شىعىستىڭ بالى قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالا الا ما

وسكەمەن. KAZINFORM - شىعىس قازاقستان بال جيناۋدان ەلدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ءوڭىردىڭ بالى ەۋروپانىڭ 20 دان استام ەلىنە ەكسپورتتالادى. بالدى زەرتتەپ جۇرگەندەر ونى تەك تاعام رەتىندە ەمەس، ەمدىك ماقساتتا دا ءجيى قولدانۋ كەرەكتىگىن ايتىپ جاتىر. Kazinform ءتىلشىسى وبلىستاعى بال ءوندىرىسىنىڭ احۋالىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ كوردى.

قانشا توننا ەكسپورتتالادى؟

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى اجار قاجيبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، ايماق بىرنەشە باعىت بويىنشا ەل كولەمىندە جەتەكشى ورىنعا يە.

- بال وندىرىسىنەن ءبىرىنشى ورىن، قاراقۇمىق شىعارۋدان پاۆلودار وبلىسىنىن كەيىن، بالقىتىلعان ىرىمشىك دايىنداۋدان قوستاناي وبلىسىنان سوڭ، قۇرت وندىرۋدەن تۇركىستان وبلىسىنان كەيىن ەكىنشى ورىندا تۇرمىز. ال قۇس ەتىن (اقمولا جانە الماتى وبلىستارىنان سوڭ)، شۇجىق ونىمدەرىن (تۇركىستان وبلىسى مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنان كەيىن)، كونسەرۆى ونىمدەرىن (باتىس قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىنان سوڭ) وندىرۋدەن ەل بويىنشا ءۇشىنشى ورىندامىز، - دەيدى ول.

وڭىردەگى بارلىق ساناتتاعى شارۋاشىلىقتا 101 مىڭ 117 ارا ۇياسى تىركەلگەن. ال رەسپۋبليكالىق ارا شارۋاشىلىعى پالاتاسىندا 2026 -جىلدىڭ 1- قاڭتارىنداعى جاعدايعا سايكەس، 86 شارۋاشىلىق تىركەلگەن. ولاردىڭ قۇرامىندا 31 مىڭ 420 ءتىرى تۇقىمدى ارا ۇياسى بار. باسقارما باسشىلىعى مەملەكەت تاراپىنان ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن، ول ءتىپتى ارنايى بۇيرىق نەگىزىندە بەكىتىلگەنىن جەتكىزدى.

- بۇرىن سۋبسيديا ارا ۇيالارىمەن سەلەكتسيالىق جانە تۇقىمدىق جۇمىس جۇرگىزۋگە بەرىلەتىن. ءبىر ارا ۇياسىنا - 5000 تەڭگە مولشەرىندە باعا بەكىتىلدى. قازىر ەرەجەلەرگە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس سۋبسيديالار بال ءوندىرىسىنىڭ وزىندىك قۇنىن ارزانداتۋعا بولىنەدى. ياعني، ساتىلعان ءبىر كەلى بالعا - 200 تەڭگە. 2024 -جىلى سەلەكتسيالىق جانە تۇقىمدىق جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن 65 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىسى 89 ءوتىنىش بەرگەن. ناتيجەسىندە، 195185000 تەڭگە سۋبسيديا تولەندى، - دەدى باسقارما باسشىسى.

ءمالىم بولعانداي، 2024 -جىلى وبلىستان 19,3 توننا بال ەكسپورتتالدى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە كورسەتكىش كۇرت ۇلعايىپ، 2025 -جىلدىڭ 11 ايىندا شىعىس قازاقستاننان اتالعان ءونىمنىڭ 65,5 تونناسى ەكسپورتتالدى. وبلىستا «كاتونقاراعاي تابيعي بال» برەندى تىركەلگەن. 2025 -جىلعى تامىزدان باستان شىعىس قازاقستان بالى ەۋروپا نارىعىنا شىقتى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ماجارستاننىڭ ەكى ءىرى كومپانياسى وتاندىق بال وندىرۋشىلەرمەن، اتاپ ايتقاندا گلۋبوكوە اۋدانىنىڭ «پاسەكا بۋنكوۆىح» شارۋا قوجالىعىمەن بايلانىس ورناتۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى وكىلدەرى مۇنىڭ ۆەنگريالىق وندىرۋشىلەرمەن العاشقى بايلانىس ەكەنىن، وسى ارقىلى ەۋرووداققا قاراي جول اشىلعانىن جەتكىزدى. بۇدان بولەك، بىلتىر ناۋرىز ايىندا گلۋبوكوە اۋدانىنداعى «Sun Bee Altai» ج ش س ەۋروپالىق كوميسسيا رەەسترىنە ەنگىزىلىپ، ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنە ەكسپورت جاساۋعا تىركەلگەن قازاقستاندىق تۇڭعىش كاسىپورىن اتانعانى جازىلدى.

- بۇل گەرمانيا، فرانسيا، يتاليا، بەلگيا، نيدەرلاندى، يسپانيا، پولشا جانە تاعى باسقا ەۋرووداقتىڭ 27 ەلىنە بال ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك اشادى. قازاقستان بويىنشا بال ءوندىرىسىن ارتتىرۋ جاڭا ەكسپورت نارىقتارىن اشۋ، ارا شارۋاشىلىعىندا سەلەكسيالىق-تۇقىمدىق جۇمىستاردى بىرىزدەندىرۋ ماقساتىندا قر اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2024 -جىلعى 31-جەلتوقسانداعى №434-بۇيرىعىمەن 2025-2027 -جىلدارعا ارنالعان ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلدى، - دەپ حابارلادى باسقارمادان.

اۋداندارداعى احۋال قانداي؟

ءمالىم بولعانداي، كاتونقاراعاي اۋدانى بويىنشا ومارتاشىلىق، بال وندىرۋمەن اينالىساتىن جەكە كاسىپكەرلەر مەن شارۋاشىلىقتار، جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار سانى - 103. ونىڭ ىشىندە اسىل تۇقىمدى مارتەبەسى بار 12 ارا شارۋاشىلىعى بار. بۇل دەرەكتى اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى جاندوس تۋلەبايەۆ ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا، اۋداندا بال ءوندىرىپ، ومارتاشىلىقپەن اينالىسامىن دەگەن جانعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرىلەدى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا نەسيەلەر جىلدىق 2,5 پايىز مولشەرلەمەمەن بەرىلەدى.

- بۇل باعدارلاما بويىنشا جەكە تۇلعالار ءۇشىن قارىزدىڭ ەڭ جوعارى سوماسى 2,5 مىڭ ا ە ك-كە دەيىن، ال اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى ءۇشىن 8 ا ە ك-كە شەيىن قارجىلاندىرۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار «اگرونەسيە» باعدارلامالارى (ونىڭ ىشىندە «ىسكەر»، «اگروبيزنەس») ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن نەسيەلەر بەرىلەدى. بۇدان بولەك، ومارتاشىلىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك سۋبسيديالار قاراستىرىلعان، - دەدى ءبولىم باسشىسى.

كاتونقاراعايدىڭ وزىندە جىلىنا ورتا ەسەپپەن بىرنەشە ءجۇز تونناعا جۋىق بال وندىرىلەدى. جىل مەزگىلىنە، اۋا رايىنا جانە بال جيناۋ ماۋسىمىنىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى ءوندىرىس كولەمى وزگەرىپ وتىراتىن كورىنەدى. بىلتىر بۇل مەجە 185 تونناعا جەتكەن. رەسمي اقپاراتقا سەنسەك، كاتونقاراعاي اۋماعىندا وندىرىلەتىن بال ونىمدەرىنىڭ شامامەن 30-40 پايىزى اۋدان اۋماعىنا كەلەتىن دەمالۋشىلار مەن تۋريستەرگە ساتىلادى. ءونىمنىڭ 25-30 پايىزى وسكەمەن قالاسىنا، ال 15-20 پايىزى استاناعا جەتكىزىلىپ، ساۋدالانادى. قالعان بولىگى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وزگە ەلدى مەكەندەرى مەن رەسپۋبليكا اۋماعىندا وتكىزىلەدى.

- بال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەردىڭ سالىقتىق تولەمدەرى ارقىلى اۋدان بيۋدجەتىنە تۇراقتى تۇردە تۇسىمدەر قامتاماسىز ەتىلەدى. بال وندىرىسىنەن تۇسكەن ناقتى تابىستى بولەك كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس، ول اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنەن تۇسەتىن جيىنتىق سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ىشىندە قامتىلادى، - دەدى ءبولىم باسشىسى.

تۇرىك پروفەسسورى شىعىستىڭ بالىن زەرتتەپ ءجۇر

نەگىزىنەن شىعىستىڭ بالى كوروبيحا مەن اقسۋ اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە وندىرىلەدى. سونىمەن قاتار كاتونقاراعاي، اققاينار جانە بەلقاراعاي اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە ومارتاشىلار بار. اتالعان اۋداننان قىتاي، وزبەكستان، ساۋد ارابياسىنان بولەك، سولتۇستىك امەريكاعا دەيىن جونەلتىلەدى.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي وسكەمەنگە تۇركيانىڭ مۋگلا سيتكي كوچمان ۋنيۆەرسيتەنىنىڭ پروفەسسورى، شىعىس قازاقستان بالىن زەرتتەپ جۇرگەن مەحمەت وزتيۋرك كەلگەن بولاتىن. ول بىرنەشە كۇن سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى ش ق ۋ-دا ءدارىس وقىپ، ءتۇرلى اقپاراتپەن ءبولىستى. ونىڭ سوزىنشە، بالدى تەك تاعام تۇرىندە ەمەس، مەديتسينا دا باعىتىندا دا پايدالانۋعا بولادى.

- قازاقستان بالىن الەم جۇرتى ءالى تولىق بىلمەيدى دەپ ويلايمىن. ول ءۇشىن اقپارات كەڭىستىگىندە وسى ءونىم تۋرالى مالىمەتتى مولىنان بەرۋ كەرەك. شىعىس قازاقستاننىڭ وزىندە بال ەكسپورتتاۋدىڭ الەۋەتى جوعارى. مەن تۋىپ-وسكەن مۋلا قالاسى تۇركيانىڭ وڭتۇستىك-باتىس ولكەسىندە ورىن تەپكەن. بىزدە بال شارۋاشىلىعى جەتەكشى رولگە يە. مەن بالدى اۋرۋعا ەم رەتىندە قولدانۋدى ءجون سانايمىن. سەبەبى، تابيعي ءونىمنىڭ اسەرى ەرەكشە، - دەدى پروفەسسور.

ونىڭ ايتۋىنشا، اۋرۋلاردى عانا ەمەس، سپورتشىلاردى قالپىنا كەلتىرۋ كەزىندە دە ءجيى تۇتىنعان ءجون. ماسەلەن، شىعىس قازاقستاننىڭ تاۋلى اۋداندارىندا قانداي ءشوپ وسەدى، سونىڭ قۇرامى دا بالدى پايدالانۋ كەزىندە ەسكەرىلۋى ءتيىس. تۇركيا وسى جاعىنان الەمدە كوش باستاپ تۇر.

بالى برەندتكە اينالعان تاعى ءبىر اۋدان - كۇرشىم. بۇل جاقتا جىلىنا 50 توننادان استام بال وندىرىلەدى. ونىڭ 12 پايىزى رەسپۋبليكا اۋماعىنا، قالعان بولىگى وبلىس اۋماعىندا ساۋدالانادى.

ءبىراق اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس يجيموۆتىڭ ايتۋىنشا، كۇرشىم بالى قازىر ەكسپورتقا شىعارىلمايدى. سوعان قاراماستان جۇرت الدىن الا تاپسىرىس بەرىپ، شاما-شارقىنشا ساۋدانى قىزدىرىپ ءجۇر.

ەسكە سالساق، وسىعان دەيىن قازاقستان ترەونين مەن گلۋتامات بويىنشا الەمدىك نارىقتارعا شىعاتىندىعى حابارلانعان.

اۆتور

بوتاكوز كەنجەحان قىزى