جالاقىدان 22 پايىز ۇستالا ما، الدە 40 پايىزبا - دەپۋتات مالىمدەمەسىنە تالداۋ
استانا. KAZINFORM - جالاقىدان ۇستالاتىن سالىق مولشەرى تۋرالى پىكىرتالاس قايتا قىزدى. ءبىر تاراپ ونى 40 پايىزدان اسادى دەسە، رەسمي مولشەرلەمەلەر مۇلدە باسقا سانداردى كورسەتەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ايتۋار قوشمامبەتوۆتىڭ جۋىقتا ايتقان مالىمدەمەسى قانشالىقتى نەگىزدى ەكەنىن تەكسەردىك.
جالاقىڭىزدان 22 پايىز ۇستالادى. ءبىراق بۇل - تولىق شىندىق ەمەس. قىزمەتكەردىڭ قولىنا تيەتىن جالاقى جۇمىس بەرۋشى تولەيتىن ناقتى ەڭبەك قۇنىنىڭ تەك ءبىر بولىگى عانا.
دەپۋتات نە دەيدى، زاڭ نە دەيدى؟
وسى ماسەلەنى كوتەرگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى ايتۋار قوشمامبەتوۆ جالاقىعا تۇسەتىن سالىق جۇكتەمەسىن 40 پايىزدان اسادى دەپ باعالاپ، تومەندەتۋدى ۇسىندى.
ەندى وسى ۋاجدىڭ قاي تۇسى ءدال ەسەپكە سىيىمدى، ال قاي جەردە ادىستەمەلىك ايىرماشىلىق بار - سونى بىرگە تالداپ كورەيىك.
الدىمەن جۇيەنىڭ ءوزى قالاي قۇرىلعانىن قىسقاشا قاراپ الايىق. قازاقستاندا جالاقىعا بايلانىستى مىندەتتى تولەمدەردىڭ پايىزى زاڭنامادا بەكىتىلگەن.
ءبىرىنشىسى - مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى. ونىڭ مولشەرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 25-بابىنىڭ 1-تارماعىندا جالاقىنىڭ 10 پايىزى دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل سومانى جۇمىسكەر ءوز تابىسىنان تولەيدى، ياعني جالاقىدان تىكەلەي ۇستالادى.
ەكىنشىسى - جەكە تابىس سالىعى. ول سالىق كودەكسىنىڭ 363-بابىنىڭ 1-تارماقشاسىنا سايكەس ەسەپتەلەدى. جۇمىسكەر تابىسىنا بازالىق 10 پايىز مولشەرلەمە قولدانىلادى. ال تابىس ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن 8500 ەسە اسسا، (36,7 ميلليون تەڭگەدەن كوپ بولسا - رەد.) 15 پايىز قولدانىلادى. بۇل سالىق تا جۇمىسكەردىڭ تابىسىنان ۇستالادى.
ءۇشىنشىسى - مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا تولەنەتىن اۋدارىم. ونىڭ مولشەرلەمەسى الەۋمەتتىك كودەكستىڭ 244-بابىنىڭ 1-تارماعىندا 5 پايىز دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل تولەم جۇمىسكەردىڭ جالاقىسىنان ۇستالمايدى - جۇمىس بەرۋشى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن اۋدارادى. وسى اۋدارىمدار ەسەبىنەن جۇمىسسىزدىق، دەكرەت نەمەسە ەڭبەككە ۋاقىتشا قابىلەتسىزدىك جاعدايلارىندا الەۋمەتتىك تولەمدەر جۇرگىزىلەدى.
ءتورتىنشىسى - مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (م ءا م س). «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 28-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس جۇمىسكەر اۋداراتىن جارنا مولشەرى - 2 پايىز. ال جۇمىس بەرۋشىلەر وسى زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 1-تارماعى بويىنشا 3 پايىز اۋدارۋ كەرەك.
بەسىنشىسى - الەۋمەتتىك سالىق. ونىڭ بازالىق مولشەرلەمەسى سالىق كودەكسىنىڭ 557-بابىنىڭ 1-تارماعىندا 6 پايىز دەپ كورسەتىلگەن. الايدا بۇل سالىق جالاقىدان تىكەلەي ەمەس، ارنايى ەسەپتەۋ فورمۋلاسى ارقىلى انىقتالادى جانە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر مەن ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى وزگەرۋى مۇمكىن.
التىنشىسى - جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى. ول الەۋمەتتىك كودەكستىڭ 251-بابىنىڭ 1-تارماعىندا بەكىتىلگەن جانە كەزەڭ- كەزەڭمەن ەنگىزىلەدى: 2024-جىلى - 1,5 پايىز، 2025-جىلى - 2,5 پايىز، 2026-جىلى - 3,5 پايىز، 2027-جىلى - 4,5 پايىز، ال 2028-جىلدان باستاپ - 5 پايىز.
وسىلايشا، جۇمىسكەردىڭ جالاقىسىنان تىكەلەي ۇستالاتىن نەگىزگى تولەمدەر كەمىندە 22 پايىز. ال جۇمىس بەرۋشى قوسىمشا نومينالدى تۇردە شامامەن 17,5 پايىز كولەمىندە اۋدارىم جاسايدى.
دەمەك، ەڭبەككە تۇسەتىن جيىنتىق جۇكتەمە تەك جالاقىدان ۇستالعان 22 پايىزبەن شەكتەلمەيدى. ءبىراق جۇمىس بەرۋشى اۋداراتىن 17,5 پايىز جيىنتىق تولەمدى بۇل سانعا تىكەلەي قوسىپ، جالاقىعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى شىعارۋ جانە دۇرىس ەمەس. ويتكەنى 17,5 پايىز اۋدارىم جالاقىنىڭ 22 پايىز شەگەرىلمەي تۇرعان كەزدەگى سوماسىنان ەسەپتەلەدى. وسىنداي ەسەپ بويىنشا ەڭبەككە تۇسەتىن جيىنتىق جۇكتەمە شامامەن 33-34 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاسادى. ناقتى مولشەر تابىس دەڭگەيىنە جانە ەسەپتەۋ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى وزگەرۋى مۇمكىن.
مۇنى قاراپايىم مىسالمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. قىزمەتكەردىڭ قولىنا 300 مىڭ تەڭگە تۇسسە، بۇل - جالاقىدان 22 پايىز ۇستالعاننان كەيىنگى سوما. وعان دەيىنگى جالاقىسى شامامەن 385 مىڭ تەڭگە بولعان. جۇمىس بەرۋشى وسى سومانىڭ ۇستىنەن شامامەن 17,5 پايىز اۋدارادى.
سوندا قىزمەتكەردىڭ قولىنا تيەتىن 300 مىڭ تەڭگە ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى شامامەن 450 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسايدى. ايىرماشىلىق - شامامەن 150 مىڭ تەڭگە.
قايسىسى «جاسىرىن سالىق»، قايسىسى قايتادى؟
الايدا جالاقىعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى تەك پايىزبەن باعالاۋ تولىق كورىنىس بەرمەيدى. ويتكەنى جالاقىدان الىناتىن سالىق پەن اۋدارىمداردىڭ ءبارى بيۋجەتكە كەتپەيدى.
جالاقىدان ۇستالاتىن 10 پايىز جانە جۇمىس بەرۋشى تولەيتىن 3,5 پايىز مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى قىزمەتكەردىڭ جەكە شوتىنا تۇسەدى. بۇل - ناقتى جيناق، ياعني كەيىن سول ادامنىڭ وزىنە تولەنەتىن قاراجات. ەگەر ادام بۇل قاراجاتتى الىپ ۇلگەرمەي قايتىس بولسا، مۇراگەرلەرىنە بەرىلەدى. ال مۇراگەرلەرى بولماعان نەمەسە تالاپ ەتىلمەگەن جاعدايدا قاراجات زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بيۋدجەتكە اۋدارىلادى.
م ءا م س تولەمدەرى ازاماتقا اقشالاي ەمەس، مەديتسينالىق قىزمەت رەتىندە قايتارىلادى. دەمەك، ساقتاندىرىلعان ادام اۋىرعان نەمەسە تەكسەرۋدەن ءوتۋدى قاجەت ەتكەن جاعدايدا امبۋلاتوريالىق قابىلداۋ، اناليزدەر، قىمبات دياگنوستيكالىق تەكسەرۋلەر (مىسالى، ك ت، م ر ت)، جوسپارلى نەمەسە شۇعىل اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ، وتا سياقتى قىزمەتتەردى تەگىن نەمەسە ساقتاندىرۋ ەسەبىنەن الا الادى. بۇل جەردە تولەم كولەمى ادامنىڭ قانشا جارنا تولەگەنىنە تىكەلەي بايلانىستى ەمەس، سوليدارلىق قاعيداتقا نەگىزدەلگەن.
ال الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ناقتى اقشا تۇرىندە تولەنەدى، ءبىراق تەك زاڭدا كورسەتىلگەن الەۋمەتتىك تاۋەكەل تۋىنداعان جاعدايدا عانا يەسىنە قايتادى.
مىسالى، جۇمىس ىستەيتىن ايەلگە جۇكتىلىك جانە بوسانۋ كەزىندە ءبىرجولعى دەكرەتتىك تولەم بەرىلەدى. ونىڭ مولشەرى سوڭعى ايلارداعى رەسمي تابىسقا بايلانىستى ەسەپتەلەدى. بۇدان بولەك، بالا ءبىر جارىم جاسقا تولعانعا دەيىن اي سايىنعى تولەم تولەنەدى.
ەگەر قىزمەتكەر ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالسا (اۋرۋ نەمەسە جاراقات)، ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعى نەگىزىندە الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەدى. ول دا تابىسقا بايلانىستى ەسەپتەلەدى، ءبىراق تولىق جالاقى كولەمىندە ەمەس.
جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تىركەلگەن جۇمىسسىزدارعا ۋاقىتشا الەۋمەتتىك تولەم قاراستىرىلعان. ونىڭ مولشەرى دە بۇرىنعى تابىس دەڭگەيىنە تاۋەلدى.
سونداي-اق اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا وتباسى مۇشەلەرىنە الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرىلەدى.
بۇل جەردە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەتىن اقشا مەن بيۋجەتتەن بەرىلەتىن تولەمنىڭ ارا-جىگىن اجىراتىپ ايتۋ ماڭىزدى. رەسمي جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارعا تولەنەتىن دەكرەتتىك، ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق جانە جۇمىسسىزدىق بويىنشا تولەمدەر نەگىزىنەن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان جۇرگىزىلەدى، ياعني جۇمىس بەرۋشىلەر اۋدارعان الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ەسەبىنەن قالىپتاسادى.
ال رەسپۋبليكالىق بيۋجەتتەن بالا تۋۋىنا بايلانىستى ءبىرجولعى مەملەكەتتىك جاردەماقى (جورگەكپۇل)، جۇمىس ىستەمەيتىن اتا-انالارعا بالا كۇتىمى بويىنشا اي سايىنعى جاردەماقى، سونداي-اق اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى تولەنەدى.
سونىمەن، جالاقىدان ۇستالاتىن تولەمدەردەن بولەك، جۇمىس بەرۋشى دە قىزمەتكەر ءۇشىن قوسىمشا اۋدارىمدار جاسايدى. ولاردىڭ جيىنتىعى جالاقىنىڭ شامامەن 33-34 پايىزىنا تەڭ.
دەپۋتات ايتقان 40 پايىزدىق جۇكتەمە - ناقتى ەسەپتىڭ ناتيجەسى ەمەس، ءارتۇرلى ەسەپتەۋ بازالارىن ارالاستىرۋدان شىققان كورسەتكىش.
ال ونىڭ ەڭبەكاقىعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى 25 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ يدەياسى كەيبىر دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشىمەن سايكەس كەلەدى. مىسالى، شۆەيتساريادا بۇل كورسەتكىش شامامەن 22-23 پايىز دەڭگەيىندە. شۆەتسيا، فينليانديا، دانيا سياقتى ەلدەردە، كەرىسىنشە، ەڭبەككە تۇسەتىن جۇكتەمە 35-40 پايىزدان جوعارى.
