قۇلدىق يندەكسى، بالا ساتۋ جانە «التىن ءۇشبۇرىش»: قازاقستاننىڭ ادام ساۋداسىمەن كۇرەسى
استانا. KAZINFORM - الەمدە ادام ۇرلاۋ، قۇلدىققا سالۋ، سابيلەردى ساتۋ، ءماجبۇرلى نەكەگە تۇرعىزۋ جانە جاس وسپىرىمدەردى جەزوكشەلىككە تارتۋ سياقتى قىلمىستار جىل وتكەن سايىن جاسىرىن سيپات الىپ، كۇردەلەنە ءتۇستى.
قازاقستان ءۇشىن دە ادام ساۋداسى ءالى وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان پروبلەما. Kazinform ءتىلشىسى قاۋىپتى قۇبىلىستىڭ اۋقىمىن، سەبەپ- سالدارىن جان-جاقتى سارالادى.
قۇلدىق يندەكسى: قازاقستان 62-ورىندا
World Population Review حالىقارالىق مەدياپلاتفورماسىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، قازاقستان وتكەن جىلى قۇلدىق يندەكسى بويىنشا 157 ەلدىڭ ىشىندە 61-ورىنعا تۇراقتاعان. كورسەتكىشى - 43 ۇپاي. بۇل ت م د جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىمەن سالىستىرعاندا وڭ ناتيجە سانالادى.
سەبەبى قۇلدىق يندەكسى 1 دەن 100 گە دەيىنگى شكالا بويىنشا ەسەپتەلەدى. كورسەتكىش تومەن بولسا، ەلدەگى جاعداي تۇراقتى دەپ باعالانادى. يندەكس ەكى نەگىزگى فاكتورعا سۇيەنەدى. ءبىرىنشىسى - 100 مىڭ ادامعا شاققانداعى قۇلدىقتىڭ تارالۋى. كەلەسىسى - قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وسىنداي قىلمىستارعا رەاكتسياسى.
قازاقستاندا قۇلدىقتىڭ تارالۋى 100 مىڭ ادامعا 1,9 جاعدايدان كەلەدى. ال كورشىلەس ەلدەردە جاعداي كۇردەلىرەك. قۇلدىق دەڭگەيى جوعارى ەلدەر قاتارىندا تۇرىكمەنستان (11,9)، رەسەي (13) جانە تاجىكستان (14) بار. بۇل مەملەكەتتەردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مۇنداي قىلمىستارعا قارسى ارەكەتى دە ءالسىز دەپ باعالانعان.
ال رەيتينگ كوشىن دامىعان ەۋروپا ەلدەرى باستاپ تۇر. ءبىرىنشى ورىندا - نورۆەگيا، مۇندا قۇلدىقتىڭ تارالۋى 100 مىڭ ادامعا 0,5 عانا. ۇزدىك بەستىككە فينليانديا، نيدەرلاند، پورتۋگاليا جانە دانيا ەنگەن. بۇل ەلدەردە ۇكىمەتتىڭ ادام ساۋداسىنا قارسى ارەكەتىنە بەرىلگەن باعا 60 ۇپايدان جوعارى.
بالا ساۋداسى ءورشىپ تۇر
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتى ۇسىنعان دەرەككە سايكەس، سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قىلمىس ازايماي كەلەدى.
ەڭ تومەن كورسەتكىش 2022 -جىلى تىركەلىپ، شامامەن 150 ءىس قوزعالعان. ال 2024 -جىلى ول كۇرت ءوسىپ، 357 گە جەتكەن. 2025-جىلى تىركەلگەن ىستەر سانى %16,5 عا ازايىپ، 298 گە دەيىن تومەندەگەنىمەن، ماماندار جاعدايدى ءالى دە الاڭداتارلىق دەپ باعالايدى.
ادام ساۋداسىنا قاتىستى قىلمىستار 9 قۇرامنان تۇرادى، ولاردىڭ ءبىرى - ماجبۇرلەپ نەكەگە تۇرعىزۋ. بۇل نورما وتكەن جىلى 16 - قىركۇيەكتەن باستاپ زاڭعا ەنگىزىلىپ، العاشقى 3,5 ايدا ەل بويىنشا 5 ءىس تىركەلگەن. ال تىكەلەي ادام ساۋداسى بويىنشا 12 جاعداي انىقتالعان.
الاڭداتاتىنى - بالالار ساۋداسىنا قاتىستى قىلمىستىڭ ارتۋى. ءبىر جىل ىشىندە ول ءۇش ەسە ارتىپ، 31 ىسكە جەتكەن. مۇنداي ءوسىم الماتىدا اشكەرەلەنگەن ءىرى قىلمىستىق جەلىمەن بايلانىستى. ۇيىمداسقان توپ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قيىن جاعدايعا تۇسكەن جالعىزباستى انالاردى تاۋىپ، جاڭا تۋعان سابيلەرىن بالاسى جوق وتباسىلارعا ساتۋدى ۇسىنعان. وقيعا بويىنشا شامامەن 20 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.
سونىمەن قاتار جابىرلەنۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى ايەلدەر ەكەنى انىقتالدى. 2025 -جىلى ايەل قۇربانداردىڭ ۇلەسى 46,5 پايىز بولسا، 2024 -جىلى ول %35,5 بولعان.
«التىن ءۇشبۇرىشتاعى» الاياقتىق
قازاقستاندىقتار شەتەلگە اتتانىپ، كەيدە «التىن ءۇشبۇرىش» ايماعى - ميانما، كامبودجا جانە لاوستا ەڭبەك قۇلدىعىنا جانە باسقا دا قۇقىقتىق قىسىمعا ۇشىرايدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، 2022 -جىلدان باستاپ تايلاند پەن ۆەتنامداعى ەلشىلىكتەرگە ەڭبەك قاناۋى، جىنىستىق قۇلدىق، كيبەرالاياقتىق جانە ەركىنەن تىس شەكتەۋلەردەن زارداپ شەككەن 55 ادام جۇگىنگەن.
- بارلىعى شەكارالاس ايماقتاردا زارداپ شەككەن. قازاقستاننىڭ قاي وڭىرىنەن كەتكەنى تۋرالى دەرەك جوق. بارلىعى بوساتىلىپ، قازاقستانعا قايتارىلدى. جاس ەرەكشەلىگى 18 دەن 45 جاسقا دەيىن، كوبى - ەر ادام. الەۋمەتتىك جاعدايى ءارتۇرلى. ولاردىڭ قاتارىندا جۇمىسسىزدار دا، IT سالاسىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارى دا بار. بارلىعى جالعان بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى ۇسىنىستارعا الدانعان، - دەلىنگەن س ءى م جاۋابىندا.
زارداپ شەككەندەردىڭ نەگىزگى باعىتتارى - ميانما، كامبودجا جانە لاوس، ال تايلاند كوبىنەسە ترانزيتتىك ەل رەتىندە پايدالانىلعان.
- ادامداردى الداپ تارتۋ كوبىنەسە الەۋمەتتىك جەلىلەر، جالعان سايتتار ارقىلى جۇزەگە اسادى. ءوز كەزەگىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانە شەتەلدەگى قازاقستاننىڭ كونسۋلدىق مەكەمەلەرى تاۋلىك بويى ازاماتتارعا كونسۋلدىق-قۇقىقتىق كومەك كورسەتەدى.
بوساتۋ پروتسەسى ورنالاسقان جەردى انىقتاۋ، كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ، حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بايلانىسۋ جانە تايلاند ارقىلى قازاقستانعا قايتارۋ جۇزىندە جۇزەگە اسادى، - دەلىنگەن جاۋاپتا.
زاڭ، جازالاۋ جانە قۇرباندارعا كومەك
قازاقستاندا ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەستىڭ قۇقىقتىق نەگىزى جاڭا كەزەڭگە ءوتتى. 2024 -جىلدىڭ شىلدە ايىندا «ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس- قيمىل تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ، باقىلاۋ كۇشەيدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتىڭ كۇشىنە ەنۋى ستاتيستيكانى ناقتىلاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.
- قىلمىستىق كودەكستە ادام ساۋداسىنا بايلانىستى بىرنەشە باپ بار. بۇل قىلمىستار ءۇشىن مۇلىك تاركىلەنىپ، ەڭ جوعارى جازا رەتىندە 18 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن. مۇنداي جازا اسا اۋىر قىلمىستار ساناتىنا جاتادى، - دەيدى ءى ءى م ماماندارى.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، 2025 -جىلدىڭ باسىنان بەرى وسى باپتار بويىنشا 43 ادام سوتتالعان. سونىمەن قاتار 2024 -جىلى العاش رەت ادامداردى باسقا دا سەكسۋالدى قىزمەتتەرگە تارتقانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشىنە ەنگەن.
- جاڭا باپتار بويىنشا قىلمىستىق فاكتىلەر تىركەلىپ جاتىر. ولار - ادامداردى باسقا دا سەكسۋالدى قىزمەتتەرگە تارتۋ، ماجبۇرلەپ ۇستاۋ، جەزوكشەلىكتى جانە وزگە دە سەكسۋالدى قىزمەتتەردى ناسيحاتتاۋ، - دەلىنگەن رەسمي اقپاراتتا.
الايدا زاڭنامانىڭ كۇشەيۋى ماسەلەنىڭ تەك ءبىر قىرى عانا. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ادام ساۋداسىنىڭ الدىن الۋدا ەڭ ماڭىزدىسى - ونىڭ پسيحولوگيالىق مەحانيزمىن ءتۇسىنۋ. نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگى سىمبات ابدراحمانوۆانىڭ سوزىنشە، بۇل قىلمىستان ەڭ كوپ زارداپ شەگەتىندەر - جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار.
- اسىرەسە، 14-29 جاس ارالىعىنداعى ادامدار ءجيى قۇرىققا تۇسەدى. بۇل - تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋ، وزىندىك «مەنىن» ىزدەۋ، تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلۋ كەزەڭى. جاستار ەموتسياعا تەز بەرىلىپ، تاۋەكەلگە بەيىم كەلەدى، ال بولاشاقتى باعالاۋدا تاجىريبەسى از بولادى، - دەيدى مامان.
پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، قاۋىپ تەك جاستارمەن شەكتەلمەيدى. ەرەسەك ادامدار دا ادام ساۋداسىنىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتادى. اسىرەسە، جۇمىسسىزدىق، قارجىلىق قيىندىق، جالعىزباستى انا بولۋ نەمەسە ميگرانت مارتەبەسىندە ءجۇرۋ ادامنىڭ پسيحولوگيالىق قورعانىسىن السىرەتەدى.
- ءۇمىت پەن قورقىنىش قاتار جۇرگەن ساتتە ادام قاۋىپ- قاتەردى ەلەمەي، كۇماندى ۇسىنىستارعا كەلىسۋى مۇمكىن، - دەيدى ول.
ماڭىزدى جايت - ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارى مىندەتتى تۇردە ءالسىز نەمەسە ءبىلىمى جوق ادامدار ەمەس. كەيدە جوعارى ءبىلىمدى، بەلسەندى، ءبىراق ومىرلىك داعدارىسقا تاپ بولعان جاندار وسى تۇزاققا تۇسەدى. ولاردى بىرىكتىرەتىن ورتاق بەلگى - قولداۋدىڭ بولماۋى.
پسيحولوگيالىق زەرتتەۋلەر مەن پراكتيكالىق تاجىريبە بالالار ۇيىندە وسكەن نەمەسە اتا- انا قامقورلىعىنسىز قالعان ادامداردىڭ ادام ساۋداسى مەن وزگە دە قاناۋ تۇرلەرىنە ەرەكشە وسال ەكەنىن كورسەتەدى.
- مۇنداي ادامداردا قاۋىپسىزدىك سەزىمى تولىق قالىپتاسپايدى. ەرتە جاستا اتا- انالىق قولداۋدىڭ بولماۋى الەمگە دەگەن سەنىمدى السىرەتەدى. سونىڭ سالدارىنان ولار ەرەسەك ومىردە كەز كەلگەن جىلى سوزگە، قامقورلىق پەن «ساعان كومەكتەسەمىن» دەگەن ۋادەگە تەز سەنىپ قالادى. قىلمىسكەرلەر ءدال وسى ەموتسيونالدىق اشتىقتى ءوز پايداسىنا جاراتادى، - دەيدى پسيحولوگ.
سىمبات ابدراحمانوۆانىڭ ايتۋىنشا، ادام ساۋداسى - كەزدەيسوق ارەكەت ەمەس، الدىن الا جوسپارلانعان، جۇيەلى پسيحولوگيالىق پروتسەسس. جابىرلەنۋشىنى الداۋ مەن تاۋەلدى ەتۋ بىرنەشە كەزەڭ ارقىلى جۇزەگە اسادى جانە ادامنىڭ ناقتى ەموتسيالىق كۇيىنە سۇيەنەدى. سوندىقتان الدىن الۋدا ەڭ مىقتى قورعانىس - پسيحولوگيالىق داعدى.
- سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ، جەكە شەكارانى قورعاۋ، ەموتسيانى باسقارۋ، كومەك سۇراي ءبىلۋ جانە مانيپۋلياتسيانى اجىراتا الۋ - قاۋىپتەن ساقتايتىن نەگىزگى داعدىلار، - دەپ تۇيىندەدى پسيحولوگ.
ايتا كەتۋ كەرەك، قازاقستاندا ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارىنا مەملەكەت تاراپىنان كەشەندى كومەك كورسەتىلەدى.
- زارداپ شەككەندەرگە الەۋمەتتىك- تۇرمىستىق، مەديتسينالىق، پسيحولوگيالىق، پەداگوگيكالىق، ەڭبەك، مادەني، ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق كومەكتى قامتيتىن 8 ءتۇرلى قىزمەت ۇسىنىلادى. ول قىلمىستىق ءىس قوزعالعان- قوزعالماعانىنا قاراماستان كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار جابىرلەنۋشى ماتەريالدىق جانە مورالدىق زياندى وتەۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى، - دەلىنگەن ءى ءى م رەسمي جاۋابىندا.
سونىمەن بىرگە ءى ءى م ادام ساۋداسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ازاماتتاردى ساقتىق شارالارىن ۇستانۋعا شاقىرادى.
- قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ كۋاگەرى بولساڭىز، 102 نومىرىنە نەمەسە 11616 سەنىم تەلەفونىنا حابارلاسىڭىز. قۇجاتتارىڭىزدى ەشكىمگە بەرمەڭىز. كۇماندى جۇمىس ۇسىنىستارىنان اۋلاق بولىڭىز. شەتەلگە شىقپاس بۇرىن سول ەلدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىگىنىڭ بايلانىس دەرەكتەرىن ناقتىلاپ الىڭىز، - دەلىنگەن ۆەدومستۆو اقپاراتىندا.
بۇعان دەيىن ب ۇ ۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش ادام ساۋداسىن «ادام قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزاتىن، جانتۇرشىگەرلىك قىلمىس» دەپ اتاپ، ماسەلەمەن كۇرەستە الەم ەلدەرى بىرىگۋى تيىستىگىن مالىمدەگەن بولاتىن.
شىن مانىندە، ادام ساۋداسى - ءبىر عانا مەملەكەتتىڭ ەمەس، بۇكىل ادامزاتتىڭ دەرتى. سوندىقتان وعان قارسى كۇرەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عانا ەمەس، قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى بولۋى ءتيىس.
ءمولدىر سنادين
