شىڭعىس حان اسكەرلەرى جورىق جولىندا كىمدەردەن جەڭىلدى

استانا. قازاقپارات - موڭعولداردىڭ جاۋلاپ الۋ جورىقتارى 12-14- عاسىرلاردا الەمدەگى ەڭ ءىرى يمپەريالاردىڭ ءبىرىن قالىپتاستىردى. دەگەنمەن، ولار تەك جەڭىستەردەن عانا تۇرمادى، تاريحتا موڭعول اسكەرلەرى دە بىرنەشە رەت اۋىر جەڭىلىسكە ۇشىرادى.

1219 -جىلى شىڭعىس حان حورەزم مەملەكەتىن جاۋلاپ الۋدى باستادى. ەكى جىل ىشىندە ورتا ازيانىڭ ءىرى قالالارى الىندى. الايدا 1221 -جىلى حورەزمشاحتىڭ ۇلى جەلالاددين مەڭدىبەردى اۋعانستانداعى پارۆان القابىندا موڭعول قولباسشىسى شيگي-قۇتۇقتىڭ اسكەرىن تالقاندادى. بۇل موڭعولداردىڭ ورتا ازياداعى العاشقى ءىرى جەڭىلىستەرىنىڭ ءبىرى بولدى جانە ولاردىڭ تولىق ۇستەمدىك ورناتۋىنا كەدەرگى كەلتىردى.

سول جىلدارى باتىسقا جورىق جاساعان سۇبەدەي اسكەرى ەدىل بۇلعارلارى مەن باشقۇرتتاردان دا اۋىر سوققى الدى. جالعان شەگىنۋ ءتاسىلىن قولدانعان جەرگىلىكتى اسكەر موڭعولداردى قورشاۋعا الىپ، دەرلىك تولىق جويىپ جىبەردى. سۇبەدەيدىڭ جاساعىنىڭ از عانا بولىگى امان قالعانى ايتىلادى.

1260 -جىلى پالەستيناداعى اين- دجالۋت شايقاسىندا مىسىر ماملۇكتەرى موڭعول اسكەرىن كۇيرەتە جەڭدى. بۇل شايقاس ەرەكشە ماڭىزدى بولدى، ويتكەنى ءدال وسى جەردە موڭعولداردىڭ باتىسقا قاراي جىلجۋى توقتاتىلدى جانە ولاردىڭ «جەڭىلمەيتىن» دەگەن بەدەلىنە ۇلكەن سوققى ءتيدى.

موڭعولدار قىتايدى باعىندىرعاننان كەيىن وڭتۇستىك-شىعىس ازياعا دا جورىق جاسادى. ءبىراق ۆەتنام حالقى ولاردى ءۇش رەت جەڭدى. اسىرەسە 1288 -جىلعى باح دانگ وزەنىندەگى شايقاستا ۆەتنامدىقتار وزەن تۇبىنە اعاش قازىقتار ورناتىپ، موڭعول فلوتىن تولىق دەرلىك جويىپ جىبەردى. كليماتتىڭ اۋىرلىعى، اۋرۋلار مەن پارتيزان سوعىسى دا موڭعولدارعا ۇلكەن قيىندىق تۋعىزدى.

حۇبىلاي حان جاپونيانى ەكى رەت جاۋلاپ الۋعا تىرىستى. 1274 جانە 1281 -جىلدارداعى جورىقتار كەزىندە موڭعول فلوتى كۇشتى تايفۋنعا ۇشىراپ، جويىلدى. جاپوندار بۇل قۇبىلىستى «كاميكادزە» - «قۇدايدىڭ جەلى» دەپ اتادى. وسى تابيعي اپاتتار جاپونيانى باسىپ الۋدان ساقتاپ قالدى.

كەيىنگى كەزەڭدە دە موڭعولدار ءبىرقاتار ايماقتاردا جەڭىلىسكە ۇشىرادى. ماجارستان 1285 -جىلى ەكىنشى شاپقىنشىلىقتى تويتاردى، دەلي سۇلتاناتى ءۇندىستانعا باعىتتالعان جورىقتاردى بىرنەشە رەت توقتاتتى، ال XIV عاسىردا قىتايداعى كوتەرىلىستەر ناتيجەسىندە يۋان اۋلەتى قۇلاپ، موڭعولدار ەلدەن قۋىلدى.

وسىلايشا، موڭعولدار اسا قۋاتتى اسكەري كۇش بولعانىمەن، ولاردى ءارتۇرلى حالىقتار - ماملۇكتەر، ۆەتنامدىقتار، جاپوندار، بۇلعارلار جانە باسقا ەلدەر توقتاتا الدى. تاريحشىلاردىڭ كوپشىلىگى ولاردىڭ ەڭ ماڭىزدى جەڭىلىسى رەتىندە اين-دجالۋت شايقاسىن اتايدى، سەبەبى ءدال وسى وقيعا موڭعولداردىڭ ءارى قاراي كەڭەيۋىنە شەشۋشى توسقاۋىل بولدى.