ەردوعاننىڭ ەكپىنى: يزرايلگە اسكەري جاۋاپ قاتا ما؟

استانا. KAZINFORM - تۇركيا گازا مەن ونىڭ اينالاسىنداعى پالەستينالىقتاردىڭ يزرايل تاراپىنان ءماجبۇرلى قونىس اۋدارۋىن توقتاتۋ ءۇشىن يزرايلگە قارسى بەلگىلى ءبىر اسكەري ارەكەتتەرگە بارۋى مۇمكىن.

بۇل تۋرالى تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان ىستامبۋلدا مالىمدەدى.

ەردوعاننىڭ ەكپىنى: يزرايلگە اسكەري جاۋاپ قاتا ما؟

«يزرايلدىڭ پالەستيناعا بۇلاي جاساۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءبىز مىقتى بولۋىمىز كەرەك. قاراباققا قالاي كىرسەك، ليۆياعا قالاي كىرسەك، ولارعا دا سونى ىستەيمىز»، - دەدى ەردوعان.

تۇركيا پرەزيدەنتى يزرايلدىڭ ۇرىس قيمىلدارىن توقتاتۋ رەجيمىنە قاراماستان، ليۆان اۋماعىنا توقتاۋسىز سوققىلار جاساپ، 1,2 ميلليونعا جۋىق ليۆاندىقتى ءۇي-جايلارىن تاستاپ كەتۋگە ماجبۇرلەگەنىن ايتتى.

ەردوعان يزرايلگە قاتىستى نە دەدى؟

تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان 12-ساۋىردە ىستامبۋلدا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنسيادا يزرايلدى قاتاڭ سىنعا الدى. سويلەگەن سوزىندە تۇرىك كوشباسشىسى يزرايلدى «بەيبىت حالىقتى، اتاپ ايتقاندا ايەلدەر مەن بالالاردى ءولتىردى» دەپ ايىپتاپ، ونىڭ ارەكەتتەرىن «جابايىلىق» دەپ سيپاتتادى.

سونىمەن قاتار، ول كنەسسەت قابىلداعان تەرروريستەرگە ءولىم جازاسىن كەسۋ تۋرالى زاڭدى «پالەستينالىقتارعا قارسى باعىتتالعان» دەپ سىنعا الدى.

يزرايل نە دەپ جاۋاپ بەردى؟

ال يزرايل بارلىق ايىپتاۋلاردى ءۇزىلدى-كەسىلدى جوققا شىعارادى. بۇل تۋرالى «The Jerusalem Post» باسىلىمى جازادى.

يزرايلدىڭ مۇرا ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى اميحاي ەلياگۋ تۇرىك پرەزيدەنتىنىڭ مالىمدەمەلەرىن قاتاڭ ايىپتادى. ول انكارانى «ەكىجۇزدىلىك تانىتتى» دەپ ايىپتاپ، تۇركيانىڭ كۇردتەرگە قاتىستى ساياساتى مەن سولتۇستىك كيپردەگى جاعدايدى ەسكە سالدى، سونداي-اق ەردوعاندى «ديكتاتور» دەپ اتادى.

ەلياگۋ تۇركيامەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستى تولىق ءۇزۋ تۋرالى باستاما كوتەرەتىنىن مالىمدەدى.

تۇركيا نەتانياحۋدى 4,5 مىڭ جىلعا سوتتادى!

نازار اۋدارا كەتەتىن جايت: جاعدايدىڭ بۇلايشا ۋشىعۋى - تۇرىك سوتىنىڭ يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋعا مەن تاعى 35 يزرايلدىك شەنەۋنىككە ايىپ تاققاننان سوڭ بولىپ وتىر.

ايتا كەتەيىك، وسىعان دەيىن تۇركيا پروكۋراتۋراسى نەتانياحۋدى 4596 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى تالاپ ەتتى. ىستامبۇل پروكۋراتۋراسى گازا سەكتورىنا بەت العان «سۋمۋد فلوتيلياسىنا» جاسالعان شابۋىلعا قاتىستى تەرگەۋدى اياقتاپ، وعان جاۋاپتى دەگەن يزرايل پرەمەرى نەتانياحۋ مەن تاعى 35 جوعارى لاۋازىمدى يزرايلدىك شەنەۋنىكتىڭ ءارقايسىن 1102 جىلدان 4596 جىلعا دەيىن تۇرمەگە قاماۋدى تالاپ ەتتى.

ايىپتالۋشىلار تىزىمىندە يزرايل قورعانىس ءمينيسترى كاتس، ونىڭ ءىزاشارى گالانت، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ءمينيسترى بەن-گۆير جانە باسقا دا تۇلعالار بار.

باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، يزرايل شەنەۋنىكتەرىنە ادامزاتقا قارسى قىلمىس، گەنوتسيد، باس بوستاندىعىنان ايىرۋ، قاتىگەزدىك كورسەتۋ، نۇقسان كەلتىرۋ، توناۋ جانە كولىك قۇرالدارىن تاركىلەۋ بويىنشا ايىپتار تاعىلىپ وتىر.

تۇركيا: يزرايلدىڭ كەلەسى نىساناسى - ءبىز!

وسىنىڭ الدىندا تۇركيانىڭ ءسىم باستىعى حاكان فيدان «Anadolu» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا يزرايل بيلىگى مەن وپپوزيتسياسى انكارانى «كەلەسى جاۋ ەل» دەپ جاريالاۋعا تىرىسۋدا، دەپ مالىمدەدى.

«يراننان كەيىن يزرايل جاۋسىز ءومىر سۇرە المايدى. ءبىز تەك نەتانياحۋ اكىمشىلىگى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار وپپوزيتسيانىڭ كەيبىر وكىلدەرى دە ساياسي ريتوريكانى پايدالانا وتىرىپ، تۇركيانى كەلەسى جاۋ ەل دەپ جاريالاۋعا ۇمتىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز»، - دەدى فيدان.

تۇركيا س ءى م باستىعى سونداي-اق يزرايلدىڭ ليۆانداعى اگرەسسيۆتى ارەكەتتەرىن ەكسپانسيا ساياساتىنىڭ ءبىر بولىگى دەپ اتاپ، بۇل ايماقتىق قاقتىعىسقا اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى.

سونىمەن قاتار، تۇركيانىڭ گازا، ليۆان جانە بۇكىل ايماققا قاتىستى ۇستاناتىن پوزيتسياسى يزرايلدىڭ ەكسپانسيونيستىك ساياساتىنا قايشى كەلەتىنىن جانە ونى قيىن جاعدايعا قالدىراتىنىن ايتتى.

تۇركيا مەن يزرايل اراسىندا ۇلكەن سوعىس بولا ما؟

يزرايل ساياساتكەرلەرىنىڭ تۇركياعا، تۇركيا ساياساتكەرلەرىنىڭ يزرايلگە قارسى ريتوريكالارىنىڭ قاتاڭداي ءتۇسۋى، سونىڭ ىشىندە «جاڭا سوعىس» فورمۋلاسىنان باستاپ، ايماقتىق جاڭا قاتەردىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى دابىلداردىڭ جيىلەۋى سارپاشىلاردى ءتۇرلى ويلارعا جەتەلەۋدە.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى ءارتۇرلى: بىرەۋلەر - بۇدان شىنايى ستراتەگيالىق قايتا قۇرۋدىڭ كورىنىسىن بايقاسا، ەندى بىرەۋلەرى - مۇنى تاياۋ شىعىستاعى تەكەتىرەستىڭ جاڭا باعىتىن تۋدىرۋى مۇمكىن ساياسي بەلگى (سيگنال) دەپ سانايدى.

2025-جىلعى 9-قىركۇيەك. يزرايل ا ق ش- تىڭ «ناتودان تىس نەگىزگى وداقتاسى» دەپ تانىلعان جانە ۆاشينگتوننىڭ باسرا شىعاناعىنداعى ەڭ جاقىن سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن كاتارعا سوققى بەرگەننەن كەيىن، يزرايل ساراپشىلارى ءوز نازارلارىن دەرەۋ تۇركياعا اۋداردى.

ساراپشىلار «تۇركيا يزرايلدىڭ كەلەسى نىساناسىنا اينالۋى مۇمكىن» دەگەن اڭگىمەلەردى جيىلەتتى. بىرنەشە اي بويى يزرايل ب ا ق- تارى تۇركياعا قارسى ريتوريكانى كۇشەيتىپ، ونى «يزرايلدىڭ ەڭ قاۋىپتى جاۋى»، «شىعىس جەرورتا تەڭىزىندەگى قاتەر» دەپ اتادى.

ال تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حاكان فيدان 2025-جىلدىڭ تامىزىندا تۇركيانىڭ يزرايلمەن ەكونوميكالىق جانە ساۋدا بايلانىستارىن توقتاتاتىن قارىمتا شارالار قابىلداعانىن حابارلادى.

ونان سوڭ 2026-جىلدىڭ اقپان ايىندا يزرايلدىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى نافتالي بەننەت «تۇركيانىڭ يزرايل ءۇشىن «جاڭا يرانعا» اينالىپ بارا جاتقانىن» ايتىپ، دابىل قاقتى.

«قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا تۇرىك قاتەرى تۋىنداپ وتىر. تۇركيا - بۇل جاڭا يران. ەردوعان - يزرايلدى قورشاۋعا الۋعا تىرىساتىن ايلاكەر ءارى قاۋىپتى كوشباسشى»، - دەدى بەننەت.

ول تۇركيانىڭ ماقساتى - يزرايل قاۋىپسىزدىگىنە سەس كورسەتە الاتىن كواليتسيالىق جەلى قۇرۋ ەكەنىن العا تارتتى. كەيىنگى «Bloomberg-گە» بەرگەن سۇحباتىندا بەننەت تۇركيا ءوز اينالاسىنا «راديكالدى سۋننيتتىك يسلام اليانسىن» قالىپتاستىرۋعا تىرىسىپ جاتقانىن ايتىپ، تۇركيا، ساۋد ارابياسى جانە پاكىستان اراسىندا سۋننيتتىك بلوك قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى.

ءدال وسىعان ۇقساس مالىمدەمەنى يزرايل پرەمەرى نەتانياحۋ دا جاسادى: «ءبىز بۇكىل الەمگە جانە ەركىن ۇلتتارعا قاۋىپ توندىرەتىن راديكالدى يسلاممەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. ءبىز بىرلەسە وتىرىپ بەرىك، مىزعىماس وداق - ۇستامدىلىققا، پروگرەسكە جانە ادامدىق قادىر-قاسيەتكە سەنەتىن ەلدەر وداعىن قۇرامىز. بۇل ءومىردى باعالايتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن وداق بولماق»، - دەدى.

كۇشتەر تەڭگەرىمى: تۇركيا مەن يزرايل ساندار سويلەيدى

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، يزرايلدىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى – ا ق ش- تىڭ بەلسەندى قولداۋى. ونسىز بۇل ەل ۇزاققا سوزىلعان سوعىس جۇرگىزۋگە قاۋقارسىز، ال تۇركيا، كەرىسىنشە، ۇزاق مەرزىمدى اسكەري قيمىلدارعا بەيىمدەلگەن.

الەم ارميالارىن 60 تان استام كورسەتكىش (سانى، تەحنيكاسى، ەكونوميكاسى مەن لوگيستيكاسى) بويىنشا باعالايتىن «Global Firepower» حالىقارالىق يندەكسىنىڭ 2026-جىلعى رەيتينگىنە سايكەس، تۇركيا 145 ەلدىڭ ىشىندە 9-ورىندا، ال يزرايل 15-ورىندا تۇر.

سونىمەن قاتار، انكارا اسكەر سانى مەن قارۋلى كۇشتەردىڭ اۋقىمى بويىنشا باسىمدىققا يە. ال يزرايل جوعارى تەحنولوگيالىق سەگمەنتتەردە، سونىڭ ىشىندە اۋە جانە زىمىرانعا قارسى قورعانىس جۇيەلەرىندە، بارلاۋ جانە كيبەركومپونەنتتەردە ارتىقشىلىعىن ساقتاپ قالۋدا.

بولەك فاكتور رەتىندە يادرولىق الەۋەتتى اتاپ وتكەن ءجون: يزرايل دە - فاكتو يادرولىق دەرجاۆا بولىپ سانالادى جانە بۇل سالادا ابسوليۋتتى باسىمدىققا يە، ال تۇركيانىڭ مەنشىكتى يادرولىق قارۋى جوق.

سوڭعى جىلدارى تۇركيا دروندار جۇيەلەرىن، زىمىراندىق باعدارلامالاردى جانە بەسىنشى بۋىندى «KAAN» يسترەبيتەلىن دامىتۋ ارقىلى تەحنولوگيالىق الشاقتىقتى ايتارلىقتاي قىسقارتتى. دەگەنمەن، بۇل جوبالاردىڭ ەداۋىر بولىگى ءالى دە سىناقتان ءوتۋ كەزەڭىندە.

يزرايل بولسا، قازىردىڭ وزىندە ىسكە قوسىلعان جانە سىناقتان وتكەن جۇيەلەر - F-35 ۇشاقتارى، كوپ دەڭگەيلى ءا ق ق (پ ر و) جانە دامىعان بارلاۋ مۇمكىندىكتەرى ارقاسىندا الدا تۇر.

تۇرىك ارمياسى - ناتوداعى سانى جاعىنان ەكىنشى ارميا. ديپلوماتيالىق تۇرعىدان العاندا، تۇركيا شەتەلدىك وكىلدىكتەر سانى بويىنشا الەمدە ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەدى، ال يزرايل بۇل كورسەتكىش بويىنشا ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ قويعان.

سونىمەن قاتار، سوڭعى جىلدارى «جۇمساق كۇش» (soft power) يندەكسى بويىنشا يزرايلدىڭ پوزيتسياسى ايتارلىقتاي ناشارلاسا، تۇركيا كەلىسسوزدەر الاڭى رەتىندەگى ءوز ىقپالىن نىعايتىپ كەلەدى.

Mezgil.kz