ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى. كلاسسيكتىڭ ساباعى
استانا. قازاقپارات - كەيدە ويلايمىن: «ءاي، مەن سونوووۋ التايدىڭ ار جاعىندا قوي قايىرىپ جۇرگەن بالا ەدىم عوي…» دەپ. بۇل وي ءار كەزدە كەلە بەرمەسە دە، «وسى مەن كلاسسيك جازۋشى اكىم تارازيگە شاكىرت بولدىم-اۋ» دەگەندە ىلعي دا ءبىر سوعىپ وتەدى.
ال اكىم تارازيگە قازاق جازبا پروزاسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى عابيت مۇسىرەپوۆ ۇستاز بولعان، اعا بولعان! ويپىر-اي، سوندا قالاي بوپ كەتتى!؟. وسى تۇستا قوپاڭداپ قالام، «ءاي، ەندى جاقسى شىعارمالار جازۋ كەرەك، وتىرۋ كەرەك!» دەپ وڭاشادا ءوز-ءوزىمدى قامشىلاپ قويام.
توقسانىنشى جىلدارى قىتايداعى قازاقتارعا قازاقستاننان «ورامال» دەگەن كىتاپ باردى. قازاقتىڭ تاڭداۋلى جازۋشىلارىنىڭ ءبىر-ءبىر شىعارماسىن ەنگىزىپ، ارنايى قۇراستىرعان. اكىم تارازي ەسىمىن العاش سوندا وقىدىم. «قىزىل سيىردىڭ قۇنى» دەگەن قىزىق اڭگىمەسى بولدى.
كەيىن الماتىدا ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنان كوردىم. ماگيسترانتتاردىڭ عىلىمي جۇمىسىن قورعاۋ جينالىسىنا كەلىپتى. ۇستازدار، ستۋدەنتتەر قاۋمالاپ امانداسۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ول كەزدە ولار قايدان ءبىلسىن، ءبىر كەزدەرى مەنىڭ دە استاناعا بارارىمدى، ايگىلى تارازيدىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا «سۇيىكتى شاكىرتى» اتانارىمدى. توم-توم روماندارىن وقىپ، تۇنىمەن دوڭبەكشىپ ۇيىقتاي الماي جاتاتىنىمدى، جازاتىنىمدى. ول كەزدە ولار قايدان ءبىلسىن، جازۋشى، دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆانىڭ شايىن ءىشىپ، ۇشەۋدەن-ۇشەۋ ادەبيەتتىڭ اڭگىمەسىن ايتىپ وتىراتىنىمىزدى. ۇشەۋدەن-ۇشەۋ قالا سىرتىنا شىعىپ بيەباۋدىڭ باسىندا ساعاتتاپ ساۋمال ءىشىپ وتىراتىنىمىزدى.
استاناعا كەلگەن سوڭ ءبىراز جىل وتكەندە مەن دە ماگيستراتۋراعا وقۋعا تۇسكىم كەلدى. قابىلدايتىن ۇستاز اكىم تارازي ەكەن. سونى ەستىگەندە، شىنىمدى ايتسام، جۇرەكسىندىم. «ول كىسىمەن سويلەسۋ قيىن» دەگەن اڭگىمەنى دە قۇلاعىم شالعان. بارعىم كەلمەي ءبىراز ءجۇردىم. اقىرى باردىم. قازىرگى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ىزدەنۋشى، تالاپكەرلەرمەن اڭگىمەلەسۋ ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. اكىم اعانىڭ الدىنا ءبىراز ادام جينالىپ قالدىق.
قازداي ءتىزىلىپ وتىرعان بىزگە اسىقپاي ءبىر بارلاپ قاراپ شىقتى دا: «ال وزدەرىڭدى تانىستىرىڭدار»، - دەدى. مەنىڭ ازىرگە سويلەگىم جوق. بۇعىنىڭقىراپ وتىرمىن. تانىستىرۋ باستالدى. وتىرعاندا بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىندارىنان تۇرىپ اتى-ءجونى، تۋعان جىلى، وقىعان مەكتەبى تۋرالى تاقپاق ايتقانداي زۋلاتا جونەلدى. 5-6 ادام باستاۋىش مەكتەپتىڭ بالاسىنداي وزدەرىن تانىستىرىپ شىقتى. ۇيلەنگەن، بالالى- شاعالى مەن ءۇشىن مىنا جاتتاندى تانىستىرۋلار ءبىر ءتۇرلى وعاش كورىندى. ءتىپتى ولاي ايتۋ مەن ءۇشىن ىڭعايسىز سەزىلدى. سودان كەزەك وزىمە كەلگەندە ورنىمنان تۇرىپ، ءسوزدىڭ ءبىسسىمىللاسىن: «مەن اڭشىنىڭ بالاسى ەدىم…» - دەپ باستادىم. سەلسوق وتىرعان اكىم اعا قاراپ قالدى. قاراپ قالعاندا مەن دە ىركىلىپ قالدىم. كوزى سونداي وتكىر ەكەن. ءسويتتى دە «مەن سەنى قابىلدايمىن»، - دەدى. مەن دە اڭ-تاڭ، اينالام دا اڭ-تاڭ! الدەنە ايتقىم كەلىپ، قيپاقتاپ ەدىم، «وتىرا بەر»، - دەدى.
ءسويتىپ، وقۋعا ءتۇستىم. «مەن سەنى نەگە ۇناتتىم، بىلەسىڭ بە؟» - دەدى العاشقى ساباقتاردىڭ بىرىندە. «جوق»، - دەيمىن مەن. «ادەبيەتكە ادەبيەتتەن كەلەتىندەر بولادى، ادەبيەتكە ومىردەن كەلەتىندەر بولادى. قازىر سوڭعىسى ازايعان. سەن سول ازدىڭ ءبىرىسىڭ»، - دەدى.
اكىم اعا ساباق بارىسىندا ۇزاق اڭگىمەلەسەدى. ءبىراق ەشقاشان ۇزىنسونار اڭگىمە ايتپايدى. ءبىزدى كوبىرەك سويلەتەدى، تىڭدايدى. سودان ءوز اڭگىمەمىزدى وزىمىزگە ساراپتاتادى. ءبىر قىزىعى، ءوزىنىڭ ۇلان-عايىر شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتا بەرمەيدى. ءوز شىعارمالارىن «وقىڭدار» دەپ تە ايتپايدى.
ال مەنىڭ تارازي شىعارمالارىن وقۋىم كۇتپەگەن جەردەن باستالدى. كىشكەنتاي عانا اڭگىمە ەدى. وندا ءبىر اقساقالدىڭ ارەكەتىنەن قازاق اقساقالىنىڭ وتاعاسى رەتىندەگى بيىك وبرازى الىپ تاۋداي، اسقار شىڭداي كوز الدىما كەلە قالدى. سول اڭگىمە تۋرالى جازعىم كەلدى. سودان ءبىر عانا اڭگىمە ەمەس، تاعى ءبىر-ەكى شىعارماسىن وقىپ كورەيىن دەپ «تاسجارعان» رومانىنان باستادىم. سودان نە كەرەك، وزگەشە ءبىر ۋاقىتقا سۇڭگىدىم دە كەتتىم. ارى قاراي بىرىنەن سوڭ ءبىرىن وقىپ، اكىم تارازي الەمىنە تارتىلا بەردىم.
«تاسجارعان» رومانىنداعى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قيتۇرقىسىنا ىشكى قارسىلىعى قابىندا ءوزىن قويارعا جەر تاپپاي الاسۇراتىن باس كەيىپكەر وماردىڭ الاي-دۇلەي جان دۇنيەسىن، قىسپاق قوعامنىڭ قىساسىن كورگەن سايىن كۇيىپ-جانىپ ورشەلەنگەن كوڭىل كۇيىن، ماڭعىستاۋدىڭ ۇستىنەن ۇشىپ بارا جاتىپ: «ماڭعىستاۋ - قازاقتىڭ بەت-اجارى دەسەك، ءجۇزىڭدى زامانالار وسپاسى، زامانالار قامشىسى وسىپ-وسىپ ءتىلىپتى-اۋ، ەلىم…» - دەيتىن زار-زاپىرانىن جانىممەن سەزىندىم. اۆتوردىڭ ءوزى جانىمدا وتىرىپ قۇلاعىما سىبىرلاپ وتىرعانداي اسەردەن شىعا الماي قالدىم.
«قورقاۋ جۇلدىز» رومانىنداعى سىرتى سونداي قازاقى، سىرتى سونداي ادەپتى كورىنگەن مەكتەپ ديرەكتورى سارسەنبايدىڭ كەڭەس يدەولوگياسى قارا تىرناعىنىڭ ۇشىنا دەيىن ءسىڭىپ كەتكەن بەينەسىن، سىرتى اڭقاۋ كورىنگەنىمەن، قوس قۇلاعىن بىتەپ قويساڭ دا ساياساتتىڭ سىبىرىن ەستىپ، سوعان قىزمەت ەتۋ جولىندا ادام بالاسىن ايامايتىن كەيپىن ارشىپ تۇرىپ اقتارىپ بەرگەنىنە قايران قالدىم.
سوندا بۇكىل مەكتەپتە كوزتۇرتكى بولىپ قۋىلىپ جۇرگەن ءتۇنقاتار دەگەن مۇعالىم جىگىت بار. ونىڭ بار جازىعى - ساباقتى باسقاشا وتەتىنى. «سەن نەگە باسقا مۇعالىمدەرمەن بىردەي مەتودپەن وتپەيسىڭ؟» - دەيدى كۇندىز-ءتۇنى باقىلاۋشى قويعان مەكتەپ باسشىلىعى. سوندا ءتۇنقاتار ايتار ەدى: «وقۋلىق بىردەي، باعدارلاما بىردەي، ادام مىنەزى ءارتۇرلى عوي، مەتود دەگەن مىنەز ەمەس پە، مەن قالاي باسقالارشا وتە الام؟» - دەپ.
روماننىڭ باسىندا سونداي مادەنيەتتى، سونداي جاقسى كورىنگەن مەكتەپ ديرەكتورى سارسەنبايدىڭ سول ءتۇنقاتاردى قورلاعانىن، اقىرى سوتتاتىپ تىنعانىن، سول سوتتان شىعىپ بارا جاتىپ، قالادان اۋىلعا كەلىپ مۇعالىم بولىپ جۇرگەن، ءتۇنقاتاردى سونداي قۇرمەتتەيتىن، سونداي جاقسى كورەتىن ليما دەگەن قىزدىڭ ورنىنان سۇيرەتىلىپ تۇرىپ، ءبىر شەلەك بەنزين ساتىپ الىپ، ۇستىنە شىلقىلداتا قۇيىپ سىرىڭكەنى تارتىپ جىبەرگەنىن، لاۋلاپ جانىپ كوشەدە كەتىپ بارا جاتقانىن…
سول ليمانى سارسەنبايدىڭ سونداي سۇرىقسىز، مۇرتىن شايناپ سويلەيتىن ەسالاڭ ءىنىسى اراسانباي ايەل قىلىپ الىپ، ونى ۇرماي-سوقپاي، تۇنىمەن مىسىقشا مياۋلاپ، ەسىكتى تىرمالاپ، ەتىنە تاڭبا تۇسىرمەي ساباپ (ەسالاڭ بولعانىمەن زاڭدى بىلەدى، داق ءتۇسىرىپ ۇرسام، ارىزدانسا، سوتتاپ جىبەرەدى دەگەننىڭ ءبارىن بىلەدى) جىنداندىرىپ جىبەرگەنى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. سوندا ليما تالماۋسىراپ جاتىپ جۇلدىزدارعا قاراپ لاعىپ سويلەيتىن. «ماڭايىنداعى مىڭ-سان ساۋلەلەردى جۇتا بەرەتىن تويىمسىز قارا جۇلدىزدار…» - دەيدى. قورقاۋ جۇلدىز - قورقاۋ قوعام. ليمانى دا جۇتىپ اكەتتى. اپپاق گۇلدەي ليما قىز ورتەنىپ كەتتى… ءتۇنقاتار تۇرمەگە…
بۇل 1987 -جىلى جازىلعان رومان. ءبىز «1986 -جىلى قونايەۆ كەتتى، كولبين كەلدى، سوعان جاستار قارسى بولدى» دەگەن اقپاراتتى عانا بىلدىك قوي. ال مىنا رومان ستاندارتقا سىيمايتىن ادام تابيعاتىنىڭ سونشاما قىساسقا تۇسكەنىن، شيرىعا- شيرىعا شەگىنە جەتكەن قوعامدىق پسيحولوگيالىق ءحالىن جەرىنە جەتە قالاي جەتكىزگەن، قالاي؟!. پروزا، كوركەم شىعارما قۇلاعىڭا سويلەمەيدى، جۇرەگىڭە جەتكىزەدى. ايقايلامايدى، سەنىڭ ىشىڭدەگى ايقايدى كوتەرەدى.
بىردە اكىم تارازيدىڭ كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە جازۋشى تولەن ابدىك سويلەدى. «ءبىر نارسەگە قايرانمىن، وسى اكىم اعامنىڭ شىعارمالارى سول كەزدەگى سەنزۋرادان قالاي ءوتىپ كەتتى ەكەن؟» - دەدى. راس، قالاي ءوتىپ كەتكەن؟ بىردە اكىم اعادان مەن دە سۇراعام، «سونى ءوزىڭ ىزدەنشى…» - دەپ سىناي قاراپ ءبىراز وتىرعان. سوسىن «مەن باسشىلىق قىزمەتتە ءجۇردىم عوي، پارتيا مەنى «ءبىزدىڭ ادام» دەپ ويلايدى عوي، سوسىن مەن كوبىنەسە شىعارمانىڭ باسىن بارىنشا تارتىمسىز قىلىپ جازام ادەيى، «قىراعى كوزدەر» ءبىراز وقىپ، جالىعىپ، تۇك تۇسىنبەي تاستاي سالسا دەيمىن. سولاي بولدى ءوزى، ال بىردەڭە بايقاپ جاتسا، بۇلتارىپ شىعار جولداردىڭ ۇشىعىن شىعارىپ قويۋ دا كەرەك»، - دەدى.
اناۋ ءبىر «2999999 + 1» دەگەن اڭگىمەسىن وقىعاندا توبە شاشىم تىك تۇرعان-تۇعىن. كەڭەس ۇكىمەتى قۇرىلا سالا «ەلدى تەڭدىككە جەتكىزەمىز» دەپ تورعاي وڭىرىنە بارىپ، ەلدى اسىراپ وتىرعان، جۇرتقا سىيلى ءبىر بايدىڭ جاس ايەلىن «جاس، سۇلۋ كەدەي قىزدى باي دۇنيەسىمەن ساتىپ العان، ايەل تەڭدىگىن ورناتامىز» دەپ ايدالاداعى تانىمايتىن جاس جىگىتكە قوسىپ، ولاردى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ ارقاسىندا عاشىعىنا قولى جەتكەن جاندار ەتىپ كورسەتىپ، ءبىر اقىندى جالداپ پوەما جازدىرىپ، ونى ماسكەۋدە شىعاتىن تارالىمى ەڭ كوپ گازەتكە باستىرىپ كەتەدى ءبىر ۇكىمەت ادامى.
قوش دەڭىز، 1931 -جىلى اشتىقتا سول وڭىرگە الگى ۇكىمەت ادامى تاعى بارادى. ەل قىرىلىپ قالعان. ولىكتەردەن اربانىڭ اتى ۇركەدى. ءسويتىپ، ءبىر يەن تامعا كىرسە، كوزى قىپ-قىزىل بوپ قانتالاپ كەتكەن بىرەۋ ادام ەتىن جەپ وتىرادى. تانيدى. باياعى «عاشىعىنا» قوسىپ كەتكەن جىگىت. الدىندا ايەلىنىڭ باسى جاتىر. باياعىدا بۇعان «عاشىعى» دەپ تارتىپ الىپ بەرگەن بايدىڭ ايەلى. ەكى ءتوسى بالانىڭ جۇدىرىعىنداي بولىپ ەكى بولەك جاتىر…
ۇكىمەت ادامى جىگىتتى الىپ شىعادى. ارباعا مىنگىزەدى. اۋىر وي ۇستىندە كەلە جاتادى. جۇيكەسى سىر بەرەدى. جىندانىپ كەتەتىندەي سەزىنەدى. الگى جىگىتتەن قورقا باستايدى. ءبىر كەزدە الگى جىگىت: «دۇزگە شىعام»، - دەيدى. اربادان ءتۇسىپ، ارى قاراپ شاپتىرىپ تۇرادى. ۇكىمەت ادامى سىرتىنان قاراپ تۇر. تاپانشاسىن قولىنا الادى. ىشىنەن: «ەكى ميلليون توعىز ءجۇز توقسان توعىز مىڭ توقسان توعىز قازاق قىرىلىپ قالعاندا ەشكىم جوقتاماعاندا ءبىر سەنى كىم جوقتاماق، ءيت!» - دەيدى دە شۇرىپپەنى باسىپ قالدى…
«ادامزات تاريحىنداعى ايانىشتى ەپيزود» دەپ جازىپ ەدىم وسى اڭگىمە تۋرالى. بۇلاردىڭ ءبارى تارازي شىعارمالارىنان شولا سويلەگەندەگى، جورتا كەشكەن وي، جەلدەي سوعىپ وتكەن سەزىم ۇشقىندارى عانا دەپ ءبىلىڭىز.
«كۇلتاي جەڭەشەم مەن الەكساندر سولجەنيتسىن» دەيتىن شىعارماسى… اۆتوردىڭ الاي-دۇلەي كوڭىل كۇيى… شىعارمانى جازىپ وتىرىپ توقتاتىپ قويىپ قينالعانى… تاڭ الدىندا دوسى قاليحانعا تەلەفون شالعانى، ەكەۋى قاليحاننىڭ باقىتسىز بالالىق شاعىن ايتىپ مۇڭداسقانى… الەكساندر سولجەنيتسىننىڭ قازاق تۋرالى ايتقان كەسىرلى سوزىنە كەيىگەندەرى، جابىرقاعاندارى…
جازۋشىنىڭ 90 جاس مەرەيتويى ءوتتى. حالىقارالىق عىلىمي كونفەررەنسيا ءوتتى. جازۋشىلار، عالىمدار سويلەدى. روزا اپاي ۇلتتىق كىتاپحانادان تارازي زالىن دايىندادى. وعان ءوزىنىڭ كىتاپحاناعا بەرگەن كىتاپتارى، قولجازبالارى، جەكە زاتتارى تاپ-تۇيناقتاي قويىلعان. سونى كورىپ ريزا بولدى. ەسكى ەستەلىكتەر الدىنان ادامداي ءتىل قاتىپ شىققانداي، ءار قايسىسىمەن سىرلاسقانداي كۇي كەشكەنى كورىنىپ تۇردى. مۇمكىن ءبىزدى دە سونداي ءبىر تولقىنىستى ويلار شارپىدى. جيىننان سوڭ ۇيىنە دەيىن باردىم. وتىرىپ شاي ىشتىك. «جۇرەكتەرىم، جاندارىم، ءبارى قاۋمالاپ…» - دەپ قالىڭ وقىرمانىنا، روزا اپايعا ريزالىعىن ايتىپ وتىردى. سايىن دوسىنان باستاپ وزگە دە دوستارىن ايتا بەرەدى. «دوستارىمنىڭ ءبارى كەتتى عوي»، - دەدى. مۇڭايىپ قالدى. «ولار دا وسىنداي سىي-قۇرمەتتى كورسە عوي» دەگەندەي ءبىر سەزىم كەشتى، بالكىم. تۇك سويلەگىم كەلمەيدى. جۇزىنە قاراسام، قانشاما كەيىپكەرلەرى ەسىمە تۇسەدى، قازىر عانا الدىمدا توماشاداي بولىپ وتىرعان تارازيدىڭ تۇلا بويىنان وتكىزگەن، جانىن ەزىپ، جۇرەگىن سىعىپ شىققان كەيىپكەرلەر…
ءيا، «موسكۆا -بالاساز» دەگەن رومانىنداعى باس كەيىپكەردىڭ وبرازى سۇمدىق قوي! دولدانىپ كەتسە، بۇكىل ەل قورقاتىن سول جىگىتكە كادىمگى باسشىلار، شەنەۋنىكتەر كيەتىن كوستيۋم، گالستۋكتى كورسەتسەڭ، جىنىن العان باقسىداي جىم بولا قالادى. ۇكىمەتتەن ولەردەي قورقادى. سول باس كەيىپكەردىڭ كۇيى كەڭەستىك ساياسات ۇرەيىن الىپ قويعان قازاق ءحالى ەمەس پە، قانداي ايانىشتى ەدى…
سونىڭ ءبارىن جۇرەگىنەن وتكىزگەن، سونىڭ ءبارى تۋرالى اۋىر بۇلتتاي وي كەشكەن، سونىڭ ءبارىن اق قاعازعا تۇسىرگەن تارازي! بەلگىلى ءبىر زامان اۋناپ تۇسكەندە ول زاماندى جامانداپ ايتا بەرۋ كىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى. ال سونىڭ ىشىندە ءجۇرىپ، سول ۋاقىتتىڭ وزىندە ايتا ءبىلۋ… قانداي ەرلىك، قانداي جۇرەك، قانداي پاراسات كەرەك وعان!؟ ءبىزدىڭ كەيدە «سول ۋاقىتتىڭ قالامگەرلەرى سول ساياساتتى جىرلادى عوي» دەپ ءۇستىرت تون ءپىشىپ، ءبارىن بىلەتىندەي شولاق قايىرىپ وتىراتىنىمىز بار عوي. سوندا ىشىنە، استارىنا ءۇڭىلىپ وقىمايمىز با، قالاي؟ قازاق قالامگەرلەرىنىڭ تار زاماندا تاپقان امالى، ايلا-ءتاسىلى قانشاما شىعارمالارىندا دەمىن ىشىنە تارتىپ ءالى جاتىر.
ادەبيەت الەمىندە ءتۇرلى جازۋشى بولادى. ءبىراق قۇرىشتان قۇيىلعانداي، ءداۋىردىڭ، ۋاقىتتىڭ كەيىپكەرىن سومدايتىن سۋرەتكەرلەر كوپ بولمايدى. سول ازدىڭ ءبىرى - تارازي! مىڭ ادامنىڭ بەينەسىنەن مىڭ ادامنىڭ قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن ءبىر ادام جاساپ شىققانداي شەبەرلىك كەرەك كەيىپكەر جاساۋعا! تارازيدىڭ ءبىر عانا كىرپىشبايىنىڭ ءوزى ميلليون ادامنىڭ بەينەسىن ءبىر وزىنە سىڭىرگەن ءبىر كەيىپكەر ەمەس پە؟!
تارازي شىعارمالارىن زەردەلەي وقىعان ادام اسىرەسە سابەت ۇكىمەتىنىڭ ىشەك-قارنىن اقتارىپ وتىرادى. ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تۇگەل كەزەدى. ادام ساناسىنا نە ارقىلى قانداي وزگەرىستەردى ەنگىزگەنىن كوزبەن كورىپ وتىرعانداي كۇي كەشەسىڭ.
بىردە اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ بالاسى الپامىس تۋرالى سۇرادىم. «قالاي تاربيەلەدىڭىز؟» دەيمىن عوي باياعى. ءبىر وقيعا ايتىپ بەردى. 5-6 -سىنىپ وقيتىن كەزى بولسا كەرەك، الپامىستى مەكتەپتەن الۋعا بارسا، الپامىسقا ەكى- ءۇش بالا جابىلىپ توبەلەسىپ جاتىپتى. «دۋالعا جاسىرىنا قالدىم»، - دەيدى اكىم اعا! «ءوزى توبەلەسسىن، ءوزى جەڭسىن، جەڭە الماسا، تاياعىن جەسىن» دەدىم، ءبىر كەزدە ايتەۋىر ۇشەۋىنىڭ بەتىن قايتاردى. ەتەك-جەڭىن جيناپ قاقپاعا قاراي بەتتەگەندە تۇك كورمەگەن ادامداي الدىنان شىقتىم، جاعدايىن سۇراپ ەدىم، ول دا ەشتەڭە بولماعانداي: «ءبارى جاقسى»، - دەدى. سول كەزدە «ە، ە، ە ازامات بولعان ەكەنسىڭ» دەدىم» دەيدى. اتاق-ابىرويىن سالىپ بالاسىنا جاستايىنان جاردەمدەسىپ جاتاتىن اتا-انالاردى ۇناتا بەرمەيتىن. «ۋاقىتشا جەڭىس اپەرگەندەي بولادى، ال ءومىر قاتال عوي…» - دەيتىن.كەيدە اكىم اعا بيىك تاققا ءمىنىپ الىپ مىناۋ ءومىر-تىرشىلىكتىڭ ۇستىنەن قاراپ وتىرعانداي اسەر بەرەتىن. ءبارىن ءتۇسىنىپ، ءبارىن كەشىرىپ، سابىرمەن، سالماقپەن، اسا ءبىر ۇلكەن اكەلىك قامقورلىقپەن! سول بيىك تاققا جوعارىدان كەلىپ وتىرا قالعان جوق قوي، جوقشىلىقتى دا، توقشىلىقتى دا، دوستىق، ساتقىندىق، ايارلىقتىڭ ءبارىن كورە ءجۇرىپ، وزەگىنەن وتكىزىپ، ساناسىندا ساراپتاپ، سان الۋان كەيىپكەرىمەن قاعازا ءتۇسىرىپ، ابدەن تولىسىپ، ەندى تەك سول بيىك تۇعىردان جۇرتىنىڭ تىلەۋىن تىلەپ وتىرعان دانالىق ءداۋىرىن كورگەندەيمىن.
ءار ءسوز، ءار باتاسىندا تۇتاس قازاقتىڭ، ىزگى نيەتتەگى كۇللى ادام بالاسىنىڭ، جەر شارىنىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىراتىن. جاتتاندى، ۇيقاستى باتا ەمەس، ءار ءسوزدى ءوزىنىڭ جۇرەگىنەن سۋىرىپ شىن تىلەيتىن. «ە، جاراتۋشى يەم، قازاق دەگەن موماقان حالقىمدى جارىلقاي گور!» دەپ جالبارىناتىن. ەندى سول شەكسىز سۇيگەن حالقى، قالىڭ وقىرمانى «جانى ءجانناتتا بولسىن» دەپ دۇعا قىلادى.
حالقىنىڭ اۋىر كەزەڭدەردەن ءوتىپ جاتقان تۇسىندا قولىنا قالام الىپ، قازاقتىڭ كۇللى بولمىسىن بويىنان وتكىزە، جان دۇنيەسىن تەربەتە وتىرىپ قاعازعا ءتۇسىرۋ قانداي قيىن؟! اكىم تارازيدەي ۇلى ۇستازدان، كلاسسيك جازۋشىدان ساباق العان شاكىرت، ىنتالى وقىرمانى رەتىندە مەن سونى قاپىسىز سەزىندىم. بۇل الدى-ارتىن اڭداي قويماعان، ءبىر كەزدەرى قورقا-قورقا الدىنا كەلگەن شاكىرتكە كلاسسيكتىڭ سەزىندىرگەن ساباعىنىڭ ءبىر پاراسى عانا…
اۆتورى: ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
