جالقاۋلىق دەگەن نە جانە ودان قالاي ارىلۋعا بولادى؟
استانا. KAZINFORM – ءار ادام ومىرىندە «ىستەۋ كەرەك، ءبىراق مۇلدە زاۋقىم جوق» دەگەن كۇيدى باستان وتكەرگەن بولار. ادەتتە مۇنى جاي عانا جالقاۋلىق دەپ قابىلدايمىز.
الايدا ول قايدان پايدا بولادى، نە ءۇشىن تۋىندايدى جانە ونىمەن مىندەتتى تۇردە كۇرەسۋ كەرەك پە؟ وسى ماقالادا جالقاۋلىق ۇعىمىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدا سارالاپ، ونىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىن، سونداي-اق ودان ارىلۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرىپ كورەيىك.
جالقاۋلىق دەگەن نە؟
جالقاۋلىق - بۇل كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەتىن ارەكەتتەردى ورىنداۋعا دەگەن ىنتانىڭ تومەندەۋى نەمەسە مۇلدە بولماۋى. الايدا جالقاۋلىق ءاردايىم تولىق ارەكەتسىزدىكپەن ولشەنبەيدى. كەيدە ول ماڭىزدى ءىستى سانالى تۇردە كەيىنگە ىسىرۋ، ال كوڭىلگە قونىمدى، جەڭىل ارەكەتتەرمەن اينالىسۋ ارقىلى كورىنىس تابادى.
جالقاۋلىق ۋاقىتشا نەمەسە سوزىلمالى، فيزيكالىق نەمەسە زياتكەرلىك، ەموتسيالىق نەمەسە شىعارماشىلىق سيپاتتا بولۋى مۇمكىن.
پسيحولوگيا عىلىمىندا جالقاۋلىقتى جاي عانا مىنەز كەمشىلىگى دەپ قاراستىرمايدى. كەرىسىنشە، ول - كۇردەلى پسيحولوگيالىق مەحانيزم، كوبىنە بەلگىلى ءبىر ماسەلەنىڭ بەلگىسى. ماماندار ونى ىشكى ديسكومفورت، قورقىنىش نەمەسە شامادان تىس شارشاۋ سالدارىنان پايدا بولاتىن پسيحيكانىڭ قورعانىش رەاكتسياسى دەپ تۇسىندىرەدى.
جالقاۋلىقتىڭ نەگىزگى پسيحولوگيالىق سەبەپتەرى
جالقاۋلىقتىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەتىن بىرنەشە ماڭىزدى فاكتور بار:
ساتسىزدىكتەن قورقۋ. ادام تاپسىرمانى ورىنداي الماي قالامىن دەپ قاۋىپتەنىپ، ارەكەتسىزدىكتى قاۋىپسىز جول رەتىندە تاڭدايدى.
موتيۆاتسيانىڭ جوقتىعى. ماعىناسىز، قاجەتسىز بولىپ كورىنگەن ءىس مي ءۇشىن ەنەرگيانى بوسقا جۇمساۋ رەتىندە قابىلدانادى.
پەرفەكتسيونيزم. «ءمىنسىز ىستەي الماسام، مۇلدە ىستەمەگەنىم دۇرىس» دەگەن وي ارەكەتكە كەدەرگى جاسايدى.
ەموتسيالىق كۇيزەلىس پەن كۇيىپ كەتۋ سيندرومى. ۇزاق ۋاقىتتىق سترەسس پەن شامادان تىس جۇكتەمە ورگانيزمدى السىرەتىپ، اپاتيا مەن جالقاۋلىققا اكەلەدى.
دەپرەسسيا. ۇنەمى شارشاۋ، ومىرگە قىزىعۋشىلىقتىڭ جوعالۋى ءتىپتى قاراپايىم ىستەردى ورىنداۋدى قيىنداتادى.
اكادەميك ي. پاۆلوۆ جالقاۋلىقتى اعزانىڭ ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ قاجەتتىلىگىمەن بايلانىستىرعان. ونىڭ پىكىرىنشە، تەجەلۋ پروتسەسى (جالقاۋلىق پەن اپاتيانىڭ سىرتقى كورىنىسى) جۇيكە جاسۋشالارىن شامادان تىس جۇكتەمەدەن قورعاۋ ءۇشىن ىسكە قوسىلادى.
پسيحولوگيادا جالقاۋلىققا مىناداي انىقتاما دا بەرىلەدى: «موتيۆاتسياسى جوق ارەكەتكە ورگانيزمنىڭ تابيعي قارسىلىعى». ياعني «ىستەۋ كەرەك» پەن «ىستەگىم كەلمەيدى» اراسىنداعى ىشكى قاقتىعىس پايدا بولادى.
ىشكى قاقتىعىس قايدان شىعادى؟
ەريك بەرننىڭ ترانزاكتسيالىق تالداۋ تەورياسىنا سايكەس، ادامنىڭ ىشكى الەمى شارتتى تۇردە ءۇش رولگە بولىنەدى: بالا، اتا-انا جانە ەرەسەك.
«ىستەۋ كەرەك» - ىشكى اتا-انانىڭ ءۇنى،
«قالايمىن» نەمەسە «قالامايمىن» - ىشكى بالانىڭ قالاۋى.
ەگەر بالا كەزىندە ادامنىڭ تىلەگى ءجيى باسىلىپ، تەك تالاپ پەن مىندەت العا قويىلسا، ەسەيگەندە بۇل «ىشكى قارسىلىققا» ۇلاسادى. بۇل جاسىرىن قارسىلىق بەلگىلى ءبىر جاعدايدا جالقاۋلىق رەتىندە كورىنىس تابادى.
وسىلايشا، جالقاۋلىق - ەرىك-جىگەردىڭ السىزدىگى عانا ەمەس، ادامنىڭ ىشكى كۇيىن، تاربيەسىن، ويلاۋ جۇيەسىن قامتيتىن كوپقىرلى قۇبىلىس.
جالقاۋلىق پەن پروكراستيناتسيانىڭ ايىرماشىلىعى
كوپ جاعدايدا جالقاۋلىق پەن پروكراستيناتسيا ءبىر ماعىنادا قولدانىلادى. الايدا پسيحولوگيادا بۇل - ەكى بولەك ۇعىم.
جالقاۋلىق - ارەكەت ەتۋگە دەگەن نيەتتىڭ جوقتىعى؛
پروكراستيناتسيا - ءىستى كەيىنگە قالدىرۋ، ءبىراق سونىمەن بىرگە ىشكى مازاسىزدىق پەن كىنا سەزىمىن باستان كەشىرۋ.
ياعني جالقاۋ ادام كوپ جاعدايدا ءوزىن جايلى سەزىنەدى، ال پروكراستيناتسياعا ۇشىراعان ادام ىشتەي قينالادى.
سالىستىرمالى تۇردە:
جالقاۋلىقتا - تىنىشتىق پەن بەيقامدىق باسىم؛
پروكراستيناتسيادا - كۇيزەلىس، ۋايىم، ءوزىن-ءوزى كىنالاۋ بار؛
جالقاۋ ادام ەشتەڭە ىستەمەيدى؛
پروكراستيناتور باسقا ىستەرمەن اينالىسىپ، ماڭىزدى تاپسىرمادان قاشادى.
ەگەر كەيىنگە قالدىرۋ ىشكى ارپالىسپەن قاتار جۇرسە - بۇل پروكراستيناتسيا. ال ەگەر نيەت تە، قاقتىعىس تا بولماسا - بۇل جالقاۋلىق. ءار جاعدايعا قولدانىلاتىن ءتاسىل دە ءارتۇرلى.
جالقاۋلىقتىڭ وڭ جانە تەرىس جاقتارى
جالقاۋلىقتى تەك جاعىمسىز قۇبىلىس دەپ قاراستىرۋ دۇرىس ەمەس. ول كەي جاعدايدا پايدالى سيگنال بولۋى مۇمكىن:
ارتىقشىلىقتارى:
كۇيىپ كەتۋدەن ساقتايدى؛
ءتيىمدى ءارى وڭتايلى شەشىم ىزدەۋگە يتەرمەلەيدى؛
ويلانۋعا، جاڭا يدەيا تۋعىزۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الايدا جالقاۋلىق ءجيى ءارى ۇزاققا سوزىلسا، ول پروبلەماعا اينالادى:
كەمشىلىكتەرى:
مۇمكىندىكتەردى جىبەرىپ الۋ؛
ءوزىن-ءوزى باعالاۋدىڭ تومەندەۋى؛
جينالىپ قالعان ىستەردىڭ سالدارىنان كۇيزەلىستىڭ ارتۋى؛
ماتەريالدىق جانە جەكە شىعىندار.
سوندىقتان جالقاۋلىق - ەكىجاقتى قۇبىلىس. ول دەمالىس پەن ءوزىن قورعاۋ قۇرالى دا، دامۋعا كەدەرگى دە بولا الادى.
جالقاۋلىقپەن قاشان كۇرەسۋ كەرەك؟
ەگەر جالقاۋلىق دەمالۋعا كومەكتەسپەي، كەرىسىنشە جۇمىسقا، وقۋعا، قارىم-قاتىناسقا كەدەرگى كەلتىرسە - ارەكەت ەتۋ قاجەت. دەمالىس كۇشتى قالپىنا كەلتىرمەي، ماسەلە كوبەيە بەرسە، سەبەپتى تەرەڭنەن ىزدەۋ كەرەك.
جالقاۋلىقتى قالاي جەڭۋگە بولادى؟
جالقاۋلىقپەن كۇرەس - ءوزىڭدى زورلاۋ ەمەس، سەبەبىن ءتۇسىنۋ.
سەبەبىن انىقتاڭىز.
شارشادىڭىز با؟ دەمالىڭىز. ۇيقى، ءۇزىلىس، ورتا اۋىستىرۋ كومەكتەسەدى.
جالىعىپ ءجۇرسىز بە؟ ءىستى ويىنعا اينالدىرىڭىز، شاعىن ماقساتتار قويىڭىز.
قورقاسىز با؟ ۇلكەن ءىستى شاعىن قادامدارعا ءبولىپ، ءبىرىنشى قادامنان باستاڭىز.
جالقاۋلىق - ءسىزدىڭ ىشكى كۇيىڭىز تۋرالى بەلگى. ونى ەلەمەۋ ەمەس، دۇرىس ءتۇسىنىپ، سوعان ساي ارەكەت ەتۋ - ەڭ ءتيىمدى جول.
