جوعارعى كەڭەستەن قۇرىلتايعا دەيىن: قازاقستان پارلامەنتىنىڭ تاريحى
استانا. KAZINFORM - بيىل قوس پالاتالى قازاقستان پارلامەنتىنە 30 جىل تولدى. ءبىرىنشى شاقىرىلىمنىڭ العاشقى سەسسياسى 1996 -جىلى 30-قاڭتاردا ءوتىپ، تاۋەلسىز مەملەكەتتە كاسىبي زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ ىرگەسىن قالادى. سول كەزدەن باستاپ ينستيتۋت ەلدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىن ايقىن كورسەتەتىن ترانسفورماتسيادان ءوتتى. ەندى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارى ناتيجەسىندە ەلىمىزدە پارلامەنت قايتادان ءبىر پالاتالى ورگانعا اينالماق. وسى ورايدا تاريحي جولعا ۇڭىلگەن Kazinform ءتىلشىسى پارلامەنتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىن، اتقارعان ءرولى مەن جەتىستىكتەرىن سارالادى.
جوعارعى كەڭەستەن پارلامەنتكە دەيىنگى جول
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزدە ەلدە جوعارعى كەڭەس جۇمىس اتقارىپ تۇرعان ەدى. بۇل كەزەڭ كەڭەستىك باسقارۋ جۇيەسىنەن تاۋەلسىز مەملەكەتتىك زاڭ شىعارۋشى ورگانعا ءوتۋدىڭ العاشقى قادامى بولدى.
ق ر پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسى جانىنداعى پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى، جەكە زاڭناما ورتالىعىنىڭ باسشىسى يۋليا كوستيانايانىڭ ايتۋىنشا، ءدال وسى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا، مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك تۋرالى زاڭ، سونداي-اق 1993 -جىلعى العاشقى كونستيتۋتسيا قابىلداندى. جوعارعى كەڭەس ءبىر پالاتالى ورگان رەتىندە جۇمىس ىستەدى.
1994 -جىلعى 7-ناۋرىزدا وتكەن جوعارعى كەڭەس سايلاۋى ناتيجەسىندە جالعىز پالاتالى پارلامەنتكە ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان 59، قوعامدىق ۇيىمداردان 75 جانە پرەزيدەنتتىك ءتىزىم بويىنشا 42 دەپۋتات بەس جىل مەرزىمگە سايلاندى. جوعارعى كەڭەس ءتوراعاسى ءابىش كەكىلبايەۆ بولعان ەدى.
سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەل تاريحىندا العاش رەت كوپپارتيالى كاسىبي پارلامەنت قالىپتاستى.
الايدا كونستيتۋتسيالىق سوت سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ءبىرقاتار نورماسى كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلمەيدى دەگەن شەشىم شىعارعاننان كەيىن جوعارعى كەڭەس زاڭسىز سايلانعان دەپ تانىلدى. سونىمەن، 1995 -جىلدىڭ ناۋرىزىندا پارلامەنت تاراتىلدى، سول كۇندەرى ۇكىمەت تە وتستاۆكاعا كەتكەن بولاتىن.
- 1995 -جىلدىڭ 30-تامىزىندا وتكەن رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانىپ، جوعارعى كەڭەس تاراتىلدى. وسى كونستيتۋتسيا قازىرگى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ كەلگەن قوس پالاتالى پارلامەنتتى - سەنات پەن ءماجىلىستى ەنگىزدى. بۇل - زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ كونستيتۋتسيالىق مودەلىنە كوشۋ جانە پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىن قالاۋ كەزەڭى، - دەيدى سپيكەر.
سونىمەن قاتار بۇل كەزەڭدە پرەزيدەنت ءوزى پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنە ۇسىنعان كانديداتۋرانى بەكىتۋدەن باس تارتقان جاعدايدا پارلامەنتتى تاراتۋ قۇقىعىنا يە بولدى، ال كونستيتۋتسيالىق سوت تاراتىلدى.
ايتا كەتەيىك، جوعارعى كەڭەستىڭ سوڭعى شاقىرىلىمى دەپۋتاتتارى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەگەن العاشقى كاسىبي پارلامەنت بولدى. ءبىراق 1994-1995 -جىلدارى پرەزيدەنت پەن پارلامەنت اراسىنداعى تارتىس كۇشەيىپ، 1 جىل ىشىندە 7 عانا زاڭ قابىلداندى. بۇل ساياسي داعدارىسقا ۇلاستى. وسى كەزەڭنەن سوڭ ەلدە پرەزيدەنت بيلىگى كۇشەيگەنىن بايقاۋعا بولادى.
ساياسات تانۋشى، تاريح ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى باۋىرجان شەريازدانوۆتىڭ ايتۋىنشا، 1995 -جىلى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر قوس پالاتانىڭ ناقتى مىندەتىن ايقىنداپ بەردى. 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە، زاڭ شىعارۋداعى پارلامەنت جۇيەسى سول كۇيى قالعان.
- جاڭا كونستيتۋتسيا زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ مىندەتتەرىن ناقتى بولۋگە مۇمكىندىك بەردى. ءماجىلىس زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ مەن قابىلداۋدا نەگىزگى ءرول اتقارىپ، ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ جانە زاڭنامالىق باستامانى كوتەرۋ قۇقىعىنا يە بولدى. ال سەنات قابىلدانعان زاڭداردى قايتا قاراپ، ولاردىڭ ساپاسىنا، قۇقىقتىق نەگىزىنە جانە وڭىرلەردىڭ مۇددەسىنە ساي بولۋىنا جاۋاپتى اتاندى.
وسىلايشا، ەكى پالاتالى پارلامەنت باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن حالىقتىڭ مۇددەسى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باعىتتالدى. ۋنيتارلى مەملەكەت ءۇشىن اتالعان شەشىم زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن جۇيەلەپ، قۇقىقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە سەپتەستى، - دەدى عالىم.
