كيىمدى قايتا وڭدەۋگە قاۋقارىمىز قانداي
استانا. KAZINFORM - تىگىن يندۋسترياسى - الەمدەگى ەڭ نەگىزگى لاستاۋشى سالانىڭ ءبىرى. سەبەبى ءوندىرۋ كەزىندە اۋاعا كوپ مولشەردە كومىرقىشقىل گازى بولىنەدى.
سوعان قاراماستان، ەسكى كيىمدى قايتا وڭدەۋ ماسەلەسى ودان دا وزەكتى. Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى ساراپشىلارمەن بىرگە ونىڭ ماڭىزىن، الەمدەگى احۋال مەن قازاقستانداعى جاعدايدى جان- جاقتى تالداپ كوردى.
92 ميلليون توننادان استام كيىم قوقىسقا كەتەدى
ب ۇ ۇ- نىڭ باعالاۋىنشا، الەمدە جىل سايىن 92 ميلليون توننادان استام كيىم قوقىسقا تاستالادى. سونىڭ نەبارى 12 پايىزى عانا قايتا وڭدەلەدى.
بۇل-جالاڭ ستاتيستيكا ەمەس، سوڭعى ونجىلدىقتاردا ۋشىعىپ بارا جاتقان جاھاندىق داعدارىستىڭ كورىنىسى. 2000-2015-جىلدار ارالىعىندا كيىم ءوندىرىسى ەكى ەسە ارتسا، ونى پايدالانۋ ۇزاقتىعى 36 پايىزعا قىسقارعان.
بۇل وزگەرىستىڭ ءتۇپ-توركىنى تۇتىنۋ مودەلىنىڭ ترانسفورماتسياسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوڭعى جىلدارى fast fashion يندۋسترياسى قارقىندى دامىپ، نارىققا ارزان ءارى ۇنەمى جاڭارىپ وتىراتىن كيىمدەردىڭ ۇزدىكسىز اعىمىن اكەلدى. اسىرەسە ەلەكتروندىق ساۋدا پلاتفورمالارى ءۇردىستى كۇشەيتىپ، كيىمدى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان بۇيىمنان گورى قىسقا تسيكلدى تاۋارعا اينالدىردى. سونىڭ سالدارىنان تەكستيل قالدىقتارىنىڭ كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ كەلەدى، ال ولاردى باسقارۋ جۇيەسى قارقىنعا ىلەسە الماي وتىر.
دەگەنمەن، ماسەلە تەك ارتىق تۇتىنۋمەن شەكتەلمەيدى. قالىپتاسقان قايتا وڭدەۋ جۇيەسىنىڭ ءوزى قانشالىقتى ءتيىمدى دەگەن سۇراق تا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي وتىر. ياعني، جينالعان كيىمدەردىڭ شىنىمەن قايتا وڭدەلەتىنىنە كەپىل جوق. بۇل كۇماندى ءتۇرلى زەرتتەۋلەر ناقتىلاي تۇسەدى.
ماسەلەن، شۆەتسيانىڭ SVT تەلەارناسى جۇرگىزگەن تاجىريبەدە جۋرناليستەر كيىمدەرگە جاسىرىن GPS ترەكەرلەر ورناتىپ، ولاردىڭ كەيىنگى قوزعالىسىن باقىلاعان. ناتيجەسىندە تاپسىرىلعان كيىمدەردىڭ باسىم بولىگى كەنيا، گانا، تانزانيا سياقتى ەلدەرگە جونەلتىلىپ، اقىر سوڭىندا پوليگوندارعا تۇسەتىنى انىقتالعان. بۇل دەرەك دامىعان ەلدەردەگى ارتىق تۇتىنۋدىڭ سالدارى ءىس جۇزىندە باسقا وڭىرلەرگە ىعىستىرىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
وسىعان ۇقساس تاجىريبەلەر برازيليادا، سينگاپۋردا جانە فينليانديادا دا جۇرگىزىلىپ، ناتيجەسى وزگەرمەگەن. رەسمي تۇردە قايتا وڭدەۋگە نەمەسە قايىرىمدىلىققا جىبەرىلگەن كيىمدەردىڭ ەداۋىر بولىگى نە قىسقا ۋاقىتقا عانا ەكىنشى نارىقتا اينالىمعا تۇسەدى، نە اقىرىندا قاراپايىم قوقىسپەن بىرگە كومىلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى - تەكستيل ونىمدەرىنىڭ كۇردەلى قۇرامى. مىسالى، پوليەستەر مەن ماقتا قوسپاسىنان جاسالعان ماتالاردى تولىققاندى قايتا وڭدەۋ قيىن. سوندىقتان كوپتەگەن كومپانيالار ءۇشىن مۇنداي قالدىقتاردى جويۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان اناعۇرلىم ءتيىمدى شەشىمگە اينالىپ وتىر.
وسىلايشا، ماسەلە ءبىر عانا كەزەڭمەن شەكتەلمەيتىن تۇتاس تىزبەككە اينالادى. قايتا وڭدەۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى، ال پوليگوندار شامادان تىس تولىپ جاتقان جاعدايدا، قالدىقتاردى باسقارۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى رەتىندە ولاردى جويۋ تاسىلدەرىن تاڭداۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى.
سول بالامالاردىڭ ءبىرى - كيىم قالدىقتارىن ورتەۋ. بۇل ءادىس قوعامدا داۋلى پىكىر تۋدىرعانىمەن، ءبىرقاتار ەلدەردە ەنەرگياعا اينالدىرۋدىڭ تەتىگى رەتىندە قاراستىرىلا باستادى.
كيىم ورتەۋدىڭ ەكولوگيالىق سالدارى اۋىر
ەۋروكوميسسيا دەرەگىنە سايكەس، ەۋرووداقتا كيىمدەردىڭ شامامەن 10 پايىزى ورتەلەدى. سونىڭ سالدارىنان جىل سايىن اتموسفەراعا 5,6 ميلليون توننا كومىرقىشقىل گازى بولىنەدى. ياعني، قالدىقتى جويۋدىڭ ءوزى ەكولوگيالىق قىسىمدى كۇشەيتەتىن فاكتورعا اينالىپ وتىر.
قايشىلىقتاردىڭ جيناقتالۋى ەۋروپادا ناقتى شەشىم قابىلداۋعا الىپ كەلدى. ناتيجەسىندە ەۋرووداق ساتىلماعان كيىمدى جويۋعا تىيىم سالدى. ءىرى كومپانيالار بۇل تالاپتى قازىردەن باستاپ ورىنداۋى ءتيىس، ال قالعاندارى 2030 -جىلعا دەيىن تولىق كوشۋى كەرەك. بۇل شەشىم بيزنەستىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتتى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي قادامدار كەزدەيسوق ەمەس، كەرىسىنشە، بۇرىننان قالىپتاسقان جۇيەلى ساياساتتىڭ جالعاسى. ەۋروپادا تەكستيل قالدىقتارىن باسقارۋ مودەلى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ كەلەدى.
- وتكەن جىلدان باستاپ تەكستيلدى بولەك جيناۋ مىندەتتەلدى. وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. H M، Zara سياقتى برەندتەر ەكولوگيالىق الىم تولەيدى، بۇل قاراجات جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋگە جۇمسالادى. ەكوديزاين تالاپتارى ەنگىزىلگەن، ياعني كيىم قايتا وڭدەۋگە جارامدى بولۋى ءتيىس. ناقتى ماقساتتار ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا بەكىتىلگەن. كوپتەگەن ەلدە تەكستيلدىڭ 50-60 پايىزى قايتا پايدالانۋعا جىبەرىلەدى. Second-hand نارىعى مەن جوندەۋ قىزمەتتەرى دامىعان. رەسەي دە وسى باعىتتا ىلگەرىلەدى، - دەيدى ەكوبەلسەندى، Qazaq Expert Club ساراپشىسى نۇرجامال يمينوۆا.
قازاقستان قالىس كەلە جاتىر
قازاقستاندا بۇل باعىتتا تولىققاندى، تۇراقتى جۇيە قالىپتاستى دەۋ ازىرگە ەرتە. سوعان قاراماستان ماسەلە كۇن تارتىبىنە شىعىپ، العاشقى قادامدار جاسالا باستادى. سونىڭ ءبىرى-ەكولوگيا مينيسترلىگى ازىرلەپ جاتقان قالدىقتاردى باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلتتىق ستراتەگياسى. قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى-قالدىقتاردى بولەك جيناۋ ۇلەسىن ارتتىرىپ، قايتا وڭدەۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ارقىلى جۇيەنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قالىپتاستىرۋ.
- ەلىمىزدىڭ 2029-جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىندا سۇرىپتاۋ مەن قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن ارتتىرۋكوزدەلگەن،-دەلىنگەن مينيسترلىك اقپاراتىندا.
الايدا ماسەلەنىڭ ناقتى اۋقىمىن باعالاۋ وڭاي ەمەس. سەبەبى رەسمي ستاتيستيكا پوليگوندارداعى تەكستيل قالدىقتارىنىڭ ۇلەسىن جەكە كورسەتپەيدى. ناتيجەسىندە بۇل پروبلەما كوزگە بىردەن بايقالمايتىن، ءبىراق كولەمى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ جاتقان قۇبىلىس رەتىندە قالىپ وتىر. بۇل جاعداي سالانىڭ ءالى دە قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ەكەنىن اڭعارتادى.
- ەلىمىزدە ەسكى كيىمدەردى جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ ءالى باستاپقى كەزەڭدە. بۇل باعىت ەكولوگيا سالاسىنداعى ەرىكتى باستامالار مەن پيلوتتىق جوبالار ارقىلى دامىپ كەلەدى، ولاردى مەملەكەت نەمەسە بيزنەس قولدايدى. Textile recycling سالاسىنىڭ ەكونوميكاسى ەندى عانا قالىپتاسۋ ۇستىندە. قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتا جۇيەلىلىك جوق، نەگىزگى قوزعالىس الماتى مەن استانادا شوعىرلانعان. دەگەنمەن، ءۇردىس بار جانە ونىڭ وڭىرلەرگە تارالۋىنا نەگىز قالىپتاسىپ كەلەدى، - دەيدى نۇرجامال يمينوۆا.
ەسكى كيىمگە «ەكىنشى ءومىر» سىيلاعان جوبا
قازاقستاندا ەسكى توقىما بۇيىمدارىن جيناۋ، سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا العان باستامالاردىڭ ءبىرى - الماتىدا ىسكە قوسىلعان Fabriqa جوباسى. جوبانىڭ اۆتورى - ەكاتەرينبۋرگتەن قونىس اۋدارعان كاسىپكەر دەنيس لەكومتسيەۆ. Fabriqa تەك تەكستيلدى جيناۋمەن شەكتەلمەي، ونى قايتا وڭدەۋدىڭ تولىق تىزبەگىن قۇرۋعا باعىتتالعان.
جوبا مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ كومەگىنسىز، جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن دامىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا الماتىدا Fabriqa نىڭ 18 بوكسى ورناتىلعان. ءبىر ايدىڭ ىشىندە قالا تۇرعىندارى 20 توننا تەكستيل تاپسىرعان. ال جينالعان كيىم ودان ءارى ناقتى تەحنولوگيالىق تىزبەك بويىنشا وڭدەلەدى.
- ءبىز الدىمەن تەكستيلدى جيناپ، سۇرىپتايمىز. زاتتاردىڭ %3 ىن Second-hand-كە جانە قايىرىمدىلىق قورلارعا جىبەرەمىز، قالعانىن قايتا وڭدەۋگە دايىندايمىز، - دەپ ءتۇسىندىردى دەنيس لەكومتسيەۆ.
كەلەسى كەزەڭدە ماتەريال تەرەڭىرەك وڭدەۋدەن وتەدى. سودان سوڭ وندىرىستە نەمەسە اۆتوجۋۋ ورىندارىندا قولدانىلاتىن سۇرتكىش شۇبەرەك پايدا بولادى. كيىمنىڭ ءبىر بولىگى رەگەنەراتسيالانعان تالشىققا اينالىپ، جاستىق، كورپە نەمەسە ماتراس تولتىرعىشى رەتىندە قولدانىلادى. مىسالى، ەسكى دجينسىلاردان دەكوراتيۆتى جاستىقتارعا ارنالعان تولتىرعىش جاسالادى. الايدا بۇل باعىتتا تەحنيكالىق شەكتەۋلەر بار.
- كاسىپورىندار بىزگە ماتانىڭ قالدىقتارىن ۇسىنادى، ءبىراق ءبىزدىڭ جابدىق ازىرگە تەك ءىرى ماتا بولىكتەرىنە ارنالعان. ۇساق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ قيىن. مۇنداي ماشينالار بار، ءبىراق ءبىز ولاردى ءالى ساتىپ العان جوقپىز. قىتايلىق نۇسقالار بار، ال ەۋروپالىق جابدىق قىمبات. قازىر ءتۇرلى وندىرۋشىلەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز، - دەيدى لەكومتسيەۆ.
جالپى، قازاقستاندا بۇل باعىت ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلەدى جانە جوبالار كوبىنە تار سەگمەنتتەردە جۇمىس ىستەيدى.
