مەملەكەت باسشىسى رەتىندە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءماتىنىن جازۋعا اتسالىستىم - توقايەۆ

استانا. KAZINFORM - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ Ⅲ رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءماتىنىن جازۋعا تىكەلەي قاتىسقانىن ايتتى.

- اشىعىن ايتايىن، مەن ءوزىم دە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءماتىنىن جازۋعا تىكەلەي اتسالىستىم. مەن ونىڭ ءار تاراۋىنا، ءار بابىنا باسا ءمان بەردىم. ءاربىر ءسوزدىڭ ماعىناسىنا تەرەڭ ءۇڭىلىپ، ءوز ۇسىنىستارىمدى كونستيتۋتسيالىق كوميسسياعا جولدادىم. بۇدان بولەك، ءبىز تەرميندەر مەن سوزدەردى قازاقى ۇعىمعا بارىنشا ساي ەتىپ بەرۋگە ايرىقشا نازار اۋداردىق. مىسالى، قازىرگى اتا زاڭىمىزدا «قازاقستان اۋماعىنىڭ تۇتاستىعى» دەگەن ۇعىم بار. نەگىزى، بۇل «جەردىڭ تۇتاستىعى» بولۋى كەرەك ەدى. مەن بۇل ماسەلەگە ساراپشىلاردىڭ نازارىن اۋداردىم. سەبەبى، جەر - قازاق ءۇشىن ەڭ قاستەرلى ۇعىمنىڭ ءبىرى. اتا- بابالارىمىز ءبىر قارىس جەر ءۇشىن جانىن قۇربان ەتكەن. وسى ۇلانعايىر جەردى قورعاپ، ۇرپاققا ميراس ەتكەن. ونىڭ تابيعاتىن ايالاۋ، تۇتاستىعىن ساقتاۋ، شەكاراسىن قاس قاقپاي كۇزەتۋ - قاسيەتتى بورىشىمىز. ۇلى دالانىڭ ءبىر ۋىس توپىراعى - باعا جەتپەس بايلىعىمىز. سوندىقتان «جەردىڭ تۇتاستىعى» دەگەن ءسوز حالقىمىزدىڭ دۇنيەتانىمىنا ساي كەلەتىن، ناعىز قازاقى ۇعىم بولار ەدى. مەن بۇل ۇستانىمدى قولدايمىن. الايدا، حالىقارالىق دەڭگەيدە ورنىققان تەرمين بولعاندىقتان، كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ باسىم كوپشىلىگى «اۋماقتىق تۇتاستىق» ۇعىمىن وزگەرىسسىز قالدىردى. مەن مۇنى جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىن ازىرلەۋ كەزىندە ءاربىر نورماعا، ءاربىر باپقا قاتىستى قىزۋ پىكىرتالاس بولعانىنا بايلانىستى مىسال رەتىندە ايتىپ وتىرمىن. قازاقتا «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەگەن ءسوز بار. جۇرتشىلىق تا بۇل جۇمىستان تىس قالعان جوق. ازاماتتارىمىزدان مىڭداعان ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. سونىڭ بارلىعى مۇقيات زەرتتەلىپ، سۇزگىدەن ءوتتى. اقىلعا قونىمدى ۇسىنىستىڭ بارلىعى ەسكەرىلدى. بۇل حالقىمىز ءوز بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنىن تەرەڭ سەزىنە العانىن كورسەتەدى. رەفەرەندۋمعا شىعارىلىپ جاتقان جاڭا اتا زاڭ جوباسى جان- جاقتى زەردەلەنىپ، قىزۋ تالقىدان ءوتتى. سوندىقتان ونى ناعىز حالىق كونستيتۋتسياسى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز، - دەدى پرەزيدەنت.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر تەك رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلداناتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

- شىن مانىندە، جاڭا اتا زاڭ - وركەنيەتى باي، تاريحى تەرەڭ، مۇراتى بيىك، جوسپارى ايقىن، بولاشاعى جارقىن، ادىلەتتى، قۋاتتى، قاۋىپسىز، تازا قازاقستاننىڭ ءتولقۇجاتى. مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ءاربىر شەشىمدى تەك ۇلت مۇددەسى تۇرعىسىنان قابىلدايتىنىمدى اتاپ وتكىم كەلەدى. بىزگە ارقانى كەڭگە سالىپ، جايباراقات جۇرۋگە بولمايدى. «ءبىر ءجونى بولار، جولىمىز بولار» دەپ وتىرا المايمىز. وعان قۇقىمىز دا جوق. ءبىز ەۆوليۋتسيالىق دامۋ جولىنا، ياعني جان-جاقتى، جەدەل جانە باتىل جاڭعىرۋ جولىنا تۇستىك. ۇسىنىلعان كونستيتۋتسيا جوباسى قابىلدانسا، مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ قارىم- قاتىناسى جاڭا سيپاتقا يە بولادى، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بۇكىل زاڭ جۇيەسى جاڭارادى. اتا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءتارتىبى الدەقايدا جاقسارىپ، دەموكراتيالىق قۇقىقتىق سيپاتقا يە بولادى. قازىرگى كونستيتۋتسيا بويىنشا پارلامەنت نەگىزگى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزە الادى جانە مۇنداي جاعداي وسىعان دەيىن بىرنەشە رەت بولعان. ال، ەندى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن كەز كەلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار بويىنشا شەشىم تەك جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلدانادى. بۇل قادام كەلەشەكتە جەكەلەگەن ساياسي توپتاردىڭ مۇددەسىنە بولا نەگىزسىز كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر جاساۋعا توسقاۋىل قويادى. مەن پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىسكەن ساتتەن باستاپ ەل تاعدىرىنا قاتىستى اسا ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبارى حالىقتىڭ تالقىسىنان ءوتىپ، رەفەرەندۋم ارقىلى شەشىلىپ كەلەدى. بۇل مەن ءۇشىن مىزعىماس ۇستانىم بولدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن، 1995-جىل قابىلدانعان «رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ ءوز كۇشىنە يە بولعالى العاش رەت 2022-جىلى عانا قولدانىلدى. الداعى ناۋقان از ۋاقىت ىشىندە وتكەن ءۇشىنشى رەفەرەندۋم بولماق، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

بۇعان دەيىن پرەزيدەنت ازاماتتار رەفەرەندۋمدا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداپ جاتسا، ەلىمىزدىڭ ساياسي قۇرىلىمى تۇبەگەيلى وزگەرەتىنىن ايتتى.