حالىقتىڭ تابىسى 98,9 پايىز: ءوسىم بار، ءبىراق ءال-اۋقات نەگە ارتپاي وتىر

استانا. KAZINFORM - بۇگىن ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى 2025-جىلعى كۇنى بۇرىنعى قورىتىندى بويىنشا حالىقتىڭ ناقتى تابىسى يندەكسىن جاريالادى.

حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ تومەندەۋىنىڭ سەبەبىن ءتۇرلى تالقىلاۋلار مەن تۇسىندىرۋلەردىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر مەن ولاردى قالىپتاستىرۋ ادىستەمەسىن، سونداي-اق حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالاردى ەگجەي-تەگجەيلى تالداپ، ۇسىندى.

بۇل تۋرالى ۆەدومستۆونىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى ءمالىم ەتتى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، بىلتىرعى جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقتىڭ ناقتى كىرىس يندەكسى وتكەن جىلعى دەڭگەيگە 98,9 پايىزدى كورسەتتى. جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىس 238070 تەڭگە. تابىستىڭ نومينالدى ءوسىمى 10,2+ پايىز، ال ناقتى ءوسىم (ينفلياتسيانى ەسكەرگەندە): 1,1- پايىز.

- ناقتى كىرىستىڭ تومەندەۋى، ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ءالى دە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا تولىق اسەر ەتپەيتىندىگىن كورسەتەدى. ياعني پايدانى قايتا ءبولۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. مۇنداي جاعداي جۇمىسپەن قامتۋدى ارتتىرۋ، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ، سونداي-اق جاڭارتىلعان حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىندا قارالعان جالاقىنى ارتتىرۋ جونىندەگى شارالاردىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى، - دەپ حابارلادى ۆەدومستۆودان.

جىلدىق ديناميكا جانە نۇكتەلىك ماندەر

ناقتى كىرىستەر جاعدايى تۋرالى وبەكتيۆتى كورىنىستى تەك جىلدىق كورسەتكىش بەرەتىنىن بىردەن اتاپ وتەمىز. ول ماۋسىمدىق اۋىتقۋلار مەن ءبىر رەتتىك ينفلياتسيالىق احۋالدى جۇمسارتادى. بۇل ناقتى ۇزاقمەرزىمدى ترەندتى كورسەتەدى.

- جەلتوقساندا قىزۋ تالقىلانعان حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ - 6 پايىز دەڭگەيىندە تومەندەۋى تۋرالى تەزيس جەدەل دەرەكتەرگە جانە «جەلتوقسان-جەلتوقسانعا» قاعيداتى بويىنشا نەگىزدەلگەن. ياعني ءبىر جىلداعى جيىنتىق ديناميكا ەمەس، ءبىر اي شەڭبەرىندەگى كورسەتكىشتىڭ وزگەرۋىن كورسەتەدى. ءبىر ايداعى دەرەكتى (اتاپ ايتقاندا، جەلتوقسانداعى جەدەل دەرەكتى) ەكونوميكالىق تۇرعىدان جىل بويىنا سيپاتتاما رەتىندە پايدالانۋ نەگىزسىز جانە ءادىسنامالىق تۇرعىدان دۇرىس ەمەس، - دەلىنگەن حابارلامادا.

نەلىكتەن ناقتى تابىس ج ءى ءو- مەن ءبىر ۋاقىتتا وسپەيدى

حالىقتىڭ ناقتى تابىس يندەكسىنىڭ تومەندەۋ سەبەبىنىڭ ءبىرى، جالاقى بيزنەستىڭ پايداسىنا قاراعاندا باياۋ قارقىنمەن ءوسىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا، كومپانيالاردىڭ 50 پايىزدايى جالاقىنى ۇنەمدەپ، 10 پايىزدان اسىرماعان. كەيبىرەۋلەرى بۇرىنعى دەڭگەيدە قالدىرعان. بۇل الشاقتىقتى تۋدىرادى: ج ءى و ونەركاسىپ، قىزمەت كورسەتۋ جانە ەكسپورت ارقىلى وسسە دە، ءبىراق ناقتى جۇمىسشىنىڭ جالاقىسىنا بۇل اقشا كىدىرىسپەن كەلەدى.

نەلىكتەن جالاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنى باسەڭدەپ وتىر

- ەڭبەكاقى قورى كومپانيالاردىڭ تۇراقتى شىعىندارىن بىلدىرەدى. بيۋجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە كوبىنەسە ءىرى كاسىپورىندار، شىعىنعا ىقتيمال تاۋەكەلدەردى سالادى. بۇلار بۇگىندە نەگىزىنەن سىرتقى سيپاتقا تاۋەلدى. ولاردىڭ ىشىندە لوگيستيكالىق تىزبەكتىڭ ءۇزىلۋى، تۇراقسىز گەوساياسي جاعداي، سانكتسيالىق شەكتەۋ، الەمدىك باعالار مەن ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعى جانە باسقالارى بار. بيزنەس اسەر ەتە المايتىن وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى جالاقىنى بەلسەندى تۇردە ارتتىرۋ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى، - دەپ حابارلادى مينيسترلىكتەن.

قازاقستاندا جالپى ەكونوميكاداعى (ج ءى ءو) جالاقىنىڭ ۇلەسى شامامەن 31 پايىز. (2024-جىلعى قورىتىندى بويىنشا). سالىستىرۋ ءۇشىن: دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 40 پايىزدان جوعارى. ۇكىمەتتىڭ مىندەتى - كىرىستەردى ءادىل ءبولۋ، بيزنەس تەك ديۆيدەندتەرگە عانا ەمەس، كىرىستى ەڭبەكاقىعا دا كوبىرەك جۇمساۋى ءتيىس. اتالعان ماسەلەلەر جۇيەلىك ماسەلە رەتىندە اتالعان.

سونىمەن قاتار، حالىقتىڭ تابىسى جالاقى ەسەبىنەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ترانسفەرتتەر مەن باسقا دا كىرىستەر ەسەبىنەن قالىپتاسادى. ونىڭ ديناميكاسى ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىنان وزگەشە بولۋى مۇمكىن.

وتكەن جىلدىڭ 4-توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالدامالى ەمەس جۇمىستان تۇسكەن تابىسقا حالىق تابىسىنىڭ 8,3 پايىز، زەينەتاقىعا 17,9 پايىز، جاردەماقىعا 3,3 پايىز جانە ت. ب. سايكەس كەلدى.

ۇكىمەتتىڭ حالىقتىڭ ناقتى تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى باسىمدىقتارى مەن جوسپارلارى

ازاماتتارىمىزدىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ - مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى. ۇكىمەتتىڭ، ۇلتتىق بانكتىڭ جانە ق ن ر د ا- نىڭ 2028-جىلعا دەيىنگى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارى ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ ماقساتى ناقتى كىرىستەردىڭ 2-3+ پايىز دەڭگەيىندە ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇعان ينفلياتسيا دەڭگەيىن 2026-جىلى 9-11 پايىزعا، 2027-جىلى 5,5 -7,5 پايىزعا، 2028-جىلى 5-7 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان شارالار كەشەنى ارقىلى قول جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. باعالار باياۋ وسكەن كەزدە جالاقى دا كوپ بولادى.

بۇل ءۇشىن ءبىرقاتار كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

تەڭدەستىرىلگەن تاريفتىك ساياسات

ۇكىمەت وتكەن جىلعى قازاندا ەنگىزگەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن ج ج م ءتاريفىن كوتەرۋ موراتوريى ءوز مىندەتىن ورىندادى. ۇكىمەت ينفلياتسيانى تۇراقتاندىردى. ول التىنشى اي قاتارىنان باياۋلاپ، وتكەن جىلعى قىركۇيەكتەگى 12.9 پايىزدان ناۋرىزدا 11.0 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. رەتتەلەتىن قىزمەتتەرگە قاتىستى بۇل تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ وپەراتسيالىق شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلدى.

موراتوري كەزىندە ۇ ە م ت م ر ك «ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە قايتا ەسەپتەۋ جۇرگىزدى.

1-ساۋىردەن باستاپ تاريفتىك ساياسات ۇستامدى تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولادى. ازاماتتارعا قارجىلىق جۇكتەمە مەيلىنشە از بولماق. ءا م ا ت وندىرۋشىلەرى ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك ءونىمى باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن، ال ولاردىڭ كەڭەيتىلگەن تىزىمىندەگى 31 تۇرىنە (بۇل ازىق-تۇلىك سەبەتىنىڭ 23,4 پايىز) ەلەكتر ەنەرگياسى مەن تەمىر جول تاسىمالى تاريفتى 70 پايىزعا دەيىن تومەندەتەتىن بولادى. الەۋمەتتىك وسال توپ ءۇشىن كوممۋنالدىق قىزمەتكە جۇمسالاتىن شىعىندى وتەۋ ارقىلى اتاۋلى قولداۋ شارالارى ساقتالادى.

Nota bene: رەتتەلەتىن قىزمەت تاريفى مەن ج ج م باعاسىنىڭ وسۋىنەن ينفلياتسياعا سالىم اعىمداعى جىلى 0,35 پايىزدىق تارماقتان اسپايدى.

بيۋجەت شىعىستارىن قاتاڭداتۋ

كونترتسيكلدىك بيۋجەت ساياساتى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋجەت شىعىستارىنىڭ جانە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردىڭ ءوسۋىن شەكتەۋ جونىندەگى بيۋجەت كودەكسىندە كوزدەلگەن فيسكالدىق قاعيدالاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋى قامتاماسىز ەتىلەدى.

رەسپۋبليكالىق بيۋجەت شىعىستارىنىڭ ۇستامدى ءوسۋى جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ولاردىڭ ج ءى ءو- گە ۇلەسى 2026-جىلى 15,1 پايىزعا دەيىن قىسقارادى.

ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن ترانسفەرتتەر كولەمىن قىسقارتۋدىڭ جۇيەلى ساياساتى جالعاستىرىلادى. 2026-جىلى سوڭعى 5 جىلدا العاش رەت رەسپۋبليكالىق بيۋجەت ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت بولىنبەي، ورىندالۋدا. سالىستىرۋ ءۇشىن: 2025-جىلى 3 تريلليون 250 ميلليارد تەڭگە نىسانالى ترانسفەرت ءبولىندى. وسىلايشا، اعىمداعى جىلى بۇل قاراجات فيسكالدىق ارنا ارقىلى ەكونوميكاعا قوسىمشا ينفلياتسيالىق قىسىم كورسەتپەيدى. بۇل رەتتە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 2770 ميلليارد تەڭگە مولشەرىندە ايقىندالدى.

رەسپۋبليكالىق بيۋجەت تاپشىلىعى 2026-جىلى ج ءى ءو- گە 2,5 پايىزدان 2028-جىلى ج ءى ءو- گە 0,9 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلەدى.

بيۋجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋدىڭ وسى كورسەتكىشتەرىنىڭ بارلىعى بيۋجەت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە بيۋجەتتىڭ كىرىس بازاسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا، كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل، قولدانىستاعى جانە ءتيىمسىز سالىق جەڭىلدىكتەرىن تەكسەرۋ، بانك سەكتورىنىڭ قاۋىپسىزدىك قورىن ارتتىرۋ جانە ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ ارتىق بورىشتىق جۇكتەمەسىنە جول بەرمەۋ، سيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن اتاۋلى قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنى ەسەبىنەن.

حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى

قازىر ۇكىمەت جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋ، جالاقىنى ارتتىرۋ، كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جونىندەگى شارالاردى قامتيتىن 2029-جىلعا دەيىن حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن قالىپتاستىرۋدا. بۇل شارالار:

- كوممۋنالدىق سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ، ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالاقىسىن ۇلعايتۋ،

- ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنىڭ ۇلەسىنىڭ ءوسۋى،

- وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ،

- ەكسپورتقا باعدارلانعان كاسىپورىنداردى قولداۋ،

- كوميسسيالار مەن تولەمدەر ارقىلى حالىقتىڭ قارجىلىق اۋىرتپالىعىن تومەندەتۋ،

- ءىرى كاسىپورىنداردىڭ الەۋمەتتىك جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جانە باسقالار.

2026-جىل ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ تابىستارىنىڭ ءوسۋ ترەندىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى ايقىنداۋشى بولادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك دەرەكتەردىڭ اشىقتىعى مەن دۇرىس ءتۇسىندىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءادىسنامانى ۇنەمى ءتۇسىندىرۋ تاجىريبەسىن جالعاستىرادى.

بۇعان دەيىن 1 جىلدىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ اقشاسى ەكى رەت ورتايىپ، قايتا وسكەنىن جازدىق.