ءماجىلىس ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قارايدى
استانا. KAZINFORM - بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى وتەدى. وندا دەپۋتاتتار ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قاراپ، جاڭا زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدايدى.
ايتا كەتەرلىگى، 27-اقپاندا ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن بيۋرو وتىرىسى ءوتىپ، جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسى ناقتىلانعان ەدى. سوعان وراي دەپۋتاتتارعا ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن قاراۋ ۇسىنىلادى.
ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى، حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى مەن ينۆەستيتسيالار كەپىلدىگىنىڭ كوپجاقتى اگەنتتىگى اراسىنداعى ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىنا جانە وركەندەۋىنە جاردەمدەسۋ ماقساتىمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جونىندەگى ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم بار.
جوبانى ىسكە اسىرۋ اتالعان حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ۇزاق مەرزىمدى ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا جانە ورنىقتى دامۋعا قوسىمشا قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
اتالعان كەلىسىم ارىپتەستىكتىڭ نەگىزدەمەلىك ستراتەگياسى قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ەلدەرىمەن سالىستىرۋعا بولاتىنداي ارتتىرۋعا الىپ كەلەتىن ەكونوميكانىڭ ساپالى جانە ورنىقتى وسۋىنە قول جەتكىزۋگە جاردەمدەسۋ ءۇشىن «قازاقستان-2050» - قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى ستراتەگياسىندا» كوزدەلگەن جۇيەلىك ءىرى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان.
دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ قولداۋى مىنالاردى:
ينكليۋزيۆتى وسۋگە جاردەمدەسۋدى؛
ادامي كاپيتالدى نىعايتۋدى؛
ورنىقتى جانە تومەن كومىرتەكتى ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋدى قوسا العاندا، دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ ءبىلىم، الەۋەت جانە الدىڭعى ءوزارا ءىس-قيمىل بولىگىندە سالىستىرمالى ارتىقشىلىقتارى بار باعىتتار بويىنشا ۇسىنىلاتىن بولادى.
سونداي-اق جالپى وتىرىس كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىنا 1993 -جىلعى 22-قاڭتارداعى جانە 2002 -جىلعى 7 قازانداعى ازاماتتىق، وتباسىلىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك پەن قۇقىقتىق قاتىناستار تۋرالى كونۆەنتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامالار ەنگىزىلدى.
تۇزەتۋلەر كامەلەتكە تولماعان بالالارعا اليمەنت ءوندىرىپ الۋ تۋرالى سوت بۇيرىقتارىن كەلىسۋشى تاراپتاردىڭ اۋماقتارىندا تانۋعا جانە ماجبۇرلەپ ورىنداۋعا جاتاتىن سوت اكتىلەرىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزۋدى كوزدەيدى. بۇل نورمالار بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالىپ وتىر.
بۇدان بولەك، دەپۋتاتتار جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت تۋرالى، 2010 -جىلعى 10-جەلتوقسانداعى ت م د-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادامداردى مەملەكەتارالىق ىزدەستىرۋ تۋرالى شارتىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جونىندەگى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدايدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، ءماجىلىستىڭ وتكەن اپتاداعى جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن زاڭ جوباسى عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. ونىڭ نورمالارىن تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋشىلەردىڭ ءبىرى، الەۋمەتتىك- مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ تانىستىردى.
- زاڭ جوباسى اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ جۇمىسىن تەجەپ تۇرعان بىرنەشە ماسەلەنى شەشەمىز. ونىڭ كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىسى مارتەبەسىن زاڭ جۇزىندە بەكىتەمىز. بۇل اكادەميانىڭ مۇلكىن قالىپتاستىرۋ ءتارتىبىن ناقتى رەتتەۋگە، باسقارۋ تەتىگىن جۇيەلەۋگە جانە تۇراقتى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ايقىنداۋعا جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى. عىلىم اكادەمياسى ءۇشىن بۇل - وتە قاجەت وزگەرىستەر، - دەدى دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن عىلىمي جوبانى باستاۋ مەرزىمى ناقتى سول كەلىسىمشارت باستالعان كۇننەن بەلگىلەنەدى.
جەكەمەنشىك عىلىمي ۇيىمداردىڭ عالىمدارى دا 56 كۇندىك ەڭبەك دەمالىسىن الىپ، عالىمدارعا ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن زەرتحانا قولجەتىمدى بولادى.
دارىندى وقۋشىلار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ زەرتحانالارىن تەگىن پايدالانۋىنا جول اشىلادى. عىلىم كوميتەتىنە عىلىمي جوبالاردىڭ زاڭعا سايكەستىگىن باقىلاۋ قۇزىرەتى بەرىلەدى.
- عىلىمدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندە جاۋاپكەرشىلىك پەن مەملەكەتتىك باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى. قازىرگى تاڭدا عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا شەشىمدەردى، قاي جوبا قانشا قاراجات الاتىنىن، قاي جوبا قولداۋ تاباتىنىن، وسىنىڭ ءبارىن ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەر شەشەدى. ال عىلىم كوميتەتى قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس، وسى شەشىمدى تەك بۇلجىتپاي ورىنداۋى كەرەك. الايدا، ملرد- تاعان قارجىعا قاتىستى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ناقتى جاۋاپكەرشىلىگى دە، باقىلاۋ فۋنكتسيالارى دا تولىق ايقىندالماعان، - دەدى ول.
اسحات ايماعامبەتوۆ زاڭ جوباسىندا ازاماتتاردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە شەشىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتار تىركەۋ، ساراپتاما جۇرگىزۋ، شەكتى باعانى انىقتاۋ جانە ۇلتتىق دارىلىك فورمۋليارعا ەنگىزۋ قىزمەتتەرىن بىرىكتىرەتىن ءبىرتۇتاس كومپوزيتتىك قىزمەت ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. وسى ارقىلى تىركەۋ مەرزىمىن 210 كۇننەن 100 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋعا بولادى. ال حالىقارالىق قاتاڭ تىركەۋدەن وتكەن جاڭا پرەپاراتتار ءۇشىن IMA سياقتى ۇيىمدار بەكىتكەن جەڭىلدەتىلگەن تىركەۋ ءتارتىبى قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس 2025 -جىلعى 28-اقپاندا استانادا جاسالعان، زاڭسىز تۇرعان تۇلعالاردى قايتا قابىلداۋ جانە ترانزيتتەۋ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن اۋستريا رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق ۇكىمەتى اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاپ، سەناتقا جولدادى.
اتالعان كەلىسىمگە 2025 -جىلعى 28-اقپاندا استانادا قول قويىلدى. قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى - ۇلتتىق زاڭناما تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ، مەملەكەتتەر اۋماعىندا جۇرگەن ادامداردى رەادميسسيالاۋ جانە ترانزيتتەۋ سالاسىنداعى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قۇرۋ.
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سانجار ءادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، كەلىسىم ەل اۋماعىندا بولۋ شارتتارىن بۇزعان نەمەسە زاڭسىز كىرگەن ادامداردى ءوز ەلىنە قايتارۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار قيىن جاعدايعا تاپ بولعان، ياعني قۇجاتتارىن جوعالتقان ادامدارعا دا قولدانىلادى. رەادميسسيا بويىنشا قايتارىلعان ازاماتتارعا اكىمشىلىك ايىپپۇل نەمەسە مەملەكەتتەن شىعارۋ سياقتى سانكسيالاردى قولدانبايدى. قازىرگى كەزدە رەادميسسيا ينستيتۋتى 21 ەلمەن بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 8 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا ساۋال جولداعان دەپۋتات ولجاس قۇسپەكوۆ جول قورىن قۇرۋدى، ال اسىلبەك نۇرالين استانا-قورعالجىن- ۇلىتاۋ جولىن سالۋدى ۇسىندى.
- استانا - قورعالجىن - ۇلىتاۋ اۆتوموبيل جولى ءدالىزىن ىسكە اسىرۋ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ، ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋدىڭ، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداپ، جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ، سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالادى. وسىعان بايلانىستى اتالعان باعىتتى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارىنا ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ، ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى تاپسىرمالار بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز، - دەدى اسىلبەك نۇرالين.
ال جسدپ فراكتسيا جەتەكشىسى، دەپۋتات اسحات راحىمجانوۆ ەلىمىزدىڭ بۇرىنعى جوعارى لاۋازىمدى ەكس- شەنەۋنىكتەرىنىڭ دجەففي ەپشتەينمەن بايلانىستارىن تەكسەرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
وسىعان وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى باس پروكۋراتۋرا مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى باسشىلىعىنا مىنانداي ءوتىنىشىن ءبىلدىردى:
«ەپشتەين فايلدارىندا» اتالعان قازاقستاندىق لاۋازىمدى تۇلعالار مەن ولارمەن بايلانىسى بار ادامدار تۋرالى اقپاراتتى، كەزدەسۋلەردىڭ سيپاتى مەن ماقساتتارىن تەكسەرۋ، قازاقستان اۋماعىندا نەمەسە شەتەلدە باسقا قازاقستاندىق ساياساتكەرلەردىڭ، كاسىپكەرلەردىڭ جانە شوۋ-بيزنەس وكىلدەرىنىڭ دجەففري ەپشتەينمەن بايلانىستارى بولعان-بولماعانىن انىقتاۋ؛
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ءتونۋى مۇمكىن قاتەرلەرگە، ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قۇپيالاردىڭ جاريا بولۋىن قوسا العاندا دەربەس اقپاراتتاردىڭ جىلىستاتىلۋىن، لاۋازىمدى تۇلعالاردى بوپسالاۋ تاۋەكەلدەرىنە قۇقىقتىق باعا بەرۋ؛
تەكسەرۋ ناتيجەلەرى مەن بولاشاقتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قابىلدانعان شارالار تۋرالى پارلامەنت پەن قوعامعا حابارلاۋ.
اۆتور
مارلان جيەمباي
