قىز الىپ قاشۋ ۇلتتىق مەنتاليتەتكە قاتىستى ەمەس - الەۋمەتتانۋشى

استانا. KAZINFORM - «قىز الىپ قاشۋ» ۇلتتىق مەنتاليتەتكە ەمەس، ناقتى الەۋمەتتىك ورتادا قالىپتاسقان نورمالارعا تىكەلەي بايلانىستى. بۇل پىكىردى قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى وتباسى جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى اقنۇر يمانقۇل ايتتى.

- مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا قىز الىپ قاشۋ ماسەلەسىن ارنايى اتاپ ءوتۋى ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل - جەكەلەگەن تۇرمىستىق وقيعاعا بەرىلگەن ەموتسيالىق باعا ەمەس، قوعامدا جيناقتالعان الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ بار ەكەنىن جانە ونىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىمدى تالاپ ەتەتىنىن اشىق مويىنداۋ. پرەزيدەنتتىڭ بۇل پىكىرى ماسەلەنى «ءداستۇر» (شىن مانىندە بۇل ءداستۇر ەمەس، ءداستۇردى بۇرمالاۋ) نەمەسە «وتباسىلىق ءىس» اياسىنان شىعارىپ، قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگىنە ەنگىزدى، - دەيدى ا. يمانقۇل.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قىز الىپ قاشۋ - جەكە ادامداردىڭ ارەكەتى عانا ەمەس، الەۋمەتتىك نورمالار ارقىلى ۇدايى قايتالاناتىن قۇبىلىس. ول كوبىنە تىكەلەي كۇش قولدانۋدان گورى سيمۆولدىق قىسىم تەتىكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسادى. «ەل نە دەيدى»، «قايتىپ كەلۋ ۇيات»، «اتا-انانىڭ ابىرويى» سەكىلدى ۇعىمدار جەكە ەرىكتى شەكتەيتىن الەۋمەتتىك باقىلاۋ قۇرالدارىنا اينالادى.

مۇنداي جاعداي الەۋمەتتانۋدا قۇرىلىمدىق نەمەسە سيمۆولدىق زورلىق رەتىندە سيپاتتالادى، ياعني زورلىقتىڭ ءوزى قالىپتى ءارى اقتالاتىن ارەكەت رەتىندە قابىلدانادى.

- 2025 -جىلى قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋى بۇل قۇبىلىستىڭ قوعامدا ءالى دە جاسىرىن توزىمگە يە ەكەنىن كورسەتتى. 3 مىڭ رەسپوندەنتتىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلگەن جاپپاي ساۋالنامادا رەسپوندەنتتەردىڭ %67,6 قىزدى ەركىنەن تىس الىپ قاشۋعا قارسى ەكەنىن بىلدىرگەن. الايدا %20,5 بەيتاراپ ۇستانىمدا ەكەنىن كورسەتسە، %11,5 بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا مۇنداي نەكەنى اقتاۋعا بەيىم ەكەنىن كورسەتكەن. ءدال وسى بەيتاراپتىق پەن شارتتى قابىلداۋ - الەۋمەتتىك تۇرعىدان ەڭ قاۋىپتى ايماق، ويتكەنى ول زورلىقتى مورالدى تۇرعىدان اقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى ينستيتۋت وكىلى.

زەرتتەۋدە وڭىرلىك ايىرماشىلىقتار دا ايقىن بايقالعان. مىسالى، شىمكەنت قالاسىندا قىز الىپ قاشۋدى قولدايتىنداردىڭ جالپى ۇلەسى %31,5 قۇرادى. الماتى، جامبىل جانە تۇركىستان وبلىستارىندا بۇل كورسەتكىش %18-19 ارالىعىندا تىركەلسە، ماڭعىستاۋ وبلىسىندا %13,4 قۇراعان.

ال ۇلىتاۋ، اتىراۋ جانە اقتوبە وبلىستارىندا بۇل تاجىريبەنى قولدايتىنداردىڭ ۇلەسى %1 دان تومەن. بۇل دەرەكتەر ماسەلەنىڭ «ۇلتتىق مىنەزگە، مەنتاليتەتكە» ەمەس، ناقتى الەۋمەتتىك ورتادا قالىپتاسقان نورمالارعا بايلانىستى ەكەنىن كورسەتەدى، دەيدى ساراپشى.

ايتا كەتەيىك، بۇگىن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ قىز الىپ قاشۋ - ۇلتىمىزدىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن جابايى قىلمىس ەكەنىن ايتقان ەدى.

2025 -جىلدىڭ 16-قىركۇيەگىنەن باستاپ قىز الىپ قاشقاندارعا جازا كۇشەيدى. ياعني قىلمىستىق كودەكسكە جاڭا 125-1-بابى «نەكە قيۋعا ماجبۇرلەۋ» ەنگىزىلدى. بۇل نورما ادامدى ونىڭ ەركىنەن تىس نەكەگە تۇرعىزۋ نەمەسە بىرگە تۇرۋ ماقساتىندا ۇرلاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى قاراستىرادى.

اۆتور

ايجان سەرىكجان قىزى