شاڭىراق كۇنى: وتباسى - ادام ومىرىندەگى ەڭ قاستەرلى مەكەن
استانا. KAZINFORM - بۇگىن - «ناۋرىزناما» ونكۇندىگى اياسىنداعى «شاڭىراق كۇنى». قازاق مادەنيەتىندە شاڭىراقتىڭ قادىر-قاسيەتى ايرىقشا. شاڭىراق - وتباسى بەلگىسى، سوندىقتان دا قازاق حالقى جاس جۇبايلاردىڭ وتاۋ قۇرىپ، شاڭىراق كوتەرۋىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن.
قازاق ۇعىمىندا «شاڭىراق» ءسوزىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. اتا-بابالار اينالاداعى ءار زاتتان ءپالساپالىق وي ىزدەپ، ءومىر سالتىمەن بايلانىستىرۋعا كۇش سالدى. شاڭىراقتى دا كيەلى دەڭگەيگە كوتەرۋى تەگىن ەمەس. سەبەبى قاسيەتتى ءسوز كوشپەندىلەردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى، تانىم-تۇسىنىگىنەن تۋعان: كيىز ءۇيدىڭ شاڭىراعى ىرگەنى نىعايتىپ، ءۇي ىشىنە ساۋلە تۇسىرەدى. وعان قوسا تاۋەلسىز ءارى دەربەستىكتىڭ ۇلگىسى رەتىندە قابىلدانىپ، جەكە شىققان نەكەلى جاستاردى «شاڭىراق كوتەردى» دەپ دارىپتەدى. بۇل ەسەپپەن الساق، شاڭىراق كوك اسپان كۇمبەزى، مەنشىك بەلگىسى، قاۋىپسىزدىك كەپىلى ءارى ۇرپاقتار ساباقتاستىعى رەتىندە قابىلدانعانىن كورەمىز. دەمەك، «شاڭىراق كۇنى» - جەكەلەگەن وتباسىنىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ۇلتتى بىرىكتىرۋ بەلگىسى.
قازىر دە وتباسىنىڭ بەلگىسى سانالاتىن شاڭىراق ءسوزىنىڭ ماعىناسى الاسارعان جوق. ءتىپتى، كۇنى كەشە جوباسىن داۋىس بەرۋگە قۇقى بار ازاماتتاردىڭ 87,15 پايىزى قولداعان جاڭا كونستيتۋتسيامىزدا نەكە مەن وتباسىعا ارنايى باپ ەنگىزىلگەن. ناقتىراق ايتقاندا، 30-باپتىڭ 1 جانە 2-تارماعىندا «نەكە جانە وتباسى، انا، اكە مەن بالا مەملەكەت قورعاۋىندا بولادى» جانە «نەكە - ەر مەن ايەلدىڭ مەملەكەتتىك زاڭعا سايكەس تىركەگەن ەرىكتى جانە تەڭ قۇقىقتى وداعى» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان.
اتا زاڭىمىزدا نەكە مەن وتباسىعا باسا ءمان بەرىلۋى قوعام تاراپىنان دا قىزۋ قولداۋعا يە بولدى. ماسەلەن، جەتىسۋ وبلىسى كەربۇلاق اۋداندىق انالار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى عاليا اقباسوۆا وتباسىنداعى باستى قۇندىلىق - ۇرپاق تاربيەسى، ونىڭ مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋ، قوعاممەن قارىم-قاتىناسى مەن كوزقاراسىن ورنىقتىرۋ ەكەنىن ايتادى.
- وتباسىنداعى باستى قۇندىلىق - بۇل ۇرپاق تاربيەسى، مىنەز- قۇلقى، قوعاممەن قارىم-قاتىناسى مەن كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋ. اتا زاڭىمىزدىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا نەكە جانە وتباسى ينستيتۋتىنا قاتىستى نەگىزگى قاعيداتتار كورىنىس تاپقان. وتباسى ادام بالاسىنىڭ تىرشىلىگىندەگى ەڭ قاسيەتتى ۇيا، ەڭ قاستەرلى مەكەن. ەر مەن ايەلدىڭ مەملەكەت زاڭىنا سايكەس تىركەلگەن ەرىكتى ءارى تەڭ قۇقىقتى وداعى وسى ۇيانىڭ بەرىك ىرگەتاسى. مۇنداي نەكە تەك ەكى جىنىستىڭ ەمەس، تۇتاس قوعامنىڭ تۇرعاقتىلىعىنا نەگىز بولادى. سوندىقتان زاڭمەن بەكىتىلگەن نەكە تەك رەسمي ءراسىم ەمەس، ول سەنىم مەن سىيلاستىققا قۇرىلعان قاسيەتتى سەرت دەر ەدىم، - دەدى عاليا اقباسوۆا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتيەۆا كونستيتۋتسيادا وتباسى ينستيتۋتىنا ارنالعان جەكە باپتىڭ ەنگىزىلۋىن ماڭىزدى شەشىم دەپ باعالايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل نورما قوعامداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.
- جاڭارتىلعان كونستيتۋتسيادا وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. نەگىزگى زاڭدا وتباسى قوعامنىڭ ماڭىزدى تىرەگى رەتىندە قاراستىرىلىپ، ونى قورعاۋ مەن نىعايتۋعا باعىتتالعان قاعيداتتار بەكىتىلگەن. بۇل ءداستۇرلى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋگە، وسكەلەڭ ۇرپاقتى سول قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ رۋحىندا تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان دەيىن ماجىلىستە لگبت پروپاگانداسىنا قاتىستى ماسەلە قارالىپ، وعان تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. بۇل باستامانى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ تا قولدادى، - دەدى ول.
قاراعاندى وبلىسى ق ح ا انالار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ايجان قياسوۆا جاڭا كونستيتۋتسياداعى نەكە، انا بولۋ جانە بالالىق شاققا قاتىستى باپ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىنە نازار اۋدارتادى.
- سوڭعى جىلدارى قازاقستان بالالار مەن ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىن كۇشەيتىپ، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ سالاسىندا ماڭىزدى قادامدار جاسادى. ەندى بۇل باعىتتار كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلىپ وتىر. بۇل وتە ماڭىزدى. ويتكەنى وتباسىعا، بالاعا جانە اناعا دەگەن ناقتى كوزقاراس ءارقاشان مەملەكەتتىڭ ءوز ازاماتتارىنا دەگەن قامقورلىعىنىڭ دەڭگەيىن كورسەتەدى. وتباسى قورعالعان جەردە قوعامداعى سەنىم دە بەرىك بولادى، قاۋىپسىزدىك سەزىمى جوعارىلايدى جانە ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق نىعايادى، - دەدى كەڭەس ءتوراعاسى.
ايتا كەتەيىك، كەشە ورتالىق رەفەرەندۋم ورتالىق كوميسسياسى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمداعى داۋىس بەرۋدىڭ الدىن الا ناتيجەلەرىن جاريالادى. وعان سايكەس، داۋىس بەرۋگە قاتىسقان ازاماتتاردىڭ سانى - 9 ميلليون 127 مىڭ 197 ادامدى نەمەسە رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار ازاماتتار سانىنىڭ 73,12 پايىزىن قۇرادى. وسىلايشا جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ تۋرالى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن جاقتاپ، داۋىس بەرگەن ازاماتتار سانى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان 7 ميلليون 954 مىڭ 667 ادام نەمەسە 87,15 پايىز بولدى.
اۆتور
مارلان جيەمباي
