ءماجىلىس حالىقارالىق كەلىسىمدەردى تالقىلايدى

استانا. KAZINFORM - بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى وتەدى. وندا دەپۋتاتتار ەكى حالىقارالىق كەلىسىمدى تالقىلاپ، پسيحولوگيالىق قىزمەتكە قاتىستى جاڭا زاڭ جوباسى جانە اۋستريامەن ارادا ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى جۇمىسقا قابىلدايدى.

ايتا كەتەيىك، 30- قاڭتاردا ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ بيۋرو وتىرىسىندا جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى ناقتىلانعان ەدى. سوعان وراي دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن پەرۋ رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك، سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتاردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى ۇسىنىلادى.

2024 -جىلعى 23 - قازاندا استانادا قول قويىلعان قۇجاتتار ەكى ەلدىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ، سوتتالعانداردى مەملەكەتتە جازاسىن وتەۋ ءۇشىن بەرۋ، سونداي- اق ادامداردى ەكستراديتسيالاۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى رەتتەۋگە باعىتتالعان.

بۇعان دەيىن ەلىمىز اتالعان مەملەكەتپەن سوتتالعانداردى بەرۋ جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاعان ەدى. شارتقا سايكەس، ەكى ەل سوتتالعان ازاماتتاردى جازاسىن وتەۋ ءۇشىن ءوز ەلدەرىنە قايتارادى. سونىمەن قاتار، تاراپتار قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە، اقپارات الماسۋعا جانە تەرگەۋ پروتسەستەرىنە جاردەمدەسۋگە كەلىسىم بەردى.

سونىمەن قاتار پالاتا قاراۋىنا ءبىر تاراپتان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەكىنشى تاراپتان موڭعوليا اراسىنداعى ۋاقىتشا ساۋدا كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل قۇجات ارقىلى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ جانە نىعايتۋ، موڭعوليا نارىعىنا تاۋار شىعارۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ كوزدەلەدى.

كەلىسىم ءاربىر تاراپتىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق مۇددەسىنىڭ 367 تاۋار پوزيتسياسىنا قاتىستى ساۋدانىڭ پرەفەرەنتسيالىق رەجيمىن بەكىتەدى. ە ا ە و- موڭعوليا كەلىسىمى ءۇش جىلعا جاسالىپ، تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا ودان ءارى ءۇش جىلدىق مەرزىمگە ۇزارتىلۋى مۇمكىن.

موڭعوليامەن كەلىسىم اياسىندا بيزنەس كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەرى بويىنشا نەمەسە باجسىز (ونىڭ ىشىندە تاريفتىك كۆوتالار اياسىندا) ءداندى داقىلدار (بيداي، ارپا، جۇگەرى)، قۇس ەتى، ءسۇت ونىمدەرى (يوگۋرتتار، ىرىمشىك، ماي)، بال، وسىمدىك مايلارى (كۇنباعىس مايى)، قانت، شوكولادتى- كونديتەرلىك ونىمدەر، نان-توقاش ءوندىرىسى ونىمدەرى، سۋلار، شىرىندار، دجەمدەر، الكوگولدىك سۋسىندار مەن تەمەكى ونىمدەرى جانە تاعى باسقالارىن، سونداي-اق مەتاللۋرگيا ونىمدەرى (فەرروقورىتپالار، پروكات، شىبىقتار، قۇبىرلار)، ترانسفورماتورلار، كولىك قۇرالدارى (لوكوموتيۆتەر، اۆتوموبيلدەر)، حيميا ونەركاسىبى ونىمدەرى (پوليمەرلەر، پلاستماسسادان جاسالعان بۇيىمدار) جانە وزگە ونىمدەردى جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى.

سونداي-اق دەپۋتاتتار «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» جانە اۋستريا رەسپۋبليكاسىمەن ارادا زاڭسىز كەلگەن ادامداردىڭ رەادميسسياسى مەن ءترانزيتى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى جاڭا زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدايدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتادا ءماجىلىس قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى (ج ە ك) سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى، سونداي-اق تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ازاماتتىق قورعاۋ تەتىگىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالادى.

ءبىرىنشى كەلىسىم بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، 2024 -جىلعى 12 -قاراشادا حالىقارالىق كليماتتىق COP-29 فورۋمى اياسىندا قول قويىلعان اتالعان قۇجات تۇراقتى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان.

- كەلىسىمنىڭ ماقساتى - ۇزاق مەرزىمدى ءارى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، ەنەرگيا ءوندىرۋ مەن جيناقتاۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ، سونداي-اق قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋ. قۇجات اياسىندا جالپى ورناتىلعان قۋاتى 1,8 گۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ءۇش ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە جيىنتىق قۋاتى 1,5 گۆت بولاتىن ەكى جەل ەلەكتر ستانتسياسىن جانە قۋاتى 300 مۆت بولاتىن ءبىر كۇن ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوبالار مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جەك سالاسىنداعى ەڭ اۋقىمدى جوبالاردىڭ قاتارىنا جاتادى، - دەدى ول.

جوبالاردى پاۆلودار، قاراعاندى جانە تۇركىستان وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇل وڭىرلەردىڭ تاڭدالۋى جەل جانە كۇن رەسۋرستارىنىڭ جوعارى الەۋەتىمەن، سونداي-اق جاڭا گەنەراتسيالايتىن قۋاتتاردى قازاقستاننىڭ ءبىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋىمەن نەگىزدەلگەن. بارلىق جوبا قاجەت ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋدى، ونىڭ ىشىندە ەلەكتر جەلىلەرىنە قوسىلۋ وبەكتىلەرىن سالۋدى جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن جيناقتاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى.

پالاتا قابىلداعان كەلەسى قۇجات - تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ازاماتتىق قورعاۋ تەتىگىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ. بۇل كەلىسىمگە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىندە قابىلدانعان شەشىم نەگىزىندە 2024 -جىلعى قاراشادا توتەنشە جاعدايلار ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى قول قويعان.

- اتالعان كەلىسىم اپاتتار مەن توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋدىڭ، سونداي-اق زارداپ شەككەن مەملەكەتكە ەرىكتى قولداۋ كورسەتۋدىڭ بىرلەسكەن تەتىگىن قۇرۋعا باعىتتالعان. ونىڭ اكىمشىلىك جۇمىس ورگاندارى رەتىندە مينيسترلەر كەڭەسى مەن ازاماتتىق قورعاۋ مەحانيزمىنىڭ حاتشىلىعى بەلگىلەندى. حاتشىلىقتىڭ شتاب-پاتەرى ىستانبۇل قالاسىندا ورنالاسقان، ونى مينيسترلەر كەڭەسى 3 جىل مەرزىمگە تاعايىندايتىن باس حاتشى باسقارادى. ونى قۇرۋعا تۇرىك تاراپى قاجەتتى قولداۋ كورسەتەدى، - دەدى توتەنشە جاعدايلار ۆيتسە-ءمينيسترى كەگەن تۇرسىنبايەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، مينيسترلەر كەڭەسىن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتەتىن مەملەكەتتىڭ توتەنشە جاعدايلار ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى باسقارادى. جىل سايىن بارلىق مەملەكەتتەر 50 مىڭ ا ق ش دوللارى كولەمىندە جارنا ەنگىزەدى.

جالپى وتىرىستىڭ سوڭىندا دەپۋتاتتار الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماڭىزى بار ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 19 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، دەپۋتات جارقىنبەك امانتاي ۇلى ترەنينگتەر ازاماتتارىمىزعا پسيحولوگيالىق جانە قارجىلىق زيان كەلتىرىپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق تانىتتى.

- اي-كۇننىڭ امانىندا قاراپايىم ازاماتتاردى رۋحاني كۇيرەتىپ، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا السىرەتىپ، قارجىلاي توناۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي سوراقىلىقتى ترەننينگ ەمەس، ديسترۋكتيۆتى سەكتا رەتىندە قاراپ، قاتاڭ شارا قولدانۋ كەرەك دەگەن پىكىرلەر دە ايتىلادى، - دەدى ول.

ال ماگەررام ماگەرراموۆ «تسيفلىق سالىق رۋلينگى» جوباسىن ازىرلەپ، ەنگىزۋدى ۇسىندى.

- قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ فراكتسياسى سالىق رۋلينگى جۇيەسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋدى ۇسىنىپ، دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان بولاتىن. اتالعان ساۋالعا ۇكىمەت سالىق كودەكسى سۋبەكتىلەرگە سالىق ورگاندارىنان ۇسىنىم الاتىن كولبەۋ مونيتورينگ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىندىگىن ايتىپ جاۋاپ بەردى. دەمەك، كاسىپكەرلەردىڭ شەكتەۋلى سانى سالىق ورگاندارىنان ۇسىنىم الا الادى. مۇنىڭ ءبارى جاقسى. الايدا، مۇنى سالىقتىق رۋلينگ دەپ تانۋ وتە قيىن. بىرىنشىدەن، ەڭ ماڭىزدىسى، بۇل ۇسىنىمداردىڭ مىندەتتى كۇشى بولمايدى. ەكىنشىدەن، سۋبەكتىلەردىڭ شەكتەۋلى سانى عانا بۇل قۇقىقتى قولدانا الادى، - دەدى دەپۋتات.

جيگۋلي دايرابايەۆ بولسا اباي مەن ۇلىتاۋ وبلىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا ترانسفەرتتەر ءبولۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

— ءبىرىنشى، اتالعان وبلىستارعا ارنالعان ارنايى كەشەندى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىن قايتا قاراپ، قاراجاتتى كوبەيتۋ مۇمكىندىگىن زەردەلەپ، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا ترانسفەرتتەر ءبولۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىندارعا ارنالعان ارنايى قارجىلىق قولداۋ شارالارىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ جانە ينۆەستيتسيا تارتۋعا باعىتتالعان ەرەكشە جەڭىلدىكتەر مەن ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ قاجەت، - دەدى ول.

 

مارلان جيەمباي