قازاقستان- ۆەتنام: سەنىمگە قۇرىلعان مۇددەلەر توعىسى
استانا. KAZINFORM - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ شاقىرتۋىمەن 5-7-مامىر كۇندەرى قازاقستانعا ۆەتنام كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى تو لام كەلمەك. مەملەكەتتىك ساپار اياسىندا ساۋدا- ەكونوميكالىق، ينۆەستيسيالىق، گۋمانيتارلىق سالالاردى قامتيتىن بىرنەشە كەلىسسوزدەر وتەدى. كەيىنگى 30 جىلدان استام ۋاقىتتا ەكى ەل بايلانىسى قالاي نىعايدى؟ Kazinform-نىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى وسى تاقىرىپتى تالداپ كوردى.
ساياسي بايلانىستىڭ ورناۋى
جالپى، ۆەتنام قازاقستاننان تىم جىراق كورىنگەنىمەن، ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا كوپ ۇزاماي-اق مويىنداعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 1991 -جىلى 27-جەلتوقساندا ۆەتنام قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىندادى، ال 1992 -جىلى 29-ماۋسىمدا ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورنادى.
اراعا 2 جىل سالىپ، 1994 -جىلدىڭ ماۋسىمىندا ۆەتنام پرەمەر-ءمينيسترى ۆو ۆان كيەت قازاقستانعا العاش رەت رەسمي ساپارمەن كەلدى. 2011 -جىلى قازان ايىنىڭ سوڭى مەن قاراشا ايىنىڭ باسىندا سول كەزدەگى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ۆەتنامعا رەسمي ساپارى ءوتتى. ءبىر جىلدان كەيىن ۆەتنام باسشىسى چىونگ تان شانگ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى.
بۇل بارىس-كەلىس، قارىم- قاتىناستار كەيىن دە ۇزىلگەن جوق. 2022 -جىلى ۆەتنامنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆو تحي ان سۋان ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ التىنشى سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن قازاقستان استاناسىنا كەلدى. بۇل ساپاردا ول مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
2023 -جىلعى تامىزدا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ۆەتنامعا رەسمي ساپارمەن بەت بۇردى. بەدەلدى لاۋازىمدى تۇلعالار كۇتىپ الىپ، بىرنەشە ماڭىزدى كەلىسسوزدەر ءوتتى. ناتيجەسىندە، سول جولعى ساپار اياسىندا قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىندا 12 قۇجاتقا قول قويىلدى.
بۇدان بولەك، قوس ەل پارلامەنتارالىق، پارتياارالىق ىنتىماقتاستىقتى، جوعارى دەڭگەيدەگى جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى دەڭگەيىندەگى بايلانىستاردى قولداپ وتىرادى. پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ماقساتىندا دوستىق توپتارى دا قۇرىلعان.
ساۋدا- ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق
كەيىنگى 3 جىل ارالىقتى قاراساق، قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىنداعى الىس-بەرىس، ياعني، تاۋار اينالىمى قارقىندى ءوسىپ جاتقانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن، ق ر مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە جۇگىنسەك، ەكى ەل 2022 -جىلى - 600 ميلليون دوللار، 2023 -جىلى - 979,2 ميلليون دوللار، 2024 -جىلعى قاڭتار- قازان ايلارىنىڭ اراسىندا 752,8 ميلليون دوللارعا ساۋدا جاساسقان. ەندىگى ماقسات - مەجەنى 1,5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ.
ەكى ەل ءبىر-بىرىنە قانداي تاۋارلاردى ەكسپورتتادى؟ قازاقستان تاراپى 2024 -جىلعى قاڭتار- قازان ارالىعىندا 192 ميلليون دوللارعا 94,1 مىڭ توننا ەكسپورت جاساعان. ونىڭ ىشىندە وڭدەلمەگەن مەتالدار، توقىما ونىمدەرى، وڭدەلمەگەن سينك، ناۋشنيكتەر، بالىققا ارنالعان جەم، دايىن تۇردەگى تاۋىق، سيىر، شوشقانىڭ ىشەك- قارنى، باسقا دا قۇرىلعىلار بار.
ال ۆەتنام جاعى بىزگە 560,7 ميلليون دوللارعا 24,1 مىڭ توننا زات جەتكىزگەن. كوبىنە سمارتفوندار، تەلەديدار، اياق كيىمدەر، شاڭسورعىش، پرينتەر، جاڭعاق، سومكەلەر، شينالار، دامدەۋىشتەر كەلگەن.
مادەني- گۋمانيتارلىق قارىم- قاتىناس
2012 -جىلى قازاقستاندا ۆەتنامنىڭ مادەني كۇندەرى ءوتتى، ءبىر جىلدان سوڭ ۆەتنامدا قازاقستاننىڭ مادەني كۇندەرى وتكەن بولاتىن. سونداي-اق 2013 -جىلدان بەرى حانوي پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اباي اتىنداعى عىلىم جانە مادەنيەت ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. 2014 -جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۆەتنام مادەنيەت جانە ءبىلىم ورتالىعىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى.
2020-2023 -جىلدار ارالىعىندا ابايدىڭ «قارا سوزدەر» كىتابى ۆەتنام تىلىندە ۇسىنىلدى، VTV-1 مەملەكەتتىك تەلەارناسىندا جانە حانويداعى ۇلتتىق كينو ورتالىعىندا «الماس قىلىش. قازاق حاندىعى» ۆەتنام تىلىندە كورسەتىلگەن. دانانگ قالاسىندا قازاق كينوسى كۇندەرى ءوتىپ، «قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ» ءۇش تومى جارىق كورگەن، ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ ۆەتنام تىلىندەگى «كوشپەندىلەر» تاريحي تريلوگياسى تانىستىرىلعان.
تۋريزم جانە ينۆەستيسيا: ەكى ەل ءبىر-بىرىنە نە ۇسىنا الادى؟
قىتاي تانۋشى، China Center قىتاي زەرتتەۋلەرى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءادىل قاۋكەنوۆتىڭ پايىمداۋىنشا، ۆەتنام قازىر ەكونوميكالىق، اسكەري جانە سىرتقى ساياساتتا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ كەلە جاتقان، جالپى ىشكى ءونىمى، حالقى مەن قۋاتى ۇلكەن، قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت. ياعني، ۆەتنام ءوزىنىڭ وڭىرىندە، وڭتۇستىك- شىعىس ازيادا وتە پەرسپەكتيۆالى ەل سانالادى.
- قازاقستان مەن ۆەتنامنىڭ ورتاق شەكاراسى جوق ەكەنى تۇسىنىكتى. بۇل ەكى ەلدىڭ ءوزارا بايلانىسىنا بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەر قويادى. الايدا بۇل ەلدىڭ قازىرگى دامۋىن ەلەمەۋگە بولمايدى.
مىسالى، ۆەتنام مەن ا ق ش اراسىنداعى كۇردەلى تاريحقا قاراماستان، امەريكا پرەزيدەنتتەرى دە ۆەتنامعا باردى. سونىمەن قاتار، ۆەتنام قازاقستان كىرەتىن ە ا ە و- مەن جاقسى جۇمىس ىستەيدى، سەبەبى ونىڭ رەسەيمەن بۇرىننان كەلە جاتقان تىعىز بايلانىستارى بار. ساياسي جانە ەكونوميكالىق قاتىناستارى جاقسى بولعاندىقتان، ولار تەڭىز جولدارىن، اسىرەسە ۆلاديۆوستوك پورتتارىن پايدالانا الادى. سول پورت ارقىلى نەمەسە قىتاي ارقىلى ۆەتناممەن سىرتقى ساۋدانى دامىتۋ مۇمكىندىگى بار. بۇل باعىتتار ۆەتنام ءۇشىن دە پايدالى، - دەيدى ساراپشى.
سونداي-اق قاۋكەنوۆ قازىر ۆەتنامنىڭ تۋريزم جاعىنان دا بەلسەندى دامىپ جاتقانىنا زەر سالدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جاڭا جاعاجايلار اشىلىپ جاتىر، ولار قازاقستاندىق تۋريستەرگە ۇناپ ۇلگەردى. قازاقستاننان ۆەتنامعا تىكەلەي چارتەرلىك جانە كەيبىر تۇراقتى رەيستەر بار.
- ءبىراق بۇل الەۋەت تولىق ىسكە اسپاعان. شىن مانىندە، استانا مەن ءىرى قالالار اراسىندا تۇراقتى رەيستەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. مىسالى، حانوي مەن حوشيمين باعىتى. قازاقستان دا ورتالىق ازيادا دامۋ قارقىنى جوعارى ەل بولعاندىقتان، ەكى ەل اراسىندا قايشىلىق جوق، كەرىسىنشە، تۋريزم مەن ساۋدا سالالارىندا ورتاق قىزىعۋشىلىقتار بار. مۇنىڭ ءبارىن دامىتۋعا بولادى، - دەپ تولىقتىردى ءادىل قاۋكەنوۆ.
قازىر VietJet اتتى ءىرى ۆەتنامدىق اۋەكومپانيا قازاقستان نارىعىنا كىردى، ءبىراق ازىرگە تەك تۋريستىك باعىتتارمەن شەكتەلۋدە. بۇل قازاقستان قالالارى مەن ۆەتنامنىڭ دامۋ ورتالىقتارى اراسىندا بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ىسكەرلىك قاتىناستار مەن ءوزارا ينۆەستيسيالار جايىندا ايتاتىن بولساق، تەك تۋريستەرگە ەمەس، بيزنەس بايلانىستارىن دا نىعايتۋ ءۇشىن تۇراقتى رەيستەر قاجەت بولماق.
- ۆەتنام قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز ەلگە اينالدى. بۇل - ساياسي قادام، ءبىراق ەكى تاراپ ءۇشىن دە ۇلكەن پايداسى بار. ۆەتنام قازاقستاندىق تۋريستەر اعىنىن قابىلداپ جاتىر، ال قازاقستاندىقتار ءۇشىن بۇل جاقسى مۇمكىندىك. قازاقستاندا شەتەلگە ءجيى شىعاتىن ورتا تاپ بار. وسى فاكتورلار قازاقستاندىق ءتولقۇجاتتىڭ (پاسپورتتىڭ) قۇندىلىعىن ارتتىرادى.
ال ەۋروپالىق وداق قازاقستان ازاماتتارىنا ءالى دە ءسال سۋىق قارايدى، سەبەبى شەنگەن ۆيزاسىن الۋ وتە قيىن. ۋادە بەرگەنىمەن، شىن مانىندە كەدەرگىلەر كوپ. ال ۆەتنام كەرىسىنشە، قازاقستان ازاماتتارىنا، ءتولقۇجاتىنا قۇرمەت كورسەتىپ وتىر. بۇل وتە ماڭىزدى جايت، - دەيدى ساراپشى.
ءسوز سوڭىندا ءادىل قاۋكەنوۆ «قازاقستان ۆەتنامعا نە ۇسىنا الادى؟» دەگەن ساۋالعا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ۆەتنام بىزگە تۋريزمدى، تەڭىزدى، ينۆەستيسيا مۇمكىندىكتەرىن بەرىپ وتىر. ال قازاقستان ۆەتنام ءۇشىن بيزنەسىن كەڭەيتۋگە ارنالعان الاڭ بولا الادى. ۆەتنامدىق كاسىپكەرلەردىڭ قازاقستانعا ينۆەستيسيا سالىپ، پايدا كورۋگە مۇمكىندىگى بار. بۇل جۇمىس ورىندارىن اشۋعا، سالىق تولەۋگە جانە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىنە جول اشادى. سوندىقتان ۆەتنامدىق ينۆەستيسيالاردى تارتۋ - ماڭىزدى ءارى قاجەت مىندەت.
اۆتور
ماديار تولەۋوۆ
