قازاق جىرىنىڭ مۇزارت بيىگى: مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل

الماتى. KAZINFORM - بۇگىن، 9 - اقپاندا قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى، ليريك اقىن مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولدى. ول قازاق ادەبيەتىندە ادام جانىنىڭ ىشكى يىرىمدەرىن، سەزىم مەن رۋحاني كۇيدى تەرەڭ بەينەلەگەن اقىن رەتىندە باعالانادى.

مۇقاعالي ماقاتايەۆ 1931 -جىلى 9-اقپاندا قازىرگى الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىنا قاراستى قاراساز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.

اقىننىڭ تۋعان كۇنىنە قاتىستى ەكى ءتۇرلى دەرەك ايتىلادى. رەسمي قۇجاتتاردا ونىڭ تۋعان كۇنى 9-اقپان دەپ كورسەتىلگەن جانە قازىر وسى داتا كەڭىنەن اتالىپ ءوتىپ ءجۇر. الايدا اقىننىڭ اناسى ناعيماننىڭ ەستەلىگى بۇعان ءسال وزگەشە مالىمەت ۇسىنادى. ونىڭ ايتۋىنشا، مۇقاعالي 1931 -جىلدىڭ 8 - ناۋرىزىندا دۇنيەگە كەلگەن.

- مۇقاعاليىم 1931 -جىلى ناۋرىز ايىنىڭ 8-ىندە دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن. جاڭىلىسۋىم مۇمكىن ەمەس. سەبەبى بالام مىناۋ فانيدىڭ ەسىگىن اشقاننان ءبىراز ۋاقىت كەيىن ناۋرىز تويى بولادى، ناۋرىز كوجە جاسايمىز دەپ كۇتىپ وتىرعانبىز، - دەپ ەسكە الادى ول.

ال مۇقاعالي ماقاتايەۆ اتىنداعى ادەبي سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، اقىن ورازاقىن اسقار بۇل ايىرماشىلىقتىڭ سەبەبىن قۇجاتتىق جاعدايمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ سوزىنشە، اقىن ەس بىلگەن شاعىندا قۇجاتتاعى تۋعان كۇنىن ءوزى جازدىرعان.

- ال قۇجات بويىنشا مۇقاعالي 9-اقپاندا دۇنيەگە كەلگەن. بۇل كۋالىكتى اقىن ەس بىلگەن كەزدە سول كەزدەگى سايلاۋ ناۋقانىنا بايلانىستى ءوزى جازدىرىپ العان ەكەن، - دەيدى ول.

مۇقاعاليدىڭ اكەسى سۇلەيمەن سوعىس جىلدارى قازا تاپقان. بولاشاق اقىن جاستايىنان ەڭبەككە ارالاسىپ، اۋىل ءومىرىنىڭ قيىندىقتارىن ەرتە كوردى. ءار جىلدارى اۋىلدىق كەڭەستە حاتشى، مەكتەپتە ءمۇعالىم، اۋداندىق گازەتتە ءتىلشى، راديودا ديكتور قىزمەتتەرىن اتقارعان. ادەبي ورتاعا ارالاسۋى ونىڭ شىعارماشىلىق باعىتىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى. اقىننىڭ العاشقى ولەڭدەرى باسپا سوزدە 1950 -جىلداردىڭ باسىندا جاريالانا باستادى.

مۇقاعالي ماقاتايەۆ - قازاق ليريكاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەن قالامگەرلەردىڭ ءبىرى. ونىڭ شىعارمالارىندا ادام مەن تابيعات بايلانىسى، ماحاببات، اناعا قۇرمەت، وتانعا سۇيىسپەنشىلىك، ءومىر مەن ءولىم تۋرالى فيلوسوفيالىق تولعانىس ايقىن كورىنەدى. اقىن پوەزياسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى - ءتىلىنىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن ويىنىڭ تەرەڭدىگى. ول كۇردەلى سەزىمدى قاراپايىم سوزبەن جەتكىزە بىلۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.

اقىننىڭ بەلگىلى تۋىندىلارىنىڭ قاتارىندا «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسى، «فاريزا، فاريزاجان، فاريزا- قىز!»، «سارىجايلاۋ»، «ءۇش باقىتىم»، «مەن تاۋلىقپىن»، «پوەزيا، مەنىمەن ەگىز بە ەدىڭ؟» سياقتى ولەڭدەرى بار. «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسى ادام مەن تابيعات اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىك پەن ادام قولىمەن جاسالاتىن قاتەلىكتىڭ سالدارىن كوركەم بەينەلەيتىن شىعارما رەتىندە كەڭ تانىلعان.

مۇقاعالي ماقاتايەۆ اۋدارما سالاسىندا دا ەڭبەك ەتىپ، الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىن قازاق تىلىنە ءتارجىمالاعان. ول ۋولت ۋيتمەن، دانتە، شەكسپير شىعارمالارىن اۋدارۋعا قاتىسقان قالامگەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە اتالادى.

اقىن 1976-جىلى 27 - ناۋرىزدا 45 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. مۇقاعالي ماقاتايەۆ مۇراسى قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن قورىنا ەندى. بۇگىندە ونىڭ ەسىمى مەكتەپ وقۋلىقتارىندا، عىلىمي زەرتتەۋلەردە، ادەبي كەشتەر مەن پوەزيا وقۋلارىندا ءجيى اتالادى.

مۇقاعالي ماقاتايەۆ - قازاق ليريكاسىن جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرگەن، ۇلتتىق پوەزيادا جەكە قولتاڭباسى قالىپتاسقان اقىن. ونىڭ شىعارمالارى وسى كۇنگە دەيىن وقىرمانىن جوعالتپاي، رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.

ەسكە سالايىق، 2025 -جىلى مۇقاعاليدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي اقىننىڭ ولەڭىنە جازىلعان جاڭا ءان راديودان شىرقالعانىن جازعانبىز.

سونداي- اق «مۇقاعالي» كوركەم ءفيلمى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ش ى ۇ) مۇشە ەلدەرى كينوفەستيۆالىنىڭ كونكۋرستىق باعدارلاماسىنا ىرىكتەلىپ الىنعانىن حابارلاعانبىز.

 

مەيىرمان لەس