قارقارا مەن ساۋكەلەنىڭ ايىرماشىلىعى قانداي؟

استانا. KAZINFORM - قازاق داستۇرىندە ايەل ادامنىڭ باسكيىمى تەك ساندىك بۇيىم عانا ەمەس، ونىڭ جاسىن، الەۋمەتتىك مارتەبەسىن، وتباسىلىق جاعدايىن بىلدىرەتىن ەتنومادەني بەلگى. وسى تۇرعىدان العاندا، قارقارا مەن ساۋكەلە قازاق قوعامىنداعى ايەل زاتىنىڭ ءومىر بەلەستەرىن ايشىقتايتىن ەكى ايرىقشا باسكيىم.

قارقارا - بويجەتكەن قىزدىڭ كوركى مەن سىمباتىن ايشىقتايتىن ساندىك باسكيىم بولسا، ساۋكەلە - ۇزاتىلار قىزدىڭ جاڭا ومىرگە قادام باسۋىن بىلدىرەتىن كيەلى ريتۋالدىق باسكيىم. بۇل ەكى بۇيىم قازاق دۇنيەتانىمىنداعى «قىز - كەلىن - انا» كونسەپتسياسىنىڭ كوركەم بەينەسى ىسپەتتى. قارقارا - كونە تۇركى داۋىرىنەن جالعاسقان باسكيىم ۇلگىسى. ونىڭ اتاۋى «قارقارا قۇسى» اتاۋىمەن بايلانىستىرىلادى. قارقارا تاۋلى ايماقتاردا مەكەندەيتىن، ايبارلى، سۇلۋ قۇس.

سول قۇستىڭ قاۋىرسىنى ەرتەدە باتىرلار مەن سال-سەرىلەردىڭ، سۇلۋ قىزداردىڭ ساندىك بەلگىسى رەتىندە قولدانىلعان. ونى تەك جاس قىزدار عانا ەمەس، تۇرمىسقا شىققان ايەلدەر مەن الەۋمەتتىك مارتەبەسى بار بايبىشەلەر دە كيەتىن.

باس كيىمنىڭ ساندىك بەزەندىرىلۋى، قاۋىرسىندارى مەن مونشاقتارى ارقىلى كيىم يەسىنىڭ ابىرويى مەن سىيلاستىعى بەينەلەنگەن. قارقارانى كوبىنە زەرگەرلەر مەن ىسمەرلەر قولدان تىككەن. ول بارقىت، ءپۇلىش، قامقا سەكىلدى اسىل ماتالاردان تىگىلىپ، ءۇستى التىن جىپپەن زەرلەنىپ، مارجان، مونشاق، جىبەك جىپتەرمەن كومكەرىلگەن.

توبەسىنە ۇكى نەمەسە قارقارا قاۋىرسىنى تاعىلعان. قازاق تانىمىندا ۇكى جاماندىقتان قورعايتىن كيەلى قۇس سانالعان. سوندىقتان قارقاراعا تاعىلعان ۇكى قىزدى كوز تيۋدەن، جاماندىقتان ساقتايدى دەگەن سەنىم بولعان. ساۋكەلە بولسا، قازاقتىڭ ءداستۇرلى كيىم ونەرىندەگى ەڭ كۇردەلى ءارى ەڭ قىمبات بۇيىم. ول ۇزاتىلار قىزعا ارنالىپ ارنايى جاسالادى.

كوپ جاعدايدا ساۋكەلەنى جاساۋعا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت كەتكەن. سەبەبى ول قازاقتىڭ ءداستۇرلى قالىڭدىق باسكيىمدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ سالتاناتتى ءارى قاسيەتتىسى. ول بيىك كونۋس پىشىنىندە جاسالىپ، نەگىزى قالىڭ كيىزدەن قالىپتالىپ، سىرتى بارقىت، قامقا، جىبەك سەكىلدى اسىل ماتالارمەن قاپتالادى.

ساۋكەلەنىڭ سىرتى التىن-كۇمىس اشەكەيلەرمەن، مارجان، مەرۋەرت، جاقۇت، لاعىل ءتارىزدى اسىل تاستارمەن كومكەرىلىپ، ماڭداي تۇسىنا سالپىنشاق اشەكەيلەر، جاقتاۋلار تاعىلادى. ارتىنا ۇزىن جەلەك بەكىتىلەدى. باي اۋلەتتەر ساۋكەلە جاساۋعا اسا كوپ قاراجات جۇمساپ، ونىڭ قۇنىن كەيدە قالىڭ مالدىڭ ءبىر بولىگىنە تەڭەستىرگەن. ساۋكەلە تەك ەرەكشە سالتاناتتى ساتتەردە عانا كيىلەدى. ول ۇزاتۋ تويىندا، كەلىن تۇسىرۋدە جانە بەتاشار راسىمىندە قالىڭدىقتىڭ باسىنا كيگىزىلەدى. قىزدىڭ ەندى كەلىن اتانىپ، وزگە اۋلەتكە كەلىن بولىپ تۇسكەنىن پاش ەتەتىن باستى ريتۋالدىق بەلگى. وسى ارقىلى ونىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىنىڭ وزگەرگەنى بۇكىل ەل-جۇرتقا جاريا ەتىلەدى. ساۋكەلە قازاق داستۇرىندە جاي باسكيىم ەمەس، قىزدىڭ جاڭا ومىرگە قادام باسۋىن بىلدىرەتىن كيەلى ءارى سيمۆولدىق ءمانى زور مۇرا بولىپ سانالادى.

قارقارا مەن ساۋكەلە قازاقتىڭ ءداستۇرلى كيىم مادەنيەتىندەگى ەكى ءتۇرلى الەۋمەتتىك كەزەڭدى بەينەلەيتىن باسكيىمدەر. قارقارا بويجەتكەن قىزدىڭ جاستىق شاعى مەن سۇلۋلىعىن، بايبىشەلەردىڭ ابىرويىن پاش ەتسە، ساۋكەلە ونىڭ كەلىن بولىپ، جاڭا ومىرگە قادام باسقانىن ايشىقتايتىن قاسيەتتى نىشان سانالعان.