نورۆەگيانىڭ برەيفونن مۇزدىعى جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن
استانا. KAZINFORM - ءبىر كەزدەرى رۋگالانن ايماعىنىڭ «اق ماقتانىشى» سانالعان جانە «نورۆەگيانىڭ وڭتۇستىك پوليۋسى» دەگەن لاقاپ اتقا يە بولعان برەيفونن مۇزدىعى جىلدام ەرىپ، جويىلىپ بارادى، دەپ حابارلايدى ازەرتادج.
عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا، مۇزدىق 10 جىلدىڭ ىشىندە تولىعىمەن جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن.
2025-جىلى Annals of Glaciology عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان جاڭا زەرتتەۋلەر مۇزدىق 1950-جىلداردان بەرى ءوز اۋماعىنىڭ 94 پايىزى - 1955-جىلعى 3,3 شارشى شاقىرىمنان 2024-جىلى نەبارى 0,17 شارشى شاقىرىمى قالعانىن كورسەتەدى.
برەيفونن بۇرىن رۋگالانن پەن ۆەستلاند ايماقتارىنىڭ شەكاراسىندا جالعىز مۇز قاباتى بولعان، ءبىراق 1980-جىلدان باستاپ ول بولەك فراگمەنتتەرگە ىدىراي باستادى. ەروزيا 2018-جىلدان كەيىن جىلدام ءجۇردى. ول كەزدە جاز وتە جىلى، قىستا قار از جاۋدى.
ولشەۋلەر كورسەتكەندەي، 1970-جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ كەيبىر جەرلەردە مۇزدىڭ قالىڭدىعى 45 مەترگە دەيىن كىشىرەيگەن. سوڭعى جىلدارى ەڭ ۇلكەن قالدىقتار جىل سايىن قالىڭدىعىن ءبىر مەترگە جۋىق جوعالتىپ جاتىر. برەيفوننىڭ ورنالاسقان جەرى ونىڭ وسالدىعىنا ودان ءارى ىقپال ەتەدى. مۇزدىق تومەن جانە تەگىس جاتىر، بيىكتىگى 200 مەتردەن از، بۇل كليمات جىلىنعان سايىن سۋىق ايماقتارعا شەگىنۋ مۇمكىندىگىن جويادى.
قازىر برەيفون جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن مۇزدىقتار كىرەتىن Global Glacier Casualty List حالىقارالىق تىزىمىنە ەندى. عالىمدار ونىڭ قازىرگى كۇيىنە قاراماستان، ونى ءالى كۇنگە مۇزدىقتار قاتارىنان شىعارماعان. برەيفونن حالىقارالىق كلاسسيفيكاتسيا بويىنشا كوك مۇزدىڭ بەلگىلەرىن جانە الدىڭعى قوزعالىستاعى جارىقتاردى ساقتاي وتىرىپ، 20 ۇپايدىڭ 18 ءىن جينادى. دەگەنمەن، زەرتتەۋشىلەر مۇزدىقتىڭ بەلسەندى ساناتتان جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن كۇيگە اۋىسقانىن جانە قاباتى تىم جۇقا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ بولاشاعىن سپۋتنيك ارقىلى باقىلاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەسكە سالايىق، تۇركيادا مۇزدىقتار ەرىپ، ەكوجۇيەگە قاۋىپ ءتوندى. كليماتتىڭ وزگەرۋى ەلدىڭ تەپە-تەڭدىگىن بۇزىپ جاتىر.
