قازا بولعان يران كوشباسشىسى ءالي حامەنەي دەگەن كىم؟
استانا. KAZINFORM - يراننىڭ مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەلدىڭ جوعارعى كوشباسشىسى ءالي حامەنەينىڭ قازا تاپقانىن رەسمي تۇردە راستادى، دەپ حابارلايدى El.kz باسىلىمى DW-گە سىلتەمە جاساپ.
مالىمەتتەرگە سايكەس، ول ا ق ش پەن يزرايل جۇرگىزگەن اسكەري وپەراتسيا سالدارىنان مەرت بولعان.
بۇل اقپاراتتى 1-ناۋرىز كۇنى تاڭەرتەڭ يراننىڭ Tasnim ،IRNA ،ISNA ،Mehr جانە Fars سياقتى جەتەكشى مەملەكەتتىك اگەنتتىكتەرى ءبىر مەزگىلدە جاريالادى. اتالعان حابارلامالار ەل ىشىندە دە، حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ۇلكەن رەزونانس تۋدىردى.
يران ۇكىمەتى حامەنەي قايتىس بولۋىنا بايلانىستى 40 كۇندىك جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ جاريالادى. سونىمەن قاتار، ەلدە 7 كۇن ۇلتتىق دەمالىس كۇندەرى دەپ بەلگىلەنىپ، مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ءبىرقاتار ۇيىمداردىڭ جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلاتىنى حابارلاندى.
ەسكە سالساق، ءالي حامەنەي يسلام رەسپۋبليكاسىن سوڭعى 36 جىل بويى باسقارعان جانە ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىندە شەشۋشى ءرول اتقارعان تۇلعا سانالادى. ونىڭ باسشىلىعى كەزەڭىندە يراننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتى، سونىڭ ىشىندە يادرولىق باعدارلاما مەن ايماقتىق ىقپالى ايتارلىقتاي كۇشەيدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، جوعارعى كوشباسشىنىڭ قازاسى يراننىڭ ساياسي قۇرىلىمىنا، تاياۋ شىعىستاعى كۇشتەر تەپە-تەڭدىگىنە جانە حالىقارالىق قاتىناستارعا ەلەۋلى اسەر ەتۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا ەل ىشىندە بيلىك ترانزيتىنە قاتىستى ىقتيمال سەناريلەر تالقىلانىپ جاتىر.
بۇعان دەيىن يراننىڭ قورعانىس ءمينيسترى ءازيز ناسيرزادە مەن يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسىنىڭ قولباسشىسى موحامماد پاكپۋر يزرايلدىڭ شابۋىلدارى سالدارىنان قازا تاپتى بولۋى مۇمكىن دەگەن اقپاراتتار تاراعان ەدى.
اياتوللا ءالي حامەنەيدىڭ ءومىربايانى مەن ساياسي قىزمەتى جايىندا
ءالي حامەنەيدىڭ تولىق ەسىمى - سەيەد ءالي حوسەيني حامەنەي. ول - يراننىڭ ءدىني قايراتكەرى جانە ساياساتكەرى، 1989 -جىلدان بەرى يراننىڭ جوعارعى كوسەمى.
بالالىق شاعى مەن وتباسى
1939 -جىلى 19-ساۋىردە مەشحەد قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. يسلام تەولوگى سەيەد دجاۆاد حوسسەين حامەنەي مەن حاديدجە ميرداماديدىڭ وتباسىنداعى سەگىز بالانىڭ ەكىنشىسى. اكەسى - ەتنيكالىق ازەربايجان، اياتوللا لاۋازىمىنا يە بولعان. وتباسى ءبىر بولمەلى شاعىن ۇيدە قاراپايىم ءومىر سۇرگەن.
حامەنەيدىڭ بالالىق شاعىندا يراندى پەحليەۆي اۋلەتى باسقاردى. ولار مەملەكەتتى ۆەستەرنيزاتسيالاۋعا (باتىستاندىرۋعا) تىرىسىپ، ءدىنباسىلاردىڭ ىقپالىن السىرەتۋ ءۇشىن رەپرەسسيالار جۇرگىزدى.
ءبىلىمى جانە رەۆوليۋتسيالىق جولى
ءالي حامەنەي مەشحەدتەگى يسلام مەكتەبىندە ءبىلىم الدى. 13 جاسىندا يسلام بەلسەندىسى ناۆۆاب سەفيەۆيدىڭ ءسوزىن تىڭداپ، رەۆوليۋتسيالىق يدەيالارعا قىزىعۋشىلىعى ويانعان.
1957 -جىلى يراكتىڭ ەن-نادجاف قالاسىنا وقۋعا بارماق بولدى، ءبىراق اكەسىنىڭ كەلىسىمى بولماعاندىقتان، قۇم قالاسىنا ورالىپ، بولاشاق كوسەم رۋحوللا حومەينيدىڭ شاكىرتى بولدى.
1963 -جىلى حومەينيدىڭ يدەيالارىن تاراتقانى ءۇشىن العاش رەت تۇتقىندالدى. كەيىننەن شاح رەجيمىنە قارسى ارەكەتتەرى ءۇشىن بىرنەشە رەت تۇرمەگە جابىلىپ، ايداۋعا جىبەرىلدى.
1975 -جىلى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك تۇرمەسىندە ازاپتاۋعا ۇشىراعانىن ەسكە الادى.
يسلام رەۆوليۋتسياسى جانە بيلىككە كەلۋ
1979 -جىلعى يسلام رەۆوليۋتسياسىنان كەيىن حامەنەي يسلام رەسپۋبليكالىق پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى.
جاڭا ءتارتىپ بويىنشا يراندا تەوكراتيالىق جۇيە ورناپ، ايەلدەرگە حيدجاب كيۋ مىندەتتەلدى، الكوگولگە تىيىم سالىندى.
ول كەزدە حامەنەي يسلام رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسىن (ي ر س ك) قۇرۋعا قاتىستى، قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جانە مەدجليس دەپۋتاتى بولدى.
پرەزيدەنتتىك كەزەڭ (1981-1989)
1981 -جىلى مەشىتتەگى تەراكت كەزىندە جارالانىپ، وڭ قولى جارتىلاي سال بولىپ قالدى. سودان كەيىن وتكەن سايلاۋدا %95 داۋىسپەن پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى. ونىڭ تۇسىندا پرەزيدەنتتىك قىزمەت كوبىنە سالتاناتتى سيپاتتا بولدى، ال اتقارۋشى بيلىك پرەمەر-مينيستر مير-حوسەين مۋساۆيدىڭ قولىندا ەدى. ولاردىڭ اراسىندا ءجيى كەلىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداپ تۇردى.
جوعارعى كوسەم لاۋازىمىندا (1989 -جىلدان باستاپ)
1989 -جىلى رۋحوللا حومەيني قايتىس بولعان سوڭ، حامەنەي يراننىڭ جوعارعى كوسەمى بولىپ تاعايىندالدى. ول ءۇشىن كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، بۇل لاۋازىمعا قويىلاتىن تالاپتار جەڭىلدەتىلدى.
حالىقارالىق قاتىناستار
ا ق ش: حامەنەي ا ق ش-تى «بۇكىل ادامزاتقا قارسى تيرانيانىڭ سيمۆولى» دەپ اتادى. 2020 -جىلى گەنەرال كاسەم سۇلەيماني ولتىرىلگەننەن كەيىن قارىم-قاتىناس ءتىپتى ۋشىقتى.
يزرايل: ول يزرايلدى زاڭسىز باسقىنشى رەجيم دەپ سانايدى. 2024 -جىلى يران مەن يزرايل ءبىر- ءبىرىن زىمىراندارمەن اتقىلادى.
يادرولىق باعدارلاما: حامەنەيدىڭ تۇسىندا يران يادرولىق باعدارلاماسىن دامىتۋدى جالعاستىردى. ول يسلام ءدىنى يادرولىق قارۋعا تىيىم سالادى دەگەن ءپاتۋا شىعارعانىمەن، باتىس ەلدەرى يراندى قۇپيا تۇردە قارۋ جاساپ جاتىر دەپ ايىپتاۋدا.
ىشكى داعدارىستار مەن نارازىلىقتار
حامەنەي بيلىگى كەزىندە يراندا بىرنەشە ءىرى نارازىلىق تولقىنى ءوتتى:
2009 -جىل («جاسىل رەۆوليۋتسيا»): سايلاۋ ناتيجەسىنە نارازىلىق.
2017-2020 -جىلدار: ەكونوميكالىق جاعداي مەن جانارماي باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى نارازىلىقتار.
2022 -جىل: ماحسا امينيدىڭ پوليتسيادا قايتىس بولۋىنان كەيىنگى جاپپاي تولقۋلار.
2025-2026 -جىلدارداعى وقيعالار جانە قازاسى جايلى حابارلار
2025 -جىلدىڭ سوڭىندا يراندا تەرەڭ ەكونوميكالىق داعدارىس پەن ريالدىڭ قۇنسىزدانۋىنان جاڭا پروتەستتەر باستالدى. 2026 -جىلعى 8-قاڭتاردا ەلدە ينتەرنەت تولىق دەرلىك ءوشىرىلدى.
2026 -جىلعى 28-اقپان: ا ق ش پەن يزرايل يرانداعى 30 عا جۋىق نىسانعا، سونىڭ ىشىندە حامەنەيدىڭ رەزيدەنسياسى ورنالاسقان اۋدانعا سوققى بەردى.
1-ناۋرىز (تۇنگى ۋاقىت): ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ حامەنەيدىڭ قايتىس بولعانىن جاريالادى.
يزرايلدىك اقپارات كوزدەرى دە اياتوللانىڭ دەنەسى تابىلعانىن حابارلادى، ءبىراق ونىڭ ح (Twitter) اككاۋنتىندا جۇمباق جازبا پايدا بولدى.
جەكە ءومىرى مەن بايلىعى
1964 -جىلدان بەرى مانسۋرا حودجاستە باگەرزادەمەن نەكەدە، 6 بالاسى بار. ونىڭ ۇلى مودجتابا اكەسىنىڭ مۇراگەرى بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەلەدى.
حامەنەي Setad دەپ اتالاتىن، قۇنى شامامەن 95 ميلليارد دوللارعا باعالانعان (2013 -جىلعى دەرەك) الىپ بيزنەس-يمپەريانى باقىلايدى.
