ءماجىلىس ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قارايدى

استانا. KAZINFORM - بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى ءوتىپ، دەپۋتاتتار ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قارايدى.

ايتا كەتەيىك، 6-ناۋرىزدا ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ بيۋرو وتىرىسى ءوتتى. وندا جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسى ناقتىلاندى. سوعان سايكەس، دەپۋتاتتار 2024 -جىلعى 13-قاراشادا باكۋدە جاسالعان ازەربايجان، قازاقستان جانە وزبەكستان اراسىنداعى جاسىل ەنەرگيانى ءوندىرۋ جانە بەرۋ سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى قارايدى.

ايتا كەتەيىك، 2024 -جىلدىڭ 13-قاراشاسىندا باكۋدە، COP29 دۇنيەجۇزىلىك كليمات ءسامميتىنىڭ اياسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى قاسىم-جومارت توقايەۆ، يلحام اليەۆ پەن شاۆكات ميرزيەيەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى، ازەربايجان رەسپۋبليكاسى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى جاسىل ەنەرگيانى ءوندىرۋ جانە بەرۋ سالاسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى راسىمدەدى.

سول كەزدە مەملەكەت باسشىسى بۇل ايتۋلى وقيعا ورنىقتى دامۋعا ورتاق ۇمتىلىس تاريحىنىڭ جاڭا پاراعىن اشقانىن اتاپ ءوتتى.

- ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ - ورتالىق ازيا مەن وڭتۇستىك كاۆكاز وڭىرلەرىنىڭ ءۇشجاقتى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋداعى ماڭىزدى كەزەڭ. قۇجات ەلدەرىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋ، سونداي-اق ەۋروپا ەلدەرى مەن باسقا دا نارىقتارعا ەكولوگيالىق تازا ەنەرگيانى جەتكىزەتىن سەنىمدى دالىزدەردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. مۇندا قازاقستان ءىرى ترانزيت اۋماعى رەتىندە ۇلكەن ءرول اتقارادى. اتالعان كەلىسىمنىڭ ناقتى ناتيجەلەرى ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكالارىن بىرىكتىرىپ، ورتا ءدالىزدى «جاسىل كوپىر» رەتىندە دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ماڭىزدى سالاداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاجىريبە مەن وزىق تەحنولوگيالاردى الماسۋعا سەرپىن بەرەدى، سونداي-اق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى، - دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ايتۋىنشا، كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا جەتۋدى كوزدەيتىن قازاقستان ءۇشىن جاسىل ەنەرگەتيكا ماڭىزدى باعىت سانالادى.

- ءبىز قازبا بايلىقتارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا بەلسەندى تۇردە كىرىستىك. تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالاردى دامىتىپ، ەكولوگيالىق ورنىقتى وركەندەۋگە دەمەۋ بولاتىن ينفراقۇرىلىم قۇرۋعا بەت بۇردىق. قازاقستان شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن جالپى قۋاتى 43 گ ۆت بولاتىن «جاسىل» جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قۇجات ءۇشجاقتى ءىس-ارەكەتتىڭ تۇراقتى مودەلىن قالىپتاستىرۋعا جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان. وندا جەك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ، تاراپتار اراسىندا، سونداي-اق ەۋروپا مەملەكەتتەرىمەن جانە باسقا ايماقتارمەن ارادا ەكولوگيالىق تازا ەلەكتر ەنەرگياسى ساۋداسىن دامىتۋ قاراستىرىلادى. سونداي-اق جاسىل ەلەكتر ەنەرگياسىن ورنىقتى ءارى بولجامدى ەكسپورتتاۋ ءۇشىن ورتالىق ازيا مەن ازەربايجاننىڭ ەنەرگوجۇيەلەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان.

سونىمەن قاتار ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا 2023 -جىلعى 4-مامىرداعى ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا وداقتاستىق ءىس-ارەكەت تۋرالى دەكلاراتسيانى دامىتۋ اياسىندا ازىرلەنگەن قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارت ەنگىزىلەدى. قۇجات اياسىندا ساياسي، ەكونوميكالىق، اسكەري، الەۋمەتتىك، عىلىمي، تەحنولوگيالىق، مادەني جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى ءارتۇرلى جانە كوپقىرلى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نىساندارى مەن تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ كوزدەلەدى.

جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىنا 2023 -جىلعى 8-ماۋسىمدا سوچيدە قول قويىلعان ت م د-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن الماسۋ كەزىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىم دە ەنگىزىلىپ وتىر. قۇجات راتيفيكاتسيالانعاننان كەيىن تاراپتاردىڭ ۋاكىلەتتى (قۇزىرەتتى) ورگاندارى كەلىسىمگە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىنداعى رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن ءوزارا الماسۋدى قامتاماسىز ەتەدى. اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانە رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن الماسۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تاراپتاردىڭ ۋاكىلەتتى (قۇزىرەتتى) ورگاندارى:

- رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگى دەرەكتەرىمەن تۇراقتى تۇردە الماسۋدى؛

- بەرىلەتىن اقپاراتتىڭ دايەكتىلىگىن؛

- قاجەت بولعان جاعدايدا اقپاراتقا بۇرىن بەرىلگەن تۇزەتۋلەر مەن ناقتىلاۋلاردى جەدەل ەنگىزۋدى؛

- قانداي دا ءبىر كۇتپەگەن جاعدايلار تۋىنداعاندا اقپاراتتى (رەسمي سۇراۋ سالۋلاردى) بەرۋ مۇمكىن ەمەستىگى تۋرالى ءوزارا ەسكەرتۋدىڭ ۋاقتىلىعىن؛

- الىنعان اقپاراتتى وسى كەلىسىمنىڭ ماقساتىندا عانا پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

بۇدان بولەك، ءماجىلىس قازاقستان مەن قاتار مەملەكەتى اراسىنداعى قىلمىسقا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسى جۇمىسقا قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالعان كەلىسىمگە 2024 -جىلدىڭ 31-قازانىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆتىڭ قاتارعا ءىسساپارى كەزىندە قول قويىلعان ەدى. كەلىسىم قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى قازاقستان- قاتار قاتىناستارىنىڭ جاڭا كەزەڭىن اشىپ، قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار ءبىرقاتار حالىقارالىق قۇجاتتى، ونىڭ ىشىندە دۇنيەجۇزىلىك بانك توبى ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى - ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعاريننىڭ ايتۋىنشا، دۇنيەجۇزىلىك بانك توبى ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ءبىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبا بويىنشا جۇمىس باستالادى.

ولار:

- «جەزقازعان- قاراعاندى» جانە «بەينەۋ- سەكسەۋىل» اۆتوجولدارىن قايتا جاڭارتۋ جانە سالۋ؛

- قازاقستانداعى تەمىرجول قاتىناسى مەن كولىك بايلانىسىن ترانسفورماتسيالاۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ؛

- قامباراتا گ ە س-1-دى سالۋ جانە باسقا جوبالار.

- ۇزاق مەرزىمدى جوسپاردا كەلىسىم اياسىندا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءجىو- نىڭ وسۋىنە، جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا، جەكە سەكتور مەن ش و ب-تى دامىتۋعا، يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋعا، ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا جاردەم كورسەتەدى. ايتا كەتەرلىگى، 2020 -جىلى قازاقستان ۇكىمەتى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىندا ۇقساس كەلىسىم راتيفيكاتسيالانعان بولاتىن. جالپى، كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تەرىس الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقپايدى، سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى، - دەدى سەرىك جۇمانعارين.

سونداي-اق ماجىلىسمەندەر 1993 -جىلعى 22-قاڭتارداعى جانە 2002 -جىلعى 7-قازانداعى ازاماتتىق، وتباسىلىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك پەن قۇقىقتىق قاتىناستار تۋرالى مينسك جانە كيشينيەۆ كونۆەنتسيالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى ەكى حاتتامانى دا راتيفيكاتسيالادى. ولاردى دەپۋتاتتارعا ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمبايەۆ تانىستىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىرىنشى حاتتاما ت م د مەملەكەتتەرى اراسىندا سوت اكتىلەرىن ءوزارا تانۋ تەتىگىن كەڭەيتەدى.

ەندى مۇنداي اكتىلەر قاتارىنا كامەلەتكە تولماعان بالالارعا اليمەنت ءوندىرۋ تۋرالى سوت بۇيرىقتارى تىكەلەي ەنگىزىلەدى.

- بۇل - ماڭىزدى قادام. سەبەبى سوت بۇيرىعى - جەدەل قۇقىقتىق قۇرال. ول ۇزاق سوت پروتسەسىن وتكىزبەي شىعارىلادى. سونداي-اق، بالانىڭ قۇقىعىن ۋاقىتىلى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا بورىشكەر باسقا مەملەكەتتە بولعان جاعدايدا، شەشىم تەك قاعاز جۇزىندە قالىپ قويۋى مۇمكىن. وسى ماسەلەنى حاتتاما شەشەدى، - دەدى ادىلەت ءمينيسترى.

اتالعان راتيفيكاتسيادان كەيىن:

- سوت بۇيرىعى كونۆەنتسيا اياسىندا تىكەلەي تانىلادى؛

- ءراسىم تۇسىنىكتى ءارى بولجامدى بولادى؛

- سونىمەن قاتار ورىنداۋ - ناقتى قامتاماسىز ەتىلەدى.

ال ەكىنشى حاتتاما ت م د كەڭىستىگىندە اليمەنت بويىنشا سوت بۇيرىقتارىن تانۋ تەتىگىن ەنگىزەدى.

قۇجات بورىشكەردىڭ تيىسىنشە حاباردار ەتىلگەنىن راستاۋدى تالاپ ەتەدى. ەگەر بۇيرىق تاپسىرىلماسا - ونى تانۋدان باس تارتىلۋى مۇمكىن. وسىلايشا قورعانۋ قۇقىعى ساقتالادى.

- ءبىز بالانى قورعايمىز. ءبىراق قاتاڭ قۇقىقتىق ايادا ارەكەت ەتەمىز. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ادامدى جانە ونىڭ قۇقىقتارىن مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى رەتىندە ايقىندايدى. بۇل قاعيدات بارلىق حالىقارالىق تەتىكتەردە بىردەي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. بۇگىن ءبىز جاي عانا قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاپ وتىرعان جوقپىز. ءبىز قۇقىقتاردى قورعاۋدىڭ تۇتاس، كەمشىلىكسىز جانە ايىرماشىلىقسىز جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ وتىرمىز، - دەدى ەرلان سارسەمبايەۆ.

جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تاقىرىپتار بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 14 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، Respublica پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى نۇرگۇل تاۋ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتى ساۋالىندا ەلىمىزدە يادرولىق مەديتسينانى دامىتۋ جانە توموتەراپيا سالاسىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

ال «AMANAT» پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى امانجول ءالتاي ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترىنىڭ نازارىن ىشكى ساۋدا نارىعىن قورعاۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرىنە اۋدارتتى. «اق جول» پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى سەرىك ەرۋبايەۆ تاياۋ شىعىستاعى قازاقستاندىق ازاماتتاردى ەۆاكۋاتسيالاۋ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، ساقتاندىرۋ نارىعىن جانە تۋريستىك سالاداعى مەملەكەتتىك- جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتىڭ جاڭا تۇرلەرىن دامىتۋ جايىن قوزعادى.

اۆتور

مارلان جيەمباي