كۇش اتاسى قاجىمۇقان كوتەرگەن الىپ تاستار
تۇركىستان. KAZINFORM - تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋدانىنداعى قاجىمۇقان اتىنداعى وبلىستىق سپورت مۋزەيىندە كۇش اتاسىنىڭ ۇلكەندى- كىشىلى 8 بالۋان تاسى ساقتالعان.
«قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» جوباسى اياسىندا ءوتىپ جاتقان «بالۋان تاس ساپارى» ەكسپەديتسياسى اتالعان مۋزەيگە كەلىپ، قازاقتىڭ كۇش ونەرىن الەمگە تانىتقان وزگەشە باتىر بابامىزدىڭ كوتەرگەن تاستارىمەن تانىستى.
- مۇندا قارا كۇش يەسى قاجىمۇقان اتامىزدىڭ ارنايى كوتەرگەن تاستارى، جاتتىعۋدا پايدالانعان جانە ەل ارالاپ ونەر كورسەتكەندە بىلەگىندە ويناتقان ءتۇرلى الىپ تاستار، سونداي-اق كەۋدەسىنە قويىپ، بالتامەن ۇرىپ سىندىرعان تاستاردىڭ بولىكتەرى ساقتالعان. مۋزەي قورىندا ەڭ تومەنى 32 كەلىدەن 600 كەلىگە دەيىنگى كىر تاستارى مەن تاۋدىڭ تىعىز تاستارى بار، - دەيدى مۋزەيدىڭ ءبولىم باسشىسى، بالۋاننىڭ شوبەرەسى ەسكەرمەس مەرۋەرت اسىلحان قىزى.
ونىڭ ايتۋىنشا، قۇندى جادىگەرلەردىڭ ءارقايسىسىنىڭ وزىندىك اڭىزعا بەرگىسىز تاريحى بار.
كىر تاستارى
قاجىمۇقاننىڭ جاتتىعۋ جاساعان كىر تاستارى - مۋزەي قورىنداعى ەڭ العاشقى تىركەلگەن جادىگەرلەردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى. ەكى دانا كىر تاسىنىڭ ءبىرى - كادىمگى قالىپتى ۇلگىدەگى، پالۋاننىڭ جاستىق شاعىندا پايدالانعان، سالماعى 32 كەلىلىك تاس. تاستىڭ ءبىر بەتىنە بەدەرلى «1895 ج. » دەگەن جازۋ قاشالعان.
ەكىنشى كىر تاس - سالماعى 48 كەلى. ول كادىمگى تاۋ تاسىنان قاشالىپ، قاجەتتى دەڭگەيدەگى سالماقتا ارنايى جاسالعان. بۇل تاستى پالۋان قارتايعان شاعىندا جاتتىعۋ مەن ونەر كورسەتۋ كەزىندە پايدالانعان.
بولشەك تاس
قاجىمۇقان پالۋان ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ەل ارالاپ ونەر كورسەتكەندە شالقاسىنان جاتىپ، كوكىرەگىنە شامامەن 180- 200 كەلى تارتاتىن اۋىر تاستاردى قويىپ، ۇستالاردىڭ ۇلكەن كۋۆالدالارىمەن ۇرىپ سىندىرعان. سول تاستاردىڭ ۇشىپ تۇسكەن ءبىر بولشەگى بۇگىنگە جەتكەن. بولشەك تاستىڭ سالماعى شامامەن 25-30 كەلى.
سالماعى 350 كەلىلىك تومبى تاس
بۇل تاس 1946 -جىلى قاجىمۇقان اتا كوتەرگەن. تۇلكىباس اۋدانى ءۇربۇلاق اۋىلىنان اكەلىنگەن، سالماعى 350 كەلى. ءالىمقۇل بەردىقۇل قاريانىڭ ۇيىنەن الىنعان.
سالماعى 130 كەلىلىك ديىرمەن تاس
تۇلكىباس اۋدانى ءۇربۇلاق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بەكباۋوۆا جاڭىل اپانىڭ شاڭىراعىندا ساقتالعان. بۇل - بالۋاننىڭ 1946 -جىلى ەل اراسىندا ونەر كورسەتكەن كەزدە لاقتىرعان تاسى.
550 كەلىلىك قىزىل ديىرمەن تاس
قىزىل-سەڭگىر اۋىلىندا قاجىمۇقان اتانىڭ ءوزى كوتەرگەن تاس. ول اۋىل تۇرعىنى قالمۇرزايەۆ دانياربەك يسمان ۇلىنىڭ ءۇيىنىڭ اۋلاسىندا ساقتالعان. بالۋان بابامىز جالعىز ءوزى كوتەرگەن بۇل تاستىڭ اۋىرلىعى سونشالىق، ونى 6- 7 ەرەسەك ەر ادام جابىلىپ ءجۇرىپ كولىككە ارەڭ تيەگەن.
630 كەلىلىك اق ديىرمەن تاس
بۇل تاس 1944- 1946 -جىلدارى قاجىمۇقان پالۋان ءبورجار اۋىلىندا ونەر كورسەتكەن كەزدە كوتەرىلگەن. كەيىن سول اۋىلداعى جولدىباي قاريانىڭ اۋلاسىندا ساقتالعان.
سالماعى 480 كەلىلىك باياناۋىلدان كەلگەن تاس
2018 -جىلدىڭ تامىز ايىندا ورداباسى اۋدانىنىڭ تۋماسى، باياناۋىل وڭىرىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن قۋانىشبەك ءابدۋعاپپار ۇلى «تۋعان جەرگە تاعزىم» باعدارلاماسى اياسىندا قاجىمۇقان مۋزەيىنەن الىپ كەلگەن.
1921 -جىلى پالۋاننىڭ ۇستا دوسى سۇبەكتىڭ وتىنىشىمەن قاجىمۇقان اۋىل سىرتىنداعى اۋىر تاستى كوتەرىپ، دوسىنىڭ ءۇيىنىڭ اۋلاسىنا جەتكىزىپ بەرگەن. كەيىن سۇبەك ۇستا ونىڭ سالماعىن ولشەپ، بەتىنە ولەڭ جولدارى مەن جىلىن قاشاپ جازىپ، ەستەلىككە قالدىرعان. قۋانىش ءابدۋعاپپار ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل تاس - سول ءتۇپنۇسقا جادىگەر.
ايتا كەتەيىك، تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋدانىنداعى «قاجىمۇقان اتىنداعى وبلىستىق سپورت مۋزەيى» «باتىس ەۋروپا - باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوجولى بويىندا ورنالاسقان.
جاڭارتىلعان مۋزەي ەكسپوزيتسياسىندا قازاق حالقىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى، الەمگە ايگىلى بالۋان قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ ءومىرى مەن سپورتتاعى جەتىستىكتەرى كەڭىنەن قامتىلعان. مۇندا تاريحي قۇجاتتار، سيرەك فوتوسۋرەتتەر مەن قۇندى جادىگەرلەر ۇسىنىلعان.
ەكسپوزيتسيانىڭ كورنەكتى تۇستارىنىڭ ءبىرى - قاجىمۇقاننىڭ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا مايدانعا سىيعا تارتقان ۇشاعىنىڭ ماكەتى، 1938- 1943 -جىلدارى تۇرعان ءۇيىنىڭ ماكەتى، سونداي-اق ونىڭ كيىز ءۇيى. بۇل جادىگەرلەر كەلۋشىلەردى وتكەن عاسىردىڭ تاريحي كەزەڭىنە جەتەلەپ، ۇلت پەرزەنتىنىڭ ەل ءۇشىن جاساعان ەڭبەگىن تەرەڭ سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەسكە سالا كەتەيىك، تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان «بالۋان تاس ساپارى» ەكسپەديتسياسى - قازاقتىڭ ءداستۇرلى كۇش مادەنيەتىن زەرتتەۋگە، بالۋان تاستاردى جۇيەلەۋگە جانە ولاردى ۇلتتىق مۇرا رەتىندە زاماناۋي اينالىمعا ەنگىزۋگە باعىتتالعان مادەني- تانىمدىق جوبا.
اۆتور
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
