جىنىستىق ينفەكسيالار: قازاقستاندا قايسىسى ءجيى انىقتالادى
استانا. KAZINFORM - قازاق عىلىمي دەرماتولوگيا جانە ينفەكسيالىق اۋرۋلار ورتالىعىنىڭ ەپيدەميولوگيالىق مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلجاحان احمەتوۆا Kazinform اگەنتتىگىنە قازاقستانداعى جىنىستىق جولمەن جۇعاتىن ينفەكسيالار (ج ج ج ي) بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق جاعداي، ولاردى ەمدەۋگە قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەك جانە الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردى.
- بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا جىنىستىق جولمەن جۇعاتىن قانداي ينفەكسيالار كەڭ تارالعان؟
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 -جىلعى 10 ايعا ارنالعان ستاتيستيكالىق ەسەپ دەرەكتەرى بويىنشا، ەڭ كوپ تارالعان جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكسيا - تريحوموناد ينفەكسياسى. اتالمىش كەزەڭدە ول نەگىزگى ج ج ج ي (سيفيليس، گونورەيا، حلاميديوز، تريحومونياز) ىشىندە 39,1 پايىزدى قۇرادى. ەكىنشى ورىندا - سيفيليس (25,8 پايىز)، ال حلاميديالىق ينفەكسيانىڭ ۇلەسى 21,8 پايىز بولدى. گونوكوكك ينفەكسياسى سيرەك كەزدەسەدى، نەگىزگى ج ج ج ي قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى تەك 13,3 پايىز قۇرايدى.
-قاي ج ج ج ي بويىنشا جاعداي تۇراقتى، القايسىسىندا ءوسىم تەندەنتسياسى بار نەمەسە ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى؟
قازاقستانداعى نەگىزگى جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكسيالار بويىنشا سوڭعى بەس جىلدىق (2020- 2024 -جىلدار) ديناميكا كورسەتكەندەي، سيفيليس پەن گونوكوكك ينفەكسياسى بويىنشا اۋرۋ جاعدايلارى تۇراقتى تومەندەۋشى تەندەنتسيانى ساقتاپ وتىر. سيفيليس جاعدايىندا 2020 -جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 13,6 بولسا، 2024 -جىلى بۇل كورسەتكىش 8,5 كە تومەندەدى. گونوكوكك ينفەكسياسىندا دا 2020 -جىلعى 7,9 كورسەتكىشىنەن 2024 -جىلى 6,0 عا دەيىن تۇراقتى تومەندەۋ بايقالادى.
ال تريحوموناد ينفەكسياسى بەس جىل ىشىندە كەزەڭ- كەزەڭمەن كوتەرىلۋ مەن تومەندەۋدەن ءوتتى. اۋرۋدىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى 2021 -جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 22,8 بولدى، ال 2020 -جىلعى 20,3-تەن 2024 -جىلى 13,8 گە دەيىن تومەندەدى.
2025 -جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، 2024 -جىلمەن سالىستىرعاندا بارلىق نەگىزگى ج ج ج ي بويىنشا اۋرۋ جاعدايلارى تومەندەگەن. اتاپ ايتقاندا، سيفيليس - 7,1 دەن 6,7 گە، گونورەيا - 5,3 تەن 3,9-عا، حلاميديوز - 12,0 دەن 10,0 گە، ريحومونياز - 11,3 تەن 8,7 گە.
سونىمەن قاتار ۋروگەنيتالدى حلاميديوز بويىنشا اۋرۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسى بايقالادى. ەگەر 2020 -جىلى بۇل كورسەتكىش 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 10,7 بولسا، 2024 -جىلى 14 كە جەتتى.
-جۇرگىزىلىپ جاتقان پروفيلاكتيكالىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكسيالار بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى قانشالىقتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى؟
پروفيلاكتيكالىق جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ج ج ج ي ەپيدەميولوگيالىق جاعدايىن باقىلاۋدا شەشۋشى مانگە يە. بۇل جۇمىس حالىقتىڭ اقپاراتتانۋ دەڭگەيىنە، جاۋاپكەرشىلىكپەن ارەكەت ەتۋىنە جانە مەديتسينالىق كومەككە ۋاقىتىندا جۇگىنۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. الدىن الۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا قورعانۋ قۇرالدارىن قولدانۋ ارتادى، تەستىلەۋگە قامتۋ دەڭگەيى وسەدى جانە ج ج ج ي-دى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. ناتيجەسىندە، ەمدى ۋاقىتىلى باستاۋعا جانە ينفەكسيانىڭ تارالۋ تىزبەگىن ۇزۋگە مۇمكىندىك تۋادى. مۇنداي جۇمىس اسىرەسە جاستار مەن جۇقپالى ينفەكسياعا قاۋپى جوعارى نەگىزگى توپتار ءۇشىن ماڭىزدى.
دەگەنمەن، پروفيلاكتيكا جالعىز ءادىس رەتىندە قاراستىرىلمايدى. ونىڭ تيىمدىلىگى كەشەندى تاسىلگە تاۋەلدى دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى، ستيگمانى ازايتۋ، سونداي- اق دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەر جۇيەسى اراسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىل. قازاق عىلىمي دەرماتولوگيا جانە ينفەكسيالىق اۋرۋلار ورتالىعى حالىقتى ج ج ج ي ماسەلەلەرى بويىنشا اقپاراتتاندىرۋ ماقساتىندا پروفيلاكتيكاعا ارنالعان مەدياجوسپار ازىرلەدى، جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا رەپرودۋكتيۆتىك جانە سەكسۋالدىق دەنساۋلىق ماسەلەلەرى بويىنشا جاستار دەنساۋلىق ورتالىقتارىمەن بىرلەسكەن ءىس-شارالار جىل سايىن بەكىتىلىپ، جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. 2025 -جىلدىڭ توعىز ايى ىشىندە رەسپۋبليكا بويىنشا ج ج ج ي الدىن الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 9282 ءىس- شارا وتكىزىلدى، 346669 ادام قامتىلدى.
-ەڭبەك ميگرانتتارى اراسىندا ج ج ج ي-دى باقىلاۋ قانشالىقتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ بۇل جاعدايدا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ ءرولى قانداي؟
ەڭبەك ميگرانتتارى اراسىندا ج ج ج ي-دى باقىلاۋ قيىن، ءبىراق باسقارۋعا بولاتىن مىندەت سانالادى. ميگرانتتار جوعارى موبيلدىلىگى، مەديتسينالىق كومەككە شەكتەۋلى قولجەتىمدىلىگى، تىلدىك كەدەرگىلەر جانە اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان وسال توپقا جاتادى. وسى جۇمىستا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولى ەرەكشە. ۇ ە ۇ اقپاراتتاندىرۋ، كەڭەس بەرۋ، تەستىلەۋگە جانە ەمدەۋگە باعىتتاۋ، سونداي- اق قورقىنىش، سەنىمسىزدىك جانە الەۋمەتتىك كەمسىتۋگە قارسى كۇرەسۋگە كومەكتەسەدى. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن ج ج ج ي الدىن الۋ جانە ەرتە انىقتاۋ بويىنشا قامتۋ دەڭگەيىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك تۋادى، اسىرەسە قولجەتىمى شەكتەۋلى توپتار اراسىندا.
- قازاقستان ازاماتتارى مەن شەتەلدىك ەڭبەك ميگرانتتارى ءۇشىن ج ج ج ي ەمى قانشالىقتى قولجەتىمدى؟
قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ج ج ج ي دياگنوستيكاسى مەن ەمى مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (م ءا م س) شەڭبەرىندە قولجەتىمدى. قىزمەت ءتۇرى مەن پاتسيەنتتىڭ مارتەبەسىنە بايلانىستى پوليكلينيكاعا، تەرى جانە ۆەنەرولوگيالىق ديسپانسەرگە نەمەسە مامانداندىرىلعان ورتالىققا جۇگىنۋگە بولادى.
ەڭبەك ميگرانتتارى ءۇشىن مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىك رەسمي مارتەبەگە، مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جانە ەلدە بولۋ شارتتارىنا بايلانىستى. ساقتاندىرۋى بار ميگرانتتار ءۇشىن دياگنوستيكا مەن ەمدەۋ م ءا م س ارقىلى قولجەتىمدى، ال ساقتاندىرۋى جوق ميگرانتتار دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدى اقىلى تۇردە الا الادى. باستاپقى كونسۋلتاتسيا، تەكسەرۋ جانە الدىن الۋ كومەك ۇ ە ۇ جانە وسال توپتارمەن جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينالىق ۇيىمدار ارقىلى دا قولجەتىمدى.
- سيمپتومدار نەمەسە كۇدىك پايدا بولسا، قايدا جۇگىنۋ كەرەك؟
ج ج ج ي سيمپتومدارى بايقالسا نەمەسە كۇدىك تۋىنداسا، وزدىگىنەن ەمدەلۋگە بولمايدى. مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك دارىگەر دەرماتوۆەنەرولوگقا نەمەسە تەراپيەۆتكە پوليكلينيكا نەمەسە تەرى جانە ۆەنەرولوگيالىق ديسپانسەر ارقىلى جۇگىنۋ قاجەت. ەرتە كومەك ينفەكسيانى ءتيىمدى ەمدەۋگە جانە اسقىنۋلار مەن ونىڭ تارالۋىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ايتا كەتەيىك، قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (د د ۇ) باعالاۋىنشا، ينفەكسيالىق ەمەس اۋرۋلاردان مەزگىلسىز ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىن 25 پايىزعا تومەندەتۋ جونىندەگى ماقساتتى كورسەتكىشكە 2025 -جىلعا دەيىن قول جەتكىزگەن ەۋروپالىق وڭىردەگى ون ەلدىڭ قاتارىنا ەندى.
اۆتور
تاستان تويانوۆ
