كورەرمەنى كۇتەتىن اقىن
استانا. KAZINFORM - بەكارىس شويبەكوۆ - ءتۇيىن جاساۋدىڭ شەبەرى، شاپپا-شاپتىڭ اقىنى. كەز كەلگەن سيتۋاتسيادان شىعىپ، ءسوز جارىستىرىپ وتىرعان ادامىن ءوزى ويلاستىرعان قاقپانعا تۇسىرەدى دە، «كەلسەڭ - كەل» ايتىسىندا شوقتىعى بيىك تۇرادى.
فۋتبولدا ويىنشىلار شەبەرلىگى ەمەس، جاتتىقتىرۋشىنىڭ دۇرىس تاكتيكا قۇرۋى ماڭىزدى بولسا، ول دا ساحنا پسيحولوگياسىنىڭ ىشكى-سىرتقى مازمۇنىن، بەينەلەپ ايتقاندا، قارسىلاس قاقپاسىنا دوپ سالۋدىڭ ءادىس-ايلالارىن جاقسى بىلەدى. ەگەر جەكپە-جەك ايتىستارعا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە ءباس تىگىلسە، «وڭتۇستىكتىڭ «كيللەرى» جەڭەدى» دەگەن كوەففيتسيەنت باسىم بولار ەدى.
ونىڭ ساحنادا ءوزىن-ءوزى ۇستاۋى، دومبىرا تارتىسى، قوڭىر ماقامى، ادەمى جىميىسى تارتىمدى وبرازىن قالىپتاستىردى. كەيبىرەۋلەر ەل الدىنا بار سالتاناتىمەن شىعىپ، گاردەروبىنىڭ بايلىعىن تانىستىرعانداي اسەر قالدىرسا، وڭتۇستىكتىڭ وت ءتىلدى اقىنى بارىنشا قاراپايىم.
اعىلشىن حالىق اڭىزدارىنىڭ اتاقتى كەيىپكەرى روبين گۋد ءتارىزدى بۇقارانىڭ ءوز وكىلى ەكەنىن سەزدىرىپ تۇرادى. سونىڭ تىلىندە سويلەپ، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتەردىڭ ىشكى قوياسىن اقتارىپ، اۋزىنا ءتىلى سيماي تۇرعاندا تەجەلىپ قالمايدى.
دەموكراتياسى ورنىققان باتىس تەلەديدارىندا ورتا جاستان اسقان، ءتىپتى، زەينەتتەگى جۋرناليستەر ەكراننان كەتپەي، قالىڭ اۋديتوريانى ۇستاپ وتىراتىن حاريزماعا يە. نەگە دەسەڭىز، كورەرمەن جۇرگىزۋشىنىڭ ۇستىندەگى قىمبات، ءساندى كيىمگە، اسەم تاققىنشاقتارىنا ەمەس، اۋزىنان شىققان سوزگە قارايدى.
كەرىسىنشە، بىزدەگى «سيقىرلى جاشىك» ماماندارىنىڭ جاسى بالەت بيشىسىندەي قىسقارىپ بارادى. ءسوز بەن وي ەركىندىگى باسەڭدەسە، برەند كيىمدەر، قىمبات مونشاقتارىڭمەن قىزىقتىرۋ دا ءبىر امال عوي. ال ءبىزدىڭ بەكارىستىڭ اينالاسىنا ءسوز قۇدىرەتىن، ونىڭ ماگياسىن تۇسىنەتىندەر جينالىپ، ۇنەمى قۇلاعىن ءتۇرىپ وتىرادى.
ەجەلگى ريمدە گلادياتورلار شايقاسىپ، يسپانياداعى كوريدا ويىنىندا بۇقامەن باق سىناسسا، بىزگە كورشى قىرعىز بەن وزبەكتە قوشقار ءسۇزىستىرىپ، قوراز تالاستىرۋ بۇرىننان بار. ۇلتتىق ويىن تۇرىندەي دارىپتەلىپ، كەڭ ناسيحاتالادى. وزدەرىن ەرەكشەلەيتىن ماقتانىش سانايدى. ال ونىڭ قاسىندا اقىندار ايتىسى - ينتەللەكتۋالدى ءسوز جارىسى.
تانىڭە زاقىم كەلتىرەتىن اگرەسسيا اتىمەن جوق. قازىر اعىمداعى اقپاراتپەن تانىسۋ ءۇشىن دۇڭگىرشەكتەن گازەت-جۋرنال الىپ، درامالىق اسەرگە ءبولىنۋ ءۇشىن تەاترعا، كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن تسيرككە باراسىڭ. بۇرىنعى قازاقتىڭ ۇلكەن استارى مەن جيىندارىندا ەلدىڭ ەركەسى سانالعان سەرىلەر ونەر كورسەتىپ، ايتىسىپ، كۇرەسىپ، بي بيلەپ، ءان سالىپ، الگى كومپونەنتتەردىڭ ءبارى سولاردىڭ بويىنان تابىلعان.
ونىڭ بۇگىنگى جاڭارعان ۇلگىسىندەگى بەكارىستىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. كورەرمەنى كۇتەتىن اقىن. «ىشىمە ولەڭ تولعاندا شىعامىن» دەپ ساحنادان جىراقتاپ كەتسە، ءبارى ساعىنىپ، ىزدەي باستايدى. سەبەبى ول بۇقارا الدىنا ايتارى بار كەزدە، افوريزمگە اينالاتىن ويلارى جيناقتالعاندا، تاڭعالدىرۋ ەمەس، تولعاندىرۋ ماقساتىندا شىعادى. بەكارىس ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنەدى.
«جاقسىمەن سۇحباتتاسقان جارتى ساعات،
جاماننىڭ ءوتىپ كەتكەن ومىرىندەي»، - دەپ ايتاتىنى سوندىقتان.
ونىڭ كۋلۋاردا وي جۇپتاپ جۇرگەن ءساتىن سىرتتاي باقىلاپ كورىڭىز. ىشكى الەمىندە الاقۇيىن، بوزبوران قۇبىلىستار بولىپ جاتقانىن سەزەسىز. تىنىشتىعىن ۇرلاۋعا باتىنباي، جارىلىس الدىنداعى ۇنسىزدىك ەكەنىن تۇسىنەسىز. دوننا پەشىنىڭ قىزۋىنا التى اي ۋاقىت كەرەك ەكەن. بۇل - اقىن جان دۇنيەسىنىڭ تسيركۋلياتسياسى! الدامشى، كوركەمدىگى كەم، جەڭىل ماندە سويلەسە، پۋبليكا كەشىرمەيتىنىن جاقسى بىلەدى.
بىردە ۇيدەگى كىر ماشيناسىن جوندەتۋگە ۇستا شاقىردىم. ءبىز ينسترۋكتسياعا قاراي بەرمەيمىز، كوبىنەسە ينتۋيتسياعا سەنەمىز. قۇرىلعى بۇزىلماۋى ءۇشىن ءار جۋۋ اياقتالعاسىن ءبىر ساعات دەمالدىرىپ قويۋ كەرەك ەكەن. مامانى سولاي دەدى. ءبىراق وسى ىشكى تۇيسىك قالامدى سەرىك ەتكەن قاۋىمنىڭ، اسىرەسە، ايتىس اقىنىنىڭ نەگىزگى سۇيەنىشى.
الدىمەن قارسىلاسىڭا «بارلاۋشى» شۋماقتارىن جىبەرىپ، «جاۋ وشاعىن» انىقتاپ الاسىڭ دا، سودان كەيىن «دەسانت» تۇسىرەسىڭ. وسى ءادىس-ايلانى جاساۋدا بەكارىستىڭ الدىنا تۇسەتىن ەشكىم جوق. ورازالى دوسبوسىنوۆپەن ايتىسىندا:
«...جۇرتتىڭ ءبارىن جاپىرىپ باراسىڭ عوي،
كادىمگى تاڭقى تاناۋ تايسون قۇساپ»، - دەپ كوتەرمەلەپ سويلەپ الادى دا، «كۇشىم باسىم» دەگەنگە ساياتىن جاۋابىنا:
«...حوليفيلدقا جولىعىپ قالىپ جۇرمە،
سوزدەرى شىن اقىننىڭ شىن قاشاندا.
...قۇرداستىڭ ارام تەرىن شىعارايىن،
اۋزىن شيە جەگەندەي قىلماسام دا»، - دەپ نۇكتە قويادى. كۇشتىنى جىعاتىن ەكىنشى كۇشتىڭ بارىن ەسكە سالاتىن فيلوسوفيالىق كاتەگوريا. نەمەسە:
«...ساحناعا سارت ەتە قالىپسىز عوي،
كورولدىڭ سۋرەتىندەي كارتاداعى»، - دەپ امانجول ءالتايدىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتەدى دە، قارىمتا شۋماعىندا:
«...كورول دەسەم، قوقيا بەرمەگەيسىڭ،
تۇز كوزىرمەن جۇرەرسىڭ تۇزدىقتالىپ»، - دەپ قويىپ قالادى. ءسوز بارىمتاسى وسىنداي ۇتقىرلىق پەن قىراعىلىقتى تالاپ ەتىپ، «تەگىن ىرىمشىك قاقپاندا عانا بولادى» دەگەن لوگيكامەن جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي شەبەرلىك جىلداردى ارتقا تاستاپ، ساحناعا توسەلۋ، ءتىل ستانوگىنىڭ شىنىعۋى مەن شىڭدالۋى ارقىلى كەلەدى. ول - جارىق جىلدامدىعىنان دا تەز ويدىڭ جەمىسى.
حالىقشىل اقىندار قاي زاماندا دا ايتارىن استارلاپ جەتكىزىپ، «ساراي ماڭىن» جاعالاماي، سول ءۇشىن دە داڭقى مەن داقپىرتى اسپانداپ، ءوز بيىگىندە قالادى.
بەكارىستا «قايعىسىزعا، قانشا وقىلسىن، جاتتالما» (ج. ناجىمەدەنوۆ) دەگەن ەل مۇڭىن ارقالاعان، زامان زاۋالىن اشكەرەلەگەن، ءاجۋا مەن ساركازمگە تولى، ەل قۇرمەتپەن ەسىنە الىپ، جادىنان وشىرمەيتىن ولەڭ جولى كوپ.
ۋىتتى ءازىل، سويقان مىسقىل رەسمي ارنالاردىڭ قايشىسىنا قيدالانباي، ەفيردەن بەرىلىپ، ەلباسى مەن ەتىكشىگە دەيىنگى ارالىقتا تارالدى. ونىڭ ايتقىشتىعى مەن كوركەمدىك قۋاتى ونداي وتكىر سوزدەردى ەشكىم بايقامايتىن دا قىلىپ جىبەرە الادى.
بەكارىس ساياسي سەرگەكتىگىمەن، الەۋمەتتىك ويدى تەرەڭ تانۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. جاسىراتىنى جوق، قازىرگى دومبىرا ۇستاعان، ءسوز جارىسىنا تۇسكەن كوپ ارىپتەسىمىز جاتتاعانىن ايتىپ، روماننان ءۇزىندى كەلتىرگەندەي كورەرمەندى جالىقتىرىپ الادى. «بۇلار بولاشاقتا داۋىستارىن قۇرتپاۋ ءۇشىن فونوگرامما دا جازدىراتىن شىعار» دەگەن ويدا قالاسىڭ. ال ءبىزدىڭ اقىن جاي ءازىل- قالجىڭمەن قاعىسۋدا عانا ەمەس، ەلدىك ماسەلەلەر قوزعالعان ساتتە دە ءوز وربيتاسىنان شىقپاي، سۋىرىپ-سالمالىق مانەرىنەن جاڭىلمايدى.
ول ەلىنىڭ تاعدىرىنا الدىمەن الاڭدايدى. بۇگىنگى ۇرپاقتى تۇلعالار ارقىلى تاربيەلەپ، سولاردىڭ ونەگەسىن الۋ ماڭىزدى دەپ بىلەدى. اقىرزامان بەلگىسىن جاقىنداتقان ازعىندىقتى، بولمىسىمىزدى بۇلىڭعىر ەتكەن تار تانىمدى اياۋسىز سىنايدى. تولە ءبيدىڭ كورەگەندىگى حاقىندا:
«...بەتتەن قاقپاي تولە بي بەلىن بۋىپ،
بولاتىنعا بولىسقان، دەمەپ قانشا.
بەتتەن قاقپاق تۇگىلى بۇگىنگىلەر،
كورگە كومىپ تاستايدى كەرەك بولسا»، - دەپ كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ، بارابانشىل، موزايكا مادەنيەتتىڭ سالدارىنان ساباق الۋعا شاقىرادى.
«ايتىستىڭ التىن ءداۋىرى ءوزىڭسىڭ عوي» دەگەن شۇعايىپ سەزىمحانعا:
«...ەرگە داۋلەت ءبىر كەلىپ، ءبىر كەتەدى،
ەلدەن داۋرەن كوشپەسىن ەڭ باستىسى!» - دەپ كەڭىنەن تولعاپ، اقىلدىڭ وسكەنىن، ويىنىڭ كەمەلدەنگەنىن كورسەتەدى.
جەمقورلىق - قوعامنىڭ جەگىقۇرتى. زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن، جالپى جۇرت باقىلاۋىن كۇشەيتكەندە عانا الاپەستەي جايلاعان بۇل ىندەتتەن قۇتىلامىز.
بەكارىس تەندەر ويناتۋشىلاردىڭ بىلىق-شىلىعىن، تارازى باسىنان الداعان سۇعاناق قولداردى ۇنەمى سىناپ كەلەدى. ارينە، اقىن سوت بولىپ جازا كەسە المايدى، ءبىراق سوزبەن اتقان وعى تۇزداي اشىتۋى مۇمكىن.
«...ءبىزدىڭ زاڭدى جەمقورلار امان بولسا،
ءالى تالاي بالانى جىلاتادى.
مەكتەپتى قۇلاتقانى ەشتەڭە ەمەس،
مەملەكەتتىڭ ءوزىن دە قۇلاتادى»، - دەگەن ولەڭ جولدارى ءتۇزۋ جولدان تايعانداردى كەرى قايتارىپ، ويلانتارى انىق. وتانىمىزدىڭ تۇعىرى بەرىك بولۋىن قالايتىن ول ار كۇزەتىنىڭ ۇيقىعا كەتپەۋىن قالايدى. ادامگەرشىلىككە شاقىرىپ، ۇياتتى ۇلگى ەتەدى.
ادەمى ءازىل، جاراسىمدى قالجىڭ ايتىستىڭ اجارىن كىرگىزىپ، تىڭدارمانىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستايدى. بەكارىس ءدۇمبىل شاعىنان قىز بەن جىگىت ايتىسىنىڭ كورىگىن قىزدىرىپ كەلەدى. اپكەنىڭ نازىنا، قارىنداستىڭ قىلىعىنا، جەڭگەنىڭ ەركەلىگىنە جازيرا كوڭىلمەن ءتىل قاتىپ، نازيرا جىرىن ارنادى. قوستانايلىق ءاسيا بەركەنوۆا اپايىنا:
«...بازاردان كەلە جاتىپ جولىقتىڭ-اۋ،
بازارعا بارا جاتقان بالامەنەن»، - دەپ ادەمى بۇرىلىس، مانيەۆر جاساپ، «جول مەنىكى» دەگەندى نازىك جەتكىزسە، قوردايلىق كۇمىس سارسەنبايەۆا اپكەسىنە:
«...ءرولى وڭ جاقتاعى ماشيناداي،
ءوزىڭىزدى وتكىزۋ قيىن بوپ تۇر»، - دەپ بويداق بولىپ ءجۇرىپ قالعانىن وراعىتىپ وتەدى. حالىقارالىق دودادا «سەنى تۇركياعا مەن شاقىرتتىم» دەگەن اسەم ەرەجە قىزى زامانداسىنا:
«...جارياعا جار سالىپ قويمايسىڭ عوي،
كاپىردى يسلامعا شاقىرعانداي»، - دەپ زالدى قىران-توپان كۇلكىگە قارىق قىلادى.
وڭتۇستىك ايتىس مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى، قازىرگى زامانداعى ءسوز ونەرىنىڭ زاڭعار بيىگىنە كوتەرىلگەن بەكارىس شويبەكوۆ ناعىز شىعارماشىلىق كەمەل شاعىندا. تۇركىستانداعى ادەبي ورتادا قالىپتاسىپ، ەندى ءوزى سول ورتانى قالىپتاستىراتىن جاسقا جەتتى. ونى سىرتتاي ۇستاز سانايتىن كەيىنگى بۋىن جىرلارىن جاتقا وقىپ، ءساتتى تىركەستەرىن قويىن داپتەرلەرىنە ءتۇرتىپ قويادى. ونەرىنە دەگەن مۇنداي سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇشتارلىق ء ار اقىننىڭ باقىتى ەمەس پە؟!
بەكجان اشىربايەۆ،
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى
