قوياندى اۋىلى اۋدان بولىپ قۇرىلا ما

استانا. قازاقپارات - تۇرعىندار اۋىل ينفراقۇرىلىمى قازىرگى جۇكتەمەنى كوتەرمەيتىنىن ايتادى.

استانا اگلومەراتسياسىنىڭ قۇرامىنداعى ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى - قوياندىنىڭ ارعى تاريحى 1962 -جىلدان باستالادى. الايدا بۇل 2000 -جىلدارعا دەيىن ءبىر كوشە بويىن جاعالاي ورىن تەپكەن 50- 60 ءتۇتىندى شاعىن عانا اۋىل بولاتىن. 2004 -جىلى «جاڭا قادام» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن 96 گەكتار جەرگە الەمنىڭ توعىز مەملەكەتىنەن كەلگەن قانداستار قونىستاندىرىلىپ، ىرگەسى كەڭەيە باستادى. بۇگىندە قوياندى - 40 مىڭنان اسا حالقى بار ەڭسەلى ەلدى مەكەن.

استانادان ەكى شاقىرىم جەردە، كۇرە جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان اۋىلعا كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوشىپ كەلۋشىلەر اعىنى تولاستاعان ەمەس. ولاردىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن دە، شەت مەملەكەتتەردەن دە قونىس اۋدارۋشىلار بار. كەنتتىڭ اۋماعى دا بارعان سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. ينفراقۇرىلىمى جاقسارىپ، ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ، تۇرعىنداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. ال تاياۋ كۇندەرى كوگىلدىر وتىن بەرىلىپ، سەلينوگراد اۋدانىنداعى گازبەن قامتىلعان التىنشى ەلدى مەكەن اتاندى.

«پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا استانانىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردى «سارىارقا» گاز قۇبىرىنىڭ 1-كەزەگىنە قوسۋ ءۇشىن گازداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قوياندىنى تابيعي گازبەن قامتۋ جوباسى اياسىندا 226 ك م گاز تاراتۋ جەلىسى سالىنىپ، 12 گاز تاراتۋ پۋنكتى ورناتىلدى. وسىلايشا، 21 مىڭ ادام تابيعي گازبەن قامتىلدى»، دەدى گاز بەرۋگە ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىسقان اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى مارات احمەتجانوۆ.

اۋىل اكىمى سولتانباي باقىتحاننىڭ ايتۋىنشا، قازىر قوياندى كەنتىندە 5500 دەن اسا ءۇي بار. تۇراقتى تىركەۋدە 10 مىڭعا جۋىق حالقى بولعانىمەن، بەيرەسمي ساناق بويىنشا 40 مىڭنان اسىپ جىعىلادى.

«كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان ءىرى كولەمدە قاراجات ءبولىنىپ، كەنتىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىم، جول، سۋ، گاز جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى كەزەڭ-كەزەڭمەن شەشىلىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 2 مىڭ ورىندىق مەكتەپ سالىندى. بيىل ءورت ءسوندىرۋ بەكەتىن، اليۋميني زاۋىتىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە اۋىل ىشىندەگى جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى - 180 شاقىرىم. ونىڭ 37,7 شاقىرىمى اسفالتتالعان»، دەيدى ول.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا، قوياندى اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى استانادا ەڭبەك ەتەدى. كۇرە جولدىڭ بويىنداعى كەنتكە ەلوردانىڭ ورتالىق بازارى مەن ۇلكەن ساۋدا ورىندارى دا تاياقتاستام جەردە. سونىڭ ارقاسىندا اۋىل حالقى جەدەل ءوسىپ كەلەدى. ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايدىڭ ءبارى شەشىلىپ جاتقانىمەن، ازىرگە تۇرعىندار سانىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسىنا ىلەسە الماي تۇر.

وسىعان وراي بىلتىر تامىز ايىندا اۋىلدىڭ جەرگىلىكتى قوعامداستىق مۇشەلەرىنىڭ جينالىسى ءوتىپ، اۋىل اكىمى مەن بەلسەندىلەردىڭ ۇيعارۋىمەن ينفراقۇرىلىمنىڭ بازالىق قاجەتتىلىكتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بەس جىلدىق جوسپارى قۇرىلعان. ول 10 تارماقتان تۇرادى. اتاپ ايتقاندا، جول قۇرىلىسى، سۋمەن جابدىقتاۋ، ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ، مادەنيەت ءۇيىن سالۋ، دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى، ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى، مەكتەپ سالۋ، اۋىلداعى جەراستى سۋ اعىندارىنىڭ گيدروديناميكاسىن ازىرلەۋ، قوياندى اۋىلى اكىمدىگىنىڭ عيماراتىن، مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ عيماراتىن سالۋ سەكىلدى تارماقتار بار.

س. باقىتحاننىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە تاڭدا قوياندىداعى ۇيلەردىڭ 75 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتىلماعان. 565 ءۇي ءالى دە ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلماعان. اۋىلدا 3 مەكتەپ بار. ءبىراق ول جەتكىلىكسىز بولىپ تۇر. ويتكەنى بالا سانى كوپ. سونداي-اق اۋىل اكىمىنىڭ اپپاراتى قازىرگى عيماراتتى جالعا الىپ وتىر. اكىمدىكتىڭ ءوز عيماراتى - اپاتتىق جاعدايدا. جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جارامسىز. سوندىقتان جاڭا عيمارات سالۋ قاجەت.

«جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ ءبارىنىڭ قۇجاتتارى دايىن. سمەتالىق-جوبالىق قۇنى، ەسكيزدىك جوبالارى جاسالعان. تەك ءبارى قاراجاتقا تىرەلىپ تۇر. بۇعان اۋداننىڭ بيۋدجەتى جەتپەيدى. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنسە، دۇرىس بولار ەدى»، دەيدى س. باقىتحان.

قوياندى اۋىلى سەلينوگراد اۋدانىنا قارايدى، ال اۋدان ورتالىعى اقمول كەنتى بۇل جەردەن 70 شاقىرىم جەردە. دالىرەك ايتساق، استانانىڭ ارعى بەتىندە ورنالاسقان. سوندىقتان قوياندىلىقتار پوليتسيا، سوت، ت. ب. سالالارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن ءبىر كۇن ۋاقىتىن جوعالتىپ، اۋدان ورتالىعىنا سابىلۋعا ءماجبۇر. بۇل ونسىز دا تىرشىلىگى قىز-قىز قايناپ جاتقان اۋىل حالقى ءۇشىن قولايسىز. وسى ورايدا تۇرعىندار تاراپىنان قوياندىنى سەلينوگراد اۋدانى قۇرامىنان شىعارىپ، دەربەس اۋدان قۇرىپ، سونىڭ ورتالىعى قىلۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قازىر بۇل ەلدى مەكەن قاي قىرىنان السا دا، اۋدان ورتالىعى بولۋعا ابدەن لايىق.

ءبىز اۋىل تۇرعىنى بەكەن ىسقاقوۆپەن ءبىراۋىز تىلدەسكەن ەدىك. ول وسى جەردە 2008 -جىلدان بەرى تۇرادى ەكەن. ايتۋىنشا، اۋىلدىڭ 18 جىل بۇرىنعى اۋقىمى مەن قازىرگى احۋالدى سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ول ۋاقىتتا بۇگىنگىدەي ەرسىلى-قارسىلى كولىگى جۇيتكىگەن اۆتوبان جوق. قوياندى شامدارى سىعىرايعان شاعىن قىستاق سەكىلدى بولاتىن. قازىر قۇلاشىن كەڭگە جايعان ساۋلەتتى ەلدى مەكەنگە اينالىپ ۇلگەرگەن.

«ءبىراق بىزدە ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە كوپ. ويتكەنى قونىستانۋشىلار سانىنىڭ كوپتىگى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ينفراقۇرىلىمدىق جاعدايىنا سالماق سالىپ تۇر. اۋىل اكىمى بەيرەسمي ساناق بويىنشا 40 مىڭ ادام دەپ وتىر. ال شىن مانىندە بىزدە تۇراتىن ادامداردىڭ سانى قازىر 50- 60 مىڭنان دا اسىپ كەتتى. ەلىمىزدەگى كوپتەگەن اۋداننىڭ وزىندە مۇنداي حالىق جوق. ەگەر الەۋمەتتىك-ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەنى جەدەلدەتىپ شەشپەسەك، بۇل اۋىل ومىرىنە اۋىرتپاشىلىق تۋعىزىپ جاتىر. بۇل اۋىلعا باسقا شاعىن ەلدى مەكەندەر سەكىلدى قاراۋعا بولمايدى. وسى ورايدا، قوياندىعا قالا تيپتەس كەنت مارتەبەسىن بەرۋ نەمەسە جاڭا اۋدان قۇرىپ، سونىڭ ورتالىعى ەتۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ كەلەمىز. سەلينوگراد اۋدانىنىڭ ءبىز جاق بەتىندە قىزىلسۋات، سوفيەۆكا سەكىلدى 3- 4 اۋىل بار. سولاردىڭ باسىن قۇراپ، ءبىر اۋدان قىلسا، قوياندىنى اۋدان ورتالىعى ەتىپ بەكىتسە، بولىنەتىن قاراجات كولەمى ۇلعايىپ، اتالعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلار ەدى»، دەيدى ب. ىسقاقوۆ.

اۋىل تۇرعىنىنىڭ ايتۋىنشا، ەگەر وسى جەردە پوليتسيا ءبولىمى، سوت، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى، مادەنيەت، ءبىلىم بولىمدەرى اشىلسا، بۇل اۋىلداستارىنىڭ اۋدان ورتالىعى مەن وبلىس ورتالىعىنا سابىلۋىنا توسقاۋىل قويار ەدى. ول وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن سەلينوگراد اۋدانىنا قاراعان قوسشى اۋىلىنا قالا مارتەبەسى بەرىلگەنىن مىسالعا كەلتىردى. اۋىل بەلسەندىلەرىنىڭ تىلەگى - قوياندىعا قاتىستى دا وسىنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋى.

شىن مانىندە، بۇگىندە قوياندى - استانانىڭ ىرگەسىندەگى قاراپايىم اۋىل عانا ەمەس، ەلوردامەن بىرگە ءوسىپ، وركەندەپ كەلە جاتقان ۇلكەن ەلدى مەكەن. پرەزيدەنت ايتقانداي، استانانىڭ حالىق سانى كەيىنگى ءبىر جىلدا 100 مىڭ ادامعا ارتقانى بەلگىلى. ەلوردامىزعا ءتۇسىپ وتىرعان وسىناۋ جۇكتەمەنى قالانىڭ اينالاسىنان ورىن تەپكەن، ۇلكەن اگلومەراتسياعا كىرەتىن ەلدى مەكەندەر بىرلەسىپ كوتەرمەسە بولمايدى. قوياندى وسى جۇكتىڭ ءبىر شەتىن كوتەرۋگە ابدەن قاۋقارلى. حالقىنىڭ كوپشىلىگى - جاستار. بۇگىنگى كوشى-قون بارىسىنا قاراپ، اۋىل ىرگەسى بۇدان دا كەڭەيە بەرەتىنى تالاس تۋدىرمايدى. ال وعان وزگە شاعىن اۋىلدار سەكىلدى قاراپ، قاراجات بولىنەتىن بولسا، جەرگىلىكتى تۇرعىندار ايتىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ بۇگىن- ەرتەڭ شەشىمىن تابا قويۋى ەكىتالاي.

ەسكەندىر زۇلقارناي

«ەگەمەن قازاقستان»