇل جەردە ساياسي ەمەس، ەكونوميكالىق مۇددەسىن، ياعني پايدا تابۋدى كوزدەپ وتىر.

 دەسە دە، سولتۇستىكتەگى كورشىمىز نازارىن ەۋروپادان ازيا نارىعىنا بۇرىپ وتىر. ماسەلەن، 2025 -جىلى ەكىنشى توقساندا رەسەيدىڭ مۇناي ەكسپورتى 150 ميلليون تونناداي بولدى. بۇل جاھاندىق مۇناي ساۋداسىنىڭ 10,2 پايىزى. رەسەيلىك ەنەرگەتيكالىق شيكىزاتتىڭ 38,8 پايىزى قىتايعا، ال ءۇندىستانعا 31,4 پايىزى جەتكىزىلگەن.

تۇركيا دا رەسەيلىك مۇنايدىڭ ءىرى تۇتىنۋشىسى سانالادى. انكارا 21 پايىزىن ساتىپ العان.

رەسەيدىڭ مۇناي ەكسپورتى

قىتاي - %38,8 

ءۇندىستان - %31,4 

تۇركيا - %21,5 

قالعان ەلدەر - %8,3

«رەسەي ارزان باعا ۇسىنىپ، قىتاي مەن ءۇندىستان سەكىلدى الىپتارعا مۇنايىن وتكىزىپ كەلەدى. بۇل تابىس كوزىن ساقتاپ قالۋدىڭ جولى. ال ا ق ش بولسا، ساياسي قىسىمدى كۇشەيتۋ ارقىلى ءوز نارىعىنا جول اشپاق»، - دەيدى ساراپشىلار.

 24.kz