ۇلت ءۇنىن نوتاعا تۇسىرگەن احمەت جۇبانوۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولدى
اقتوبە. KAZINFORM - بۇگىن - ⅩⅩ عاسىرداعى قازاق كاسىبي مۋزىكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى احمەت جۇبانوۆتىڭ تۋعان كۇنى. ول قازاقتىڭ ءان مەن كۇي ونەرىن زەرتتەپ، ورىنداۋشىلار تۋرالى ارحيۆ قۇجاتتارىن جيناقتادى، مونوگرافيالار جازدى. كۇيدى نوتاعا ءتۇسىرىپ، قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ نەگىزىن قالادى.
احمەت جۇبانوۆ 1906 -جىلى 29-ءساۋىر كۇنى اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىندا ومىرگە كەلدى. اكەسى قۋان بالالارىنىڭ زاماناۋي ءبىلىم العانىن قالاپ، ءبىر بولمەلى مەكتەپ سالدى. جاڭاتۇرمىس اۋىلىنداعى مەكتەپكە ءبىلىمدى، ساۋاتتى ۇستاز ابدوللا بەركىنوۆتى شاقىردى. بۇل مەكتەپتە جۇبانوۆتار اۋلەتىمەن قاتار اۋىل بالالارى دا ءبىلىم العان.
كەيىن لەنينگرادتاعى تەحنيكۋمدا، كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم الدى. 1933 -جىلى ەلگە ورالىپ، الماتىداعى مۋزىكالىق دراما ۋچيليشەسىندە ەڭبەك ەتتى. سول كەزدەن-اق دومبىراشىلار انسامبلىن قۇرىپ، كەيىن ول قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنە اينالدى.
احمەت جۇبانوۆ قازاقتىڭ كۇيىن وركەسترگە ارناپ جازىپ شىقتى - ونەرتانۋشى
احمەت جۇبانوۆتىڭ شىعارمالارى، زەرتتەۋلەرى ⅩⅩ عاسىردىڭ باسى مەن ورتا تۇسىندا جازىلعانىمەن ويلارى، عىلىمي يدەيالارى ومىرشەڭدىگىگىن ءالى كۇنگە دەيىن دالەلدەپ كەلەدى.
ونەر تانۋ دوكتورى ساۋلە وتەعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا، احمەت جۇبانوۆ - قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءانشى، كۇيشىلەرىنىڭ شىعارمالارىن ساقتاپ قالعان عالىم. ەل اراسىندا ءجۇرىپ جيناقتادى، ارحيۆ قۇجاتتارىنا سۇيەندى.
سوندىقتان دا قازاقتىڭ ءان مەن كۇي ونەرى تۋرالى جازبالارى - تاريحتىڭ ءوزى. اسىرەسە قۇرمانعازىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى زەرتتەۋى كۇيشى تانىتتى، مول مۇرانى ۇرپاققا ميراس ەتىپ قالدىردى.
- حالىق مۋزىكانتتارى مەن ولاردىڭ شىعارماشىلىعى تاقىرىبىندا اسپاپتىق ورىنداۋشىلار، كۇيشىلەر، انشىلەر جونىندە زەرتتەۋ جاسادى. «عاسىرلار پەرنەسى»، «زامانا بۇلبۇلدارى» اتتى كىتاپتارى ەنتسيكلوپەديالىق سيپاتتاعى زەرتتەۋلەر سانالادى. سونىمەن بىرگە كوپتەگەن كۇي شەبەرلەرىن جەكە تانىعان ادام. «ءان مەن كۇي ساپارى» جانە «وسكەن ونەر» كىتاپتارىندا وتكەن عاسىر مەن ءوز زامانىنداعى ءان مەن انشىلەر تۋرالى جيناقتادى. زەرتتەۋشىنىڭ ەڭبەكتەرى كوپ جاعدايدا زامانداستارىنىڭ ىزدەنىستەرىن دە قامتىعان. كورنەكتى كۇيشى قۇرمانعازىعا ارناپ جازعان مونوگرافياسى بىرەگەي ەڭبەك سانالادى. ونداعى مالىمەتتەر رەسەيدىڭ ورىنبور، استراحان، سانكت-پەتەربۋرگ قالالارى مەن قازاقستان ارحيۆتەرىندەگى قۇجاتتاردان الىنعان. قۇرمانعازى كۇيلەرى نوتاعا ءتۇسىرىلىپ، جارىق كوردى، - دەيدى ونەرتانۋ دوكتورى ساۋلە وتەعاليەۆا.
احمەت جۇبانوۆ - قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. العاشىندا انسامبل بولدى، كەيىن وركەستر قۇردى.
العاشقى قۇرامداعى كۇيشىلەردىڭ ەشقايسىسى نوتا بىلمەدى، ءبارى دە ءداستۇرلى ونەر ادامدارى ەدى.
- سول كەزدەرى ورتالىق ازيادا ءار ەلدىڭ حالىق اسپاپتار وركەسترى قۇرىلدى. سونىڭ ىشىندە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ ورنى ەرەكشە بولدى. احمەت جۇبانوۆ قازاقتىڭ كۇيىن سول وركەسترگە ارناپ جازىپ شىقتى. ءسويتىپ قازاق مۋزىكاسىن وركەستر ارقىلى الەمگە تانىتتى. ونەر ۇجىمى ءالى كۇنگە دەيىن احمەت قۋان ۇلىنىڭ پارتيتۋراسى نەگىزىندە ونەر كورسەتىپ ءجۇر، - دەدى ساۋلە وتەعاليەۆا.
جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنگەن بالالاردى قامقورلىعىنا الىپ، عىلىمعا باۋلىدى - اينۇر قازتۋعانوۆا
احمەت جۇبانوۆ قازاق ك س ر عىلىم اكادەمياسىنىڭ م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا ونەرتانۋ ءبولىمىن باسقارعان.
ءسويتىپ جاس عالىمداردى تاربيەلەۋگە دە زور ۇلەس قوستى.
- 1946 -جىلى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى اشىلدى. العاشقى اكادەميكتەر قاتارىندا ق. ساتبايەۆ، م. اۋەزوۆ، ءا. بەكتۇروۆ، س. كەڭەسبايەۆ، ن. ساۋرانبايەۆ جانە احمەت جۇبانوۆ بولدى. سول كەزدە قانىش ساتبايەۆ «عىلىمي مايدان باستالدى. ۇرىستا تۇرىس جوق. ەندى ايانباي ەڭبەكتەنىڭىزدەر» دەپ ايتقان ەكەن. وسى ۇندەۋدى احمەت جۇبانوۆ قاپەرىندە ۇستاپ، «مايدانعا» كىرىسىپ كەتتى. ول ونەرپاز سەكتورىن اشىپ، سوندا جۇمىس ىستەدى، ءبولىمدى باسقاردى. ارنايى ماماندار جەتىسپەگەنىنە قاراماستان كادر دايىندادى. اشارشىلىقتى، قۋعىن-سۇرگىندى، سوعىستى كورگەن ۇرپاقتى، جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنگەن بالالاردى بىرىكتىرىپ، قامقورلىعىنا الىپ، عىلىمعا باۋلىدى، - دەيدى م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى اينۇر قازتۋعانوۆا.
ءسويتىپ عالىم شاكىرت تاربيەلەدى، ولاردىڭ عىلىم ەڭبەكتەرىنە جەتەكشىلىك ەتتى.
ال قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ايگۇل بايبەكتىڭ ايتۋىنشا، احمەت جۇبانوۆ كاسىبي مۋزىكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرعان.
- ول ۇلتتىق ءداستۇر مەن ەۋروپالىق اكامەديالىق مودەلدى ۇشتاستىرا وتىرىپ، جاڭا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزدى. قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى جانە حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ قۇرىلۋى وسى جۇيەنىڭ ناقتى كورىنىسى بولدى. عالىمنىڭ پەداگوگيكالىق كونتسەپتسياسى ورىنداۋشى- زەرتتەۋشىنى قالىپتاستىردى. ياعني مۋزىكانتتى تەك ورىنداۋشى عانا ەمەس، ينتەللەكتۋالدى تۇلعا دەپ باعالادى، - دەيدى ايگۇل بايبەك.
كومپوزيتور احمەت جۇبانوۆتىڭ 50 دەن استام مۋزىكالىق شىعارماسى بار. ول قازاقتىڭ ءان-كۇيىن زەرتتەپ، نوتاعا تۇسىرگەن عالىم. سونىمەن بىرگە 300 دەن استام ماقالا، وچەرك جازعان، 10 نان استام كىتابىن جارىققا شىعارعان.
ايتا كەتەيىك، احمەت جۇبانوۆ نۇرعيسا تىلەنديەۆتى بەس جاسىندا قامقورلىعىنا الىپ، كۇيشىلىككە باۋلىعان. 13 جاسىندا وركەستردىڭ ديريجەر پۋلتىنە تۇرعان نۇرعيسا 18 جاسىندا اسكەرگە الىنىپ، سول جىلى-اق سوعىسقا كەتەدى. 1945 -جىلى احمەت جۇبانوۆ كۇيشىنى رەسمي حاتتار ارقىلى بەرلين ماڭىندا جۇرگەن جەرىنەن قايتا ەلگە الدىرعان.
بۇگىندە عالىمنىڭ تۋعان جەرىندە جۇبانوۆتار مۋزەيى بار. مۋزەيدە احمەت جۇبانوۆتىڭ شاپانى، ساحناعا كيگەن فراگى، اياق كيىمى، قۇجاتتار سالعان پاپكاسى ءتۇپنۇسقا كۇيىندە ساقتاۋلى.
اۆتور
التىناي ساعىندىقوۆا
