دەكرەتتەگى اكە: جاڭا ءۇردىس پە، الدە داستۇرگە قايشى قادام با؟

استانا. KAZINFORM - سوڭعى جىلدارى دەكرەتتىك دەمالىسقا شىققان اكەلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. بۇل ءۇردىس قوعامدا ءارتۇرلى پىكىر تۋدىرىپ وتىر.

ءبىرى مۇنى زامان تالابى دەسە، ەندى ءبىرى ءداستۇرلى وتباسى مودەلىنە قايشى قادام دەپ سانايدى. اكەلەردىڭ دەكرەتكە شىعۋى قانشالىقتى دۇرىس؟ بۇل وزگەرىسكە زاڭ، پسيحولوگيا جانە قوعام قالاي قارايدى؟ وسى ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن مامانداردىڭ پىكىرىن بىلدىك.

مۇنداي قادام كەيبىر وتباسىلار ءۇشىن ءماجبۇرلى شەشىم بولسا، ەندى بىرەۋلەر ءۇشىن سانالى تاڭداۋ. زاڭناما اكەلەرگە دە بۇل مۇمكىندىكتى تولىق بەرەدى.

زاڭ نە دەيدى؟

ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك زاڭناماسىنا سايكەس، بالا كۇتىمى بويىنشا دەمالىس تەك انالارعا عانا ەمەس، اكەلەرگە دە بەرىلەدى.

الەۋمەتتىك كودەكستىڭ 1-بابىنىڭ 26-تارماقشاسىنا ساي، ءسابي دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن باستاپ ونىڭ 1,5 جاسقا تولعانىنا دەيىن اتا-انانىڭ ءبىرى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى رەتىندە الەۋمەتتىك تولەم الۋعا قۇقىلى.

ال ەڭبەك كودەكسىنىڭ 100-بابىندا بالا ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى جالاقىسى ساقتالمايتىن دەمالىس اتا-انانىڭ تاڭداۋى بويىنشا اناسىنا نەمەسە اكەسىنە بەرىلەتىنى ناقتى كورسەتىلگەن. بۇل كەزەڭدە قىزمەتكەردىڭ جۇمىس ورنى مەن لاۋازىمى تولىق ساقتالادى.

ەگەر اكە دەكرەتتىك دەمالىستان مەرزىمىنەن بۇرىن جۇمىسقا ورالعىسى كەلسە، ول جۇمىس بەرۋشىنى كەمىندە ءبىر اي بۇرىن ەسكەرتۋى ءتيىس. الايدا بۇل جاعدايدا بالا 1,5 جاسقا تولعانعا دەيىن تاعايىندالعان الەۋمەتتىك تولەم توقتاتىلادى. سونداي-اق تولەم الىپ وتىرعان ازامات مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا جۇمىسقا شىققانىن حابارلاۋعا مىندەتتى.

ەندى جۇمىس ىستەمەيتىن اكەلەردىڭ بالا كۇتىمىمەن وتىرعان ۋاقىتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ كەزىندە ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ەسەپتەلەتىن بولدى. جاقىندا بۇل نورما ءماجىلىس قابىلداعان زاڭ اياسىندا ەنگىزىلىپ، الەۋمەتتىك كودەكسكە ءتيىستى وزگەرىستەر جاسالدى. اتالعان قادام كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسىن ورىنداۋ ماقساتىندا قابىلدانعان.

ستاتيستيكا قانداي؟

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 2023-جىلى بالا كۇتىمى بويىنشا دەكرەتكە 583 ەر ادام شىققان. 2024-جىلى بۇل كورسەتكىش 477 ادامدى قۇراسا، 2025-جىلدىڭ باسىندا 769 ەر ازامات بالا كۇتىمىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەم العان.

اكە پسيحولوگياسى ەسكەرىلۋى كەرەك

پسيحولوگ انارگۇل ءماۋلي قىزى اكەلەردىڭ دەكرەتكە شىعۋىن تەك ماتەريالدىق تۇرعىدان عانا ەمەس، پسيحولوگيالىق قىرىنان دا قاراستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.

قوعامدا ايەل مەن ەر ادامنىڭ پسيحولوگيالىق ءرولى ءارتۇرلى. ايەل ادام ەموتسيونالدىق تۇرعىدان يكەمدى، بىرنەشە ءرولدى قاتار اتقارا الادى. ال ەر ادامنىڭ ءوزىن الەۋمەتتىك ورتادا دالەلدەۋى وتە ماڭىزدى. ەگەر ەر ازامات ۇزاق ۋاقىت بويى تەك ۇيدە وتىرىپ، بالا كۇتىمىمەن عانا اينالىسسا، بۇل اشۋشاڭدىققا، تۇيىقتىققا، وزىنە دەگەن سەنىمسىزدىككە الىپ كەلۋى مۇمكىن، - دەيدى مامان.

پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، ەر ادامنىڭ بالامەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋى - ۇلكەن مۇمكىندىك. الايدا بۇل شەشىم وتباسى ءۇشىن ورتاق ءارى سانالى تۇردە قابىلدانۋى ءتيىس. ەگەر اكە دەكرەت كەزىندە پسيحولوگيالىق قىسىمعا ۇشىراسا، ونىڭ اسەرى بالانىڭ تاربيەسىنە دە كەرى ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

ەر ادام ءوز تابيعاتىنا قارسى ءومىر سۇرمەۋى كەرەك. ول ءۇشىن سىرتقى الەممەن بايلانىس، دامۋ، ءوزىن تابىس ارقىلى كورسەتۋ ماڭىزدى. سوندىقتان دەكرەتكە شىعۋ ۇزاق مەرزىمگە سوزىلماعانى ءجون، - دەيدى انارگۇل ءماۋلي قىزى.

الەۋمەت تانۋشى كوزقاراسى: قوعام ءالى دايىن ەمەس

الەۋمەت تانۋشى رامازان سالىقجانوۆتىڭ پىكىرىنشە، اكەلەردىڭ دەكرەتكە شىعۋى - قازاقستاندىق قوعام ءۇشىن ءالى دە توسىن قۇبىلىس.

بۇل - بىزگە سىرتتان كەلگەن، باتىستىق ۇلگى. ءداستۇرلى قوعامدا اكە - تابىس تابۋشى، وتباسىنىڭ اسىراۋشىسى رەتىندە قالىپتاسقان. سوندىقتان بالا كۇتىمىنە كۇندەلىكتى ارالاسۋ ءالى دە كوپشىلىككە جات كورىنەدى. نەگىزگى سەبەپ - ماتەريالدىق فاكتور، - دەيدى ول.

سونىمەن بىرگە ساراپشى ەكونوميكالىق جاعداي مۇمكىندىك بەرسە، اكە مەن انانىڭ بالا تاربيەسىنە تەڭدەي ارالاسۋى ءتيىمدى بولاتىنىن دا جوققا شىعارمايدى.

ەگەر وتباسىنىڭ جاعدايى كوتەرسە، بالاعا اكەنىڭ دە، انانىڭ دا قاتار كوڭىل ءبولۋى - ەڭ دۇرىس مودەل، - دەيدى الەۋمەتتانۋشى.

دەكرەتتەگى اكە: «انالارعا دەگەن قۇرمەتىم ارتتى»

ورال قالاسىنىڭ تۇرعىنى ەرجان يمامادين دەكرەتكە شىعۋ تۋرالى شەشىمدى وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى قابىلداعانىن ايتادى.

ايەلىمنىڭ جالاقىسى جوعارى، ءوزى دارىگەر. ال مەنىڭ تابىسىم ازداۋ بولدى. سوندىقتان دەكرەتكە مەن شىعامىن دەپ كەلىستىك. العاشقى ايلار وڭاي بولعان جوق. تۇندە بالا جيى ويانادى، ۇيقىڭدى قيماي تۇراسىڭ. كۇن سايىن بىردەي تىرشىلىك. ءبىراق ەڭ ۇلكەن قۋانىش - كوز الدىڭدا بالاڭنىڭ قالاي ءوسىپ، دامىپ جاتقانىن كوزبەن كورۋ، - دەيدى ول.

ەرجاننىڭ ايتۋىنشا، وسى تاجىريبەدەن كەيىن انالارعا دەگەن كوزقاراسى تۇبەگەيلى وزگەرگەن.

بالا كۇتىمى وڭاي ەمەس ەكەن. انالارعا دەگەن قۇرمەتىم مىڭ ەسە ارتتى. باتىس ەلدەرىندە بۇل قالىپتى جاعداي. ەگەر ەرلى-زايىپتىلار ءبىر شەشىمگە كەلسە، اكەنىڭ دەكرەتكە شىعۋىنان قورقاتىن ەشتەڭە جوق، - دەيدى دەكرەتتەگى اكە.

ءبىر كەزدەرى بەلگىلى سپورتشى سەرىك ساپيەۆ تە دەكرەتتىك دەمالىسقا شىققان. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل شەشىم وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى قابىلدانعان.

اكەم ۇزاق جىل اۋىردى. 35 جىل شاحتادا جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن دەنساۋلىعى سىر بەردى. سوڭعى جىلى اتا-انامنىڭ جانىندا بولۋ ءۇشىن ءتورت ايعا دەكرەتتىك دەمالىس الدىم، - دەگەن بولاتىن كەزىندە ساپيەۆ.

اكەلەردىڭ دەكرەتكە شىعۋى - قازاقستان قوعامىندا ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ءۇردىس. زاڭ مۇمكىندىك بەردى، ستاتيستيكا ءوسىپ كەلەدى. الايدا بۇل شەشىم تەك ەكونوميكالىق ەمەس، پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا تارازىلاۋدى تالاپ ەتەدى. ەڭ باستىسى - وتباسى ىشىندەگى كەلىسىم مەن بالانىڭ مۇددەسى.

El.kz