كيىمگە ويۋ-ورنەكتى جاۋىرىن ورتاسىنا سالۋعا بولمايدى

استانا. قازاقپارات - «الايدا سوڭعى ۋاقىتتا ۇلتتىق ناقىشتى سانگە اينالدىرامىز دەپ ونىڭ ءمان-ماعىناسىن ۇمىتىپ جۇرگەندەر كوبەيگەن»، - دەيدى ماماندار. كيەلى تاڭبالاردى كەز كەلگەن جەرگە قولدانۋ قانشالىقتى دۇرىس؟ ديزاينەرلەر مەن ەتنوگرافتار نە دەيدى؟

ديزاينەر جانار مۇراتوۆا كيىمنىڭ كەز-كەلگەن جەرىنە ويۋ سالۋ ءۇردىسىن سىنعا الدى. ول ارىپتەستەرىنىڭ جۇمىسىن ءجىتى تەكسەرىپ، قاتەلىكتەرىن جىكتەپ كورسەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ديزاينەرلەر ويۋدىڭ تۇپكى ماعىناسىن تۇسىنبەي، قاسيەتتى تاڭبالاردى اياق استىنا سالىپ ءجۇر. بۇل - ۇلتتىق مۇراعا دەگەن سالعىرتتىق پەن ءاتۇستى قاراۋدىڭ كورىنىسى. 

جانار مۇراتوۆا، ديزاينەر:

 - قازىر وتە كوپ زيان كەلتىرىپ جاتقان Google مەن ChatGPT، نەگە دەسەڭىز، ءسىز وعان قازاقشا ورنەك بەرشى دەپ جازاسىز، قازاقتىكى ما، ەمەس پا، جابىستىرا بەرەسىز. اياقتىڭ استىندا جاتقان ورنەكتەردى الىپ، كيىمگە سالادى. ورنەكتەردى دۇرىس تانىمايدى. ەكى جاۋىرىن ورتاسى قۇستىڭ سۇيەگى دەگەن جەر بار، ول جەرگە ءار ادام ورنەك سالۋعا بولمايدى. نەگە دەسەڭىز، تەك حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەن، ەل باستاعان تۇلعالاردىڭ ارقاسىنا سالىندى. ول ورنەكتەرگە ارقا كەرەك، ارقاسى بار دەگەن ءسوز بار عوي، مىقتى ورنەكتەردى نازىك ادامعا سالۋعا بولمايدى.

 راسىندا دا، بابالارىمىز ءار سىزىققا ۇلكەن ءمان بەرگەن. ەتنوگراف باياحمەت جۇماباي ۇلى «قوشقار ءمۇيىز» بايلىقتى، «تۇمارشا» ءتىل- كوزدەن ساقتاۋدى بىلدىرەدى، بۇل نىشانداردىڭ دا ءوز ورنى بار دەيدى. مىسالى، باس كيىمگە سالىناتىن ويۋ شاپاننىڭ ەتەگىنە ەشقاشان تىگىلمەگەن. ەتنوگراف وتىز جىل بويى بەس جۇزگە جۋىق ويۋ-ورنەك ءتۇرىن زەرتتەدى.  ونىڭ ايتۋىنشا، ەرتەدە ويۋ ارقىلى ءوز مۇڭىن نەمەسە قۋانىشىن جەتكىزگەن. ءتىپتى تۇستەردىڭ دە ءوز ماعىناسى بار. ياكي اق - ادالدىقتى، كوك - تىنىشتىقتى بىلدىرسە، سارى ءتۇستى قازاق كوپ قولدانباعان، ونى ساعىنىش پەن قايعىنىڭ بەلگىسى دەپ ساناعان.

 باياحمەت جۇماباي ۇلى، ەتنوگراف:

- ويۋ-ورنەكتەردىڭ ءبارى ءسان ءۇشىن قولدانىلادى. ءارقايسىسىنىڭ ارتىندا ءمان بار، ءبىراق ءىرى، ۇساق نەگىزىندە قولدانۋدا، وسى بىزگە قايشى بولىپ وتىر. مىسالى، كيىزدەرگە، تەكەمەتتەرگە تۇسىرىلەتىن ويۋ-ورنەك ءىرى بولۋ كەرەك، تەكەمەتتەرگە تۇسىرەتىن ويۋدى دەنە كيىمدەرىنە تۇسىرسە، ول ەشقاشان اشپايدى.

 بۇگىنگى بۋىن ءۇشىن ويۋ- ورنەكتىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتقان جۇمباق دۇنيە سەكىلدى كورىنۋى مۇمكىن. دەسە دە، كونە تاڭبالاردىڭ زاماناۋي سانمەن ۇشتاستىرىپ، جاڭا فورمادا جاڭعىرۋى - ۋاقىت تالابى. قازىر ۇلتتىق ناقىش تەك مەرەكەلىك شاپانداردا عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ستيلگە دە اينالدى.

 قازىر ويۋ-ورنەككە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ۇلتتىق ناقىش زاماناۋي سانمەن ۇيلەسىپ، جاڭا ترەندكە اينالىپ وتىر. بۇل وتاندىق ديزاينەردىڭ جۇمىستارى. كورىپ تۇرعاندارىڭىزداي، مۇندا ءداستۇرلى ويۋ- ورنەك قازىرگى ستيلمەن ۇشتاستىرىلعان. وسىنداي قاتاڭ سىن مەن ەتنوگرافيالىق تالاپتارعا قاراماستان، وتاندىق ديزاينەرلەر ىزدەنىسىن توقتاتقان ەمەس. كەرىسىنشە، ولار زاماناۋي ترەندتەردى بابالار مۇراسىمەن ۇيلەستىرۋدىڭ جاڭا جولدارىن تابۋعا ۇمتىلادى.

ماسەلەن، تاتيانا يمبەرگەنوۆا مەن الەنا سيكورسكايا ەسكى دۇنيەلەردى قايتا وڭدەپ، وعان جاڭا تىنىس بەرىپ جۇرگەن حاس شەبەرلەر. ولار ءوز جۇمىستارىندا ويۋ- ورنەكتىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە باسا ءمان بەرەدى. شەبەرلەردىڭ قولىنان شىققان تۋىندىلار جاپونيادان باستاپ امەريكاعا دەيىن جەتىپ، شەتەلدىك ءسان كورسەتىلىمدەرىنە قاتىسۋدا.

 تاتيانا يمبەرگەنوۆا، ديزاينەر:

 - قازىر «قارلىعاش» دەپ اتالاتىن ورنەك وتە ءجيى قولدانىلادى. بۇل دا - جاڭارۋ مەن جەڭىلدىكتىڭ سيمۆولى. «قوشقار ءمۇيىز» ورنەگى دە مولشىلىق پەن دەنساۋلىقتى بىلدىرەدى، ول دا وتە تانىمال. جالپى ايتقاندا، كيىمدەگى ويۋ-ورنەك ادامنىڭ كەلبەتىن دە كوركەمدەپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى. ءبىزدىڭ ونىمدەردى شەتەلدەن ارنايى تاپسىرىس تا بەرەدى، شەتەلدىك ءسان كورسەتىلىمىنە دە قاتىسامىز. كىلەم، ەسكى شاپاننان دا كيىم تىىگىپ، ونى جاڭا ترەندكە اينالدىرامىز. ارينە، ءبىز الدىن الا ويۋ- ورنەكتىڭ تاريحىنا ۇڭىلەمىز، دەسە دە كەيدە شىعارماشىلىققا ەرىك بەرىپ، ەكسكليۋزيۆ تۋىنىلارىن دا شىعارامىز.

ويۋ-ورنەك - ءبىزدىڭ ۇلتتىق بايلىعىمىز. ونى زامانعا ساي قولدانۋ جاقسى-اق، ءبىراق بابالاردان قالعان اماناتقا قۇرمەتپەن قاراۋ - ورتاق مىندەت. 

24.kz