كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جوباسى: ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى
استانا. KAZINFORM - ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ازىرلەۋگە كىرىستى. جوبادا باستى نازار «تازا كومىر» نەگىزىندەگى نىساندارعا، زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋعا اۋدارىلعان. نەگىزى ماقسات - ەسكىرگەن قۋاتتاردى جوعارى تيىمدىلىك كوەففيتسيەنتىنە يە زاماناۋي ەنەرگەتيكالىق بلوكتارمەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن الماستىرۋ. بۇل ەكولوگيالىق تالاپتار مەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اتاپ ايتقاندا، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ V ۇلتتىق قۇرىلتايدا ۇكىمەتكە 20 ناۋرىزعا دەيىن بۇل باعىتتا ۇلتتىق جوبانى بەكىتۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
- قازاقستاندا 123,1 ميلليارد كيلوۆات-ساعات كولەمىندە ەلەكتر قۋاتى وندىرىلەدى. بارلىق جوسپارىمىزدى تابىستى ورىنداۋعا بۇل جەتكىلىكسىز. مەن مۇنى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جاقىندا وتكەن وتىرىسىندا ناقتى اتاپ ءوتتىم. باسقاشا ايتساق، ءبىز ەلىمىزدىڭ الەمدىك باسەكەدەگى ارتىقشىلىقتارىن ءتيىمدى پايدالانا الماي وتىرمىز... كومىر - ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق اكتيۆىمىز. ونىڭ قورشاعان ورتاعا زيانىن تۇگەل جوياتىن زاماناۋي تەحنولوگيانى قولدانىپ، كومىردى تولىق پايدالانۋ كەرەك. كومىرمەن قۋات ءوندىرۋ ىسىنە ۇلتتىق جوبا مارتەبەسى بەرىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەتكە ۇلتتىق جوبانى ازىرلەپ، 20-ناۋرىزعا دەيىن قابىلداۋدى تاپسىرامىن. كوكشەتاۋ، سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىنداعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋ قاجەت. ونىڭ قاي-قايسىسى دا - ماڭىزدى جوبالار. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاي، تىم سوزبالاڭعا ءتۇسىپ كەتكەنىن مويىنداۋ كەرەك. ال جۇرتشىلىق ونى اسىعا كۇتىپ وتىر. مەن ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ جۇمىسىنا سىن-ەسكەرتپە ايتامىن، - دەدى پرەزيدەنت.
قازاقستان كومىر قورى مەن ونى ءوندىرۋ بويىنشا الەمدەگى كوشباسشى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. 33,6 ميلليارد توننا كولەمىندەگى ەنەرگەتيكالىق كومىردىڭ راستالعان قورى ەلدى الداعى 300 جىل بويى وتىنمەن قامتاماسىز ەتە الادى. بۇگىنگى تاڭدا ءدال وسى كومىر - ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى. پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا جانە ەل قابىلداعان كومىرتەگىنى ازايتۋ مەن 2060 -جىلعا قاراي بەيتاراپتىققا قول جەتكىزۋ باعىتى اياسىندا ەنەرگيا جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىمى - «تازا كومىر» تەحنولوگيالارى نەگىزىندە كومىر گەنەراتسياسىن ودان ارى دامىتۋ.
ەسكە سالساق، ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانبايەۆ قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنا لاستاۋشى زاتتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ جىل سايىنعى شامامەن %39 ى تيەسىلى ەكەنىن ايتقان ەدى. وڭىرلەر اراسىندا لاستاۋشى زاتتار كولەمىنىڭ باسىم بولىگى پاۆلودار وبلىسىنا تيەسىلى، ونداعى نەگىزگى لاستاۋشىلار - ەكىباستۇز گرەس-1 جانە گرەس-2. سونىمەن قاتار، الماتى قالاسىندا دا اۋا قاتتى لاستانعان.
- ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ازىرلەپ جاتىر. جوسپارعا شامامەن 7,6 گ ۆت كومىر گەنەراتسياسىنىڭ جوبالارى ەنگىزىلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا: كوكشەتاۋ، سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىنداعى جاڭا ج ە و-لار، سونداي-اق كۋرچاتوۆ جانە ەكىباستۇز قالالارىنداعى ەلەكتر ستانتسيالارى بار. جاڭا كومىر ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ قۇرىلىسى ەكولوگيالىق تالاپتار مەن نورمالارعا سايكەس كەلەتىن، قورشاعان ورتاعا اسەرى بارىنشا ازايتىلعان «تازا كومىر» تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەلەدى. جاڭا نىساندار ءتۇتىن گازدارىن ءسۇزۋدىڭ وزىق جۇيەلەرىن جانە كومىرقىشقىل گازىن ۇستاۋ تەحنولوگياسىن قولدانۋ ارقىلى سالىنادى. ءاربىر جوبا ازىرلەنىپ جاتقان كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبادا ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتالىپ، بەكىتىلەدى. ۇلتتىق جوبا جاڭا كومىر ەلەكتر ستانتسيالارىن سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعاندارىن جاڭعىرتۋ، سونداي-اق ەلدەگى قوماقتى كومىر قورىن ۇتىمدى پايدالانۋ ەسەبىنەن ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان، - دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن جاۋابىندا.
كومىر ءوندىرۋ كولەمى ارتادى
جىل سايىن ەلدە 110 ميلليون توننا كومىر ءوندىرىلىپ جاتىر. گەنەراتسيانىڭ مۇنداي اۋقىمدى دامۋى شيكىزات بازاسىن وزىق قارقىنمەن كەڭەيتۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل باعىتتا قازاقستانداعى بۇكىل كومىر ءوندىرىسىنىڭ 38 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «بوگاتىر كومىر» ج ش س باستى ورىنعا يە. تەڭگەرىمدىك قورى 2,4 ميلليارد توننانى قۇرايتىن كاسىپورىن وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى كەزەڭ- كەزەڭىمەن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر: ءوندىرىس كولەمى 2024 -جىلعى 42,7 ميلليون توننادان 2026 -جىلعا قاراي 45,2 ميلليون تونناعا دەيىن ءوسىپ، 2032 -جىلعا قاراي جىل سايىنعى 56,5 ميلليون توننالىق ۇزاق مەرزىمدى مەجەگە شىعادى دەپ جوسپارلانعان.
وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 2026- 2032 -جىلدار ارالىعىندا كولەمى 360 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما قاراستىرىلعان. قاراجات كۇردەلى قۇرىلىسقا، سونىڭ ىشىندە «سيەۆەرنىي» قيماسىندا جوعارى ءتيىمدى تسيكلدىك تەحنولوگيانى ەنگىزۋگە جانە جاڭا ۇيىندىلەردى جابدىقتاۋعا باعىتتالادى.
سونىمەن قاتار، قاراجاتتىڭ ەداۋىر بولىگى تاۋ- كەن كولىك جابدىقتارى پاركىن جۇيەلى تۇردە جاڭارتۋعا، سونداي-اق قولدانىستاعى قۋاتتاردى رەكونسترۋكتسيالاۋ مەن كۇردەلى جوندەۋگە جۇمسالادى. بۇل ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ ءۇشىن كومىر جەتكىزۋ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرەدى.
- وعان قوسا، «قاراجىرا» رازرەزىندە كومىر ءوندىرۋ كولەمى 2029 -جىلعا قاراي 73 پايىزعا ءوسىپ، جىلىنا 14,2 ميلليون تونناعا جەتەدى. ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋ سەمەي، وسكەمەن جانە كۋرچاتوۆ قالالارىندا سالىنىپ جاتقان جاڭا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. اتالعان ستانسالاردىڭ جالپى جىلدىق كومىرگە سۇرانىسى شامامەن 6 ميلليون توننانى قۇرايدى. جوسپاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جاڭا كومىر گەنەراتسياسى ءۇشىن سەنىمدى نەگىز قالىپتاستىرىپ، شىعىس قازاقستان مەن اباي وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن ۇزاقمەرزىمگە قامتاماسىز ەتەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى ۆەدومستۆودان.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ ءتوراعاسى ساتىبالدى داۋلەتاليننىڭ پايىمىنشا، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە كومىر گەنەراتسياسى - تۇراقتىلىق، جۇمىس ورىندارى جانە وڭىرلەردىڭ بولاشاعى تۋرالى ماسەلە.
- پرەزيدەنتتىڭ ەنەرگەتيكالىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋدى نىعايتۋ جانە كومىر گەنەراتسياسىن ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە دامىتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ۇستانىمىن قولدايمىز. قازاقستان ءۇشىن بۇل ۇلتتىق توزىمدىلىك ماسەلەسى. سەنىمدى ەنەرگياسىز ونەركاسىپ تە، جاڭا وندىرىستەر دە، سيفرلىق ەكونوميكا دا، ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دا بولمايدى. ەگەر كومىر ستراتەگيالىق اكتيۆ بولسا، دەمەك ول اقىلمەن پايدالانىلۋى كەرەك. زاماناۋي ەكولوگيالىق شەشىمدەرمەن، زياندى شىعارىندىلاردى ازايتۋمەن جانە وندىرىستىك قۋاتتاردى جاڭارتۋعا ناقتى ينۆەستيتسيالار سالۋمەن سۇيەمەلدەنۋى ءتيىس، - دەدى فەدەراتسيا باسشىسى.
اۆتور
رۋسلان عابباسوۆ
