نۇرعيسا تىلەنديەۆ مۇراسى

 استانا. قازاقپارات - ۇلتتىق مۋزىكا تاريحىندا ولمەس-وشپەس ءىز قالدىرعان قاداۋ- قاداۋ تۇلعالار بولسا، سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى نۇرعيسا تىلەنديەۆ ەكەنى داۋسىز. التى الاشتىڭ اياۋلى پەرزەنتىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى بىلتىر يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتالىپ ءوتتى.

داۋلەسكەر كۇيشى، ديريجەر، كومپوزيتوردىڭ تۋعان جەرى الماتى وبلىسىندا ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي كوتەرىپ، ىلە اۋدانىنداعى جاڭادان اشىلعان 400 ورىندىق مادەنيەت ۇيىنە نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. قازىر اتالعان مادەنيەت وشاعىندا ءتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەپ تۇر. ىلە اۋدانىندا بۇعان دەيىن ءدال مىنانداي مادەنيەت ءۇيى بولماعان. جەرگىلىكتى ونەرپازدار ۇزاق جىلدار بويى بايكەنت اۋىلدىق وكرۋگىندەگى ەسكى مادەنيەت وشاعىنىڭ عيماراتىن پايدالانىپ كەلدى. وتەگەن باتىر اۋىلىندا وتكەن جىلى جاڭا مادەنيەت ءۇيى سالىنىپ، حالىق يگىلىگىنە بەرىلدى.

قارلىعاش احمەتبايەۆا، ن. تىلەنديەۆ اتىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى:

 - ول ءبىزدىڭ داۋلەسكەر كۇيشى، ءبىرتۋار اتامىز ونەردەگى نۇرعيسا اتامىزدىڭ 100 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەندىكتەن نۇرعيسا اتامىزدىڭ ەسىمى بەرىلدى. سونىمەن قاتار ەسكەرتكىشى سالىندى. سەگىز ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىرى وسى نۇرعيسا اتامىزدىڭ قۇرمەتىنە «نۇرعيسا سازى» دەپ دومبىرا ۇيىرمەسى، ۆوكال ۇيىرمەسى، ەسترادالىق ۆوكال، ءداستۇرلى ءان، جىر- تەرمە، ايتىس، قولونەر، سۋرەت سالۋ، بي دەگەن سياقتى 8 ۇيىرمە بويىنشا بالالار جاتتىعىپ جاتىر. جاڭا مادەنيەت ءۇيى «قۇستار ءانى» پەساسىمەن اشىلدى. ونى ىلە اۋدانىنىڭ ونەرپازدارى بەلگىلى دراماتۋرگ الىشەر راحاتقا ارنايى تاپسىرىسپەن جازعىزعان. بۇل نۇرعيسا تىلەنديەۆكە ارنالعان العاشقى جەكە درامالىق شىعارما. باستى ءرولدى سولاقاي دومبىراشى جاسۇلان رامازان سومدادى.

جاسۇلان رامازان، ن. تىلەندييەۆ اتىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى:

 ارينە، بۇل وڭاي بولعان جوق. سەبەبى مەن اكتەر ەمەسپىن. بۇل سالادا بۇرىن-سوڭدى رولدەردى ويناپ كورمەگەم. دەي تۇرعانمەن، ءوزىمنىڭ تۋعان جەرىمنەن شىققان ۇلكەن ونەر يەسى، حالىق قاھارمانى، ونىڭ ۇستىنە نۇرعيسا اتامىز ءوزىڭىز ايتتىڭىز جاڭا سولاقاي دومبىراشى بولعاننان كەيىن بۇنداي ۇسىنىستان باس تارتا المادىم. بىرىنشىدەن، بۇل ءبىز ءۇشىن بەرىلىپ وتىرعان ۇلكەن مارتەبە.

 ارداق ايبار ۇلى، ءتىلشى:

 - قازاقتىڭ ۇلى كومپوزيتورى، ديريجەر، ك س ر و حالىق ءارتيسى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ تۋعان جەرى ىلە اۋدانىنداعى شىلكەمەر اۋىلى. قازىر بۇل ەلدى مەكەن تىلەنديەۆ ەسىمىمەن اتالادى. ۇلى كومپوزيتوردىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي وتكەن جىلى مۇندا، مىنە مىناداي ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. وندا قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا دومبىراسى مەن قوس اققۋ بەينەلەنگەن.

 جۇماگۇل نۇسىپبەكوۆا، نۇرعيسا تىلەنديەۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى:

 - ءوتىنىش جاساعانبىز وسىلاي تىلەنديەۆ اۋىلىنا ءبىر پامياتنيك قويساق 100 جىلدىعىنا دەپ. ۇلكەن كوپ راقمەت ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزدى قابىلداپ، جارايدى دەپ، سونشا اقشا شىعارىپ، بىزگە كىرەبەرىسكە وسىنداي ۇلكەن پامياتنيك قويىپ بەردى. ماشينالارىن توقتاتىپ، سۋرەتكە ءتۇسىپ جاتىر. بارىنە راقمەت ايتىپ جاتىر، «قانداي كەرەمەت» دەپ. ەندى ءبىز مۇنى تازا ۇستايىق.

 ال نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ سۇيەگى ءوز ءوتىنىشى بويىنشا اقىندار مەن باتىرلار ەلىنە بالانعان جامبىل اۋدانىنداعى جامبىل جابايەۆتىڭ ادەبي- مەموريالدى مۋزەيى اۋلاسىنا قويىلدى.

 گۇلبانۋ دوسمىرزايەۆا، استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى:

- جامبىل اتامىزدىڭ باسىنا كەلىپ، وسى كىسىنىڭ ولەڭدەرىمەن سۋسىنداپ مەكتەپتە وسكەن ادامدارمىز. سول كىسىنىڭ باسىنا مەن ءبىرىنشى رەت كەلىپ، وتە تاڭعالىپ تۇرمىن. وتە تاماشا جەر ەكەن. ول كىسىنىڭ جانىندا مىنا نۇرعيسا تىلەنديەۆ دەگەن، ول كىسىنىڭ دە اندەرىمەن سۋسىنداپ وسكەن ءبىز كەزىندەگى ادامدارمىز. بۇل كىسىنىڭ ولەڭدەرى، بۇل كىسىنىڭ سازدارى دەگەن ەندى الەمدىك دەڭگەيدە دەسەم ارتىق ايتپاعان بولار ەدىم.

سالتانات جامبىلوۆا، جامبىل جابايەۆ ادەبي- مەموريالدى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى:

- اۋىرىپ جاتقان كەزدە «حالىق قاھارمانى» وردەنىن ەلباسى ءوزى اپارعان عوي، سول كەزدە ءوتىنىش ەتكەن ەكەن وسى جەرگە جەرلەنۋىن. سودان 1998 -جىلى ول كىسى جاڭاعى ءوتىنىشىن ايتقان ەلباسىنا. سول كەزدە ەندى ايتقان ەكەن «كەڭسايعا جاتپايسىز با» دەپ سۇراعاندا سول كەزدە بۇل كىسىنىڭ دە اۋليەلىگى شىعار، «كەڭسايعا مەنى كىم ىزدەپ بارادى دەيسىزدەر؟ مىندا جامبىل جاكەمە كەلگەن ون ادامنىڭ بەسەۋى كەپ قۇران باعىشتاسا، ماعان سول دا جەتىپ جاتىر» دەپ. جامبىلداي جىر الىبىنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاي كەلگەن ءاربىر ادام وسى كۇنى 500 دەن استام ءتول تۋىندىنىڭ اۆتورى تىلەنديەۆتىڭ مازارىنا سوقپاي كەتپەيدى.

 ۇلتتىق مۋزىكانى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن تۇلعاعا كەزىندە ءوزى تىزەسىنە وتىرعىزىپ، اق باتاسىن بەرگەن جامبىل جابايەۆتىڭ جانىنان توپىراق بۇيىردى. مۇندا دا قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا دومبىراسى مەن ماحابباتتىڭ سيمۆولىنا بالانعان اققۋلار بەينەلەنگەن...

 ارداق ايبار ۇلى، امانجول جوڭكەشوۆ

 https://24.kz