ەلىمىزدە 1-قاڭتاردا قانداي وزگەرىستەر كۇشىنە ەندى

استانا. KAZINFORM - بۇگىننەن باستاپ ەلىمىزدە جاڭا سالىق كودەكسى كۇشىنە ەنىپ، جاردەماقىلار مەن ايىپپۇلداردىڭ كولەمى ارتتى. سونداي-اق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ ءتارتىبى وزگەرىپ، «حالىق بۋحگالتەرى» اكسياسى ىسكە قوسىلدى.

سونىمەن بۇگىننەن باستاپ جاڭا سالىق كودەكسى اياسىندا سالىق سالۋ ءتاسىلى تۇبەگەيلى وزگەردى. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جەڭىلدەتىلىپ، بيزنەس پەن جەكە تۇلعالارعا ارنالعان سيفرلىق سەرۆيستەر ەنگىزىلدى. نەگىزگى وزگەرىستەر مىنالار:

- كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى 20 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالادى، ءبىراق سارالانعان تارتىپپەن قولدانىلادى:

1. بانكتەر مەن ويىن بيزنەسى ءۇشىن - 25 پايىز؛

2. الەۋمەتتىك سالا ۇيىمدارى ءۇشىن - 2026-جىلى – 5، 2027-جىلى 10 پايىز؛

3. اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى ءۇشىن - 3 پايىز (جەڭىلدىك مولشەرلەمە ساقتالادى).

- قوسىلعان قۇن سالىعى 16 پايىزعا كوتەرىلەدى. ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە تومەندەتىلگەن مىناداي مولشەرلەمە بەلگىلەنەدى: 2026-جىلى – 5، 2027-جىلى - 10 پايىز. ال تەگىن مەديتسينا، الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ، كىتاپ باسىپ شىعارۋ جانە ارحەولوگيالىق جۇمىستار قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلادى.

- جەكە تابىس سالىعى پروگرەسسيۆتى جۇيەگە كوشەدى. 8500 ا ە ك- تەن (جىلىنا شامامەن 34 ميلليون تەڭگە) اساتىن تابىسقا 15 پايىز مولشەرلەمە قولدانىلادى. سونداي-اق ديۆيدەندتەرگە دە پروگرەسسيۆتى سالىق شكالاسى ەنگىزىلەدى. بۇل رەتتە زەينەتاقى تولەمدەرىنە بەرىلەتىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ساقتالادى.

ونلاين ساۋدا پلاتفورمالارى ساتىلعان تاۋار مەن قىزمەتتەر تۋرالى اقپاراتتى سالىق ورگاندارىنا حابارلاۋعا مىندەتتەلدى. ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردى جازىپ بەرۋدى سالىستىرمالى باقىلاۋ ەنگىزىلدى.

زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتىلىك شەگى 10 پايىزعا ءوستى. بۇل جالپى ينفلياتسيانىڭ اعىمداعى جانە بولجامدى ماندەرىنە سايكەس كەلەدى. ول اعىمداعى جانە بولجامدى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە، ەڭ تومەنگى زەينەتاقى مولشەرىنە، ەڭ تومەنگى جالاقىعا، ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە، سونداي-اق ينفلياتسيا مەن ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىككە سۇيەنە وتىرىپ ەسەپتەلدى.

ت ج ش ەسەپتەۋ كەزىندە 2026-جىلعا ارنالعان مىنا الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر پايدالانىلعان:

«2026-2028-جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا سايكەس، 1-قاڭتاردان باستاپ:

- ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (ا ە ك) - 4325 تەڭگە مولشەرىندە؛

- ەڭ تومەنگى زەينەتاقى — 69049 تەڭگە؛

- ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى (ە ت ك د) — 50851 تەڭگە؛

- بازالىق زەينەتاقى تولەمىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى - 35596 تەڭگە؛

- جالاقىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرى - 85000 تەڭگە بولدى.

سونىمەن قاتار جاسى جانە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى ءۇشىن زەينەتاقى تولەمدەرى الىناتىن مولشەردەن 10 پايىزعا ارتتى. ال جاسىنا بايلانىستى جاڭادان تاعايىندالعان زەينەتاقى مولشەرىن ەسەپتەۋ ءۇشىن ەسكەرىلەتىن ەڭ جوعارى تابىس - 55 ا ە ك (237875 تەڭگە).

مۇگەدەكتىگىنە جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايىنا بايلانىستى، ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەردە تۇراتىن جانە تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە ورنالاسقان ادامدار ءۇشىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار، مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋ جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر، ارناۋلى كاسىپتىك مەملەكەتتىك جاردەماقى، بالا تۋۋعا بايلانىستى ءبىرجولعى مەملەكەتتىك جاردەماقى؛ اي سايىنعى بالا 1,5 جاسقا تولعانشا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى، اي سايىنعى بالا 1,5 جاسقا تولعانشا، كىرىسىنەن ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا ءماسق- تان الەۋمەتتىك تولەمدەر، «التىن القا»، «كۇمىس القا» القالارىمەن ناگرادتالعان نەمەسە بۇرىن «باتىر انا» اتاعىن العان، ءى جانە Ⅱدارەجەلى «انا داڭقى» وردەندەرىمەن ناگرادتالعان كوپبالالى انالارعا اي سايىنعى مەملەكەتتىك جاردەماقى، مۇگەدەكتىگى بار بالا تاربيەلەپ وتىرعان اناعا نەمەسە اكەگە، بالا اسىراپ الۋشىعا، قورعانشىعا (قامقورشىعا) تولەنەتىن اي سايىنعى مەملەكەتتىك جاردەماقى جانە 1-توپ مۇگەدەكتىگى بار ادامعا كۇتىم جاسايتىن ادامعا مەملەكەتتىك جاردەماقى مولشەرى كوتەرىلدى.

1-قاڭتاردان باستاپ قازاقستاندا ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش 4325 تەڭگە بولدى. بۇل بىرنەشە تولەمنىڭ مولشەرىنە اسەر ەتەدى. ويتكەنى، ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كوپتەگەن ەسەپتەۋدە قولدانىلادى. مەملەكەت بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى وسى كورسەتكىش ارقىلى ەسەپتەيدى. سونداي-اق ايىپپۇلدار، مەملەكەتتىك باجدار جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر وسى كورسەتكىش ارقىلى الىنادى. جاردەماقى، مەملەكەتتىك باج جانە ەڭ جيى كەزدەسەتىن قۇقىقبۇزۋشىلىقتار بويىنشا ايىپپۇلدىڭ قانشالىقتى وسەتىنىن مىنا سىلتەمەگە ءوتىپ تانىس بولا الاسىزدار.

بۇگىننەن باستاپ ءموبيلدى اۋدارىمدارعا قاتىستى جاڭا تالاپتار ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس، تۇسىمدەر بويىنشا جاڭا شەكتى مولشەر 12 ەڭ تومەنگى جالاقى (ەتج) ەنگىزىلدى، ياعني 3 اي ىشىندەگى ءتۇسىم 1 ميلليوننان اسقان جاعدايدا سالىق ورگاندارى اۋدارىمداردى باقىلاۋعا الادى. ءبىر ادامنىڭ شوتىنا 5 ميلليون، 10 ميلليون تەڭگە 2-3 ادامنان تۇسسە، وندا ول باقىلاۋعا الىنبايدى نەمەسە قاڭتاردا اۋدارىم الىپ، اقپاندا اۋدارىم الماسا، ونداي دا ەسەپشوتتار باقىلانبايدى. باقىلاۋعا ءىلىنۋى ءۇشىن شوتقا 3 اي - قاڭتار، اقپان، ناۋرىز ايلارىندا اقشا قاتارىنان ءتۇسۋى كەرەك.

ەلىمىزدە 3 ميلليوننان استام ازاماتتىڭ ساقتاندىرىلعان مارتەبەسى جوق. ولاردىڭ شامامەن 1 ميلليونى وزدىگىنەن جارنا تولەۋگە مۇمكىندىگى جوق ادامدار ساناتىنا جاتادى. 1-قاڭتاردان باستاپ بۇل ازاماتتار ءۇشىن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جارنالارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ەسەبىنەن تولەنەتىن بولدى. سونداي-اق رەسمي تۇردە تىركەلگەن جۇمىسسىز ازاماتتاردىڭ ءمامس جارنالارىن دا جەرگىلىكتى بيۋجەتتەن تولەۋ قاراستىرىلعان. ازاماتتار وزدەرىنىڭ وسى ساناتتارعا كىرەتىن- كىرمەيتىنىن ءبىلۋ ءۇشىن تىركەلگەن ەمحاناعا جۇگىنۋىنە بولادى. م ءا م س جۇيەسىندە ساقتاندىرىلعان ازاماتتارعا تەگىن زەرتحانالىق تالداۋلار، دارىگەردىڭ كەڭەسى، جوسپارلى وپەراتسيالار، ەمدەۋ جانە وڭالتۋ قىزمەتتەرى قولجەتىمدى.

سالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن ماماندارعا ارنالعان «حالىق بۋحگالتەرى» اكسياسىن قارجى مينيسترلىگى كاسىپكەرلەرگە كومەكتەسۋ ءۇشىن ىسكە قوسىپ وتىر. اكسيا اياسىندا رەسمي رەسۋرستار ارقىلى ونلاين-كونسۋلتاتسيالار بەرۋ كوزدەلگەن. سول ءۇشىن ارنايى Telegram-ارنا قۇرىلادى. سونداي-اق، وففلاين جانە ونلاين فورماتتا ۆەبينارلار وتكىزىلمەك. اكسياعا كاسىبي بۋحگالتەرلەر مەن اۋديتورلار، كاسىبي بۋحگالتەرلىك بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى، اۋماقتىق مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ ماماندارى تارتىلادى. اكسيانى ءبىرىنشى جارتىجىلدىق بويىندا وتەدى.

اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق موبيلدىك سەرتيفيكاتى نەمەسە وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ كەزىندە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بويىنشا باستاپقى جارنا ەنگىزىلدى. وتكەن جىلعى تۇرعىن ءۇي نارىعىن تالداۋ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، ونىڭ مولشەرى 1160 ا ە ك- تەن (1160×3 932=4 ميلليون 561 مىڭ تەڭگە - رەد.) 1 625 ا ە ك- كە (1 625×4 325=7 ميلليون 29 مىڭ تەڭگە - رەد.) دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل وزگەرىس بۇگىننەن باستاپ كۇشىنە ەندى.

اينالىمعا تۇسكەن ءار تاۋارعا ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىنداعى (ۇ ت ك) NTIN كود ەنگىزىلدى. بۇل 13 تاڭبالى كود تاۋاردىڭ بۇكىل ەكوجۇيەدە تانىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ول كود بولماسا، ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرا مەن سۇيەمەلدەۋ جۇكقۇجاتى راسىمدەلمەيدى، كاسسالىق چەك پەن كەدەندىك رەسىمدەۋ مۇمكىن بولمايدى، 13 تاڭبالى كودتى تاۋاردىڭ «سيفرلىق پاسپورتى» دەپ اتاۋعا بولادى.

13-تاڭباعا تاۋاردىڭ اتاۋى، قۇرامى، تەحنيكالىق جانە تۇتىنۋشىلىق سيپاتتامالارى، ولشەم بىرلىگى، ءوندىرۋشىسى جانە شىققان ەلى تۋرالى دەرەكتەر جاسىرىلادى. NTIN كود ارقىلى بۋحگالتەريا، لوگيستيكا، كاسسا، كەدەن جانە ستاتيستيكا بىردەي دەرەك الادى.

بيزنەس ءۇشىن بۇل جۇيە ۋاقىت پەن رەسۋرستى ۇنەمدەۋگە، قاتەلەردى ازايتۋعا، يمپورت پەن ەكسپورت راسىمدەرىن جەدەلدەتۋگە، برەندتى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت ءۇشىن نارىقتىڭ اشىقتىعى ارتىپ، كونترافاكت جولى قىسقارادى، رەتتەۋ ساياساتى ناقتى دەرەككە سۇيەنەدى. تۇتىنۋشىلار تولىق اقپاراتقا قول جەتكىزىپ، ءونىمدى كوشىرمەدەن ايىرا الادى.

زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ ءتارتىبى وزگەردى. بۇگىننەن كۇشىنە ەنگەن وزگەرىستەردە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ جۇيەسىنىڭ ورتاشا سارالانعان ناتيجەلەردەن كومپوزيتتىك يندەكستەر (بەنچماركتار) بويىنشا باعالاۋعا ءوتۋى كوزدەلگەن. كومپوزيتتىك يندەكستەر قازاقستاندىق قور نارىعىنىڭ جانە الەمدىك قارجى الاڭدارىنىڭ يندەكستەرىن قامتيدى. بۇل جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ، باسقارۋ ناتيجەلەرىن وبەكتيۆتى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ تاۋەكەل دەڭگەيى، كىرىستىلىگى جانە ينۆەستيتسيالاۋ مەرزىمى بويىنشا ەرەكشەلەنەتىن ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالاردى ۇسىنۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ول سالىمشىلارعا جەكە قالاۋى مەن رۇقسات ەتىلگەن تاۋەكەل دەڭگەيىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، ءتيىستى ينۆەستيتسيالىق بەيىندى دەربەس تاڭداۋعا، سونداي-اق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ءار ءتۇرلى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالارى بار ءتۇرلى باسقارۋشىلارعا باسقارۋعا بەرۋ ارقىلى ءارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن قولجەتىمدى قارجى قۇرالدارىنىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلدى. سونداي-اق ءاربىر ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، ينۆەستيتسيالاۋدىڭ ءتيىستى ليميتتەرى بەلگىلەندى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ «ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردى بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعى كۇشىنە ەندى. سوعان سايكەس، ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزەتىن ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ 66 توبى بويىنشا 2026-2032-جىلدارى ارالىعىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شەكتى ءتاريفى وزگەرمەيدى.

ايتا كەتەرلىگى، وتكەن جىلدىڭ 8-قازانىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن ەكونوميكالىق دامۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس ءوتىپ، ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جونىندە شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى. وسىعان بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردىڭ ءوسۋىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى.