ءماجىلىس عالىمداردىڭ كوپتەن كوتەرگەن ماسەلەلەرىن شەشەتىن زاڭ جوباسىن قارايدى
استانا. KAZINFORM - بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى وتەدى. وندا دەپۋتاتتار رەيتينگتىك قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراپ، عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى قاراستىرادى.
ايتا كەتەيىك، 10-ساۋىردە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن بيۋرو وتىرىسىندا وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى ناقتىلانعان ەدى. سوعان وراي الدىمەن دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا ءبىرىنشى وقىلىمدا «رەيتينگتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ۇسىنىلادى. قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 -جىلعى 26-قىركۇيەكتەگى جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ 2030 -جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماريا حادجيەۆا بۇل قۇجاتتى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ماجىلىستە تانىستىرعان بولاتىن.
- زاڭ جوباسى اگەنتتىككە تانىلاتىن كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردى رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەر بەرۋدى، تانۋ جانە قاداعالاۋ راسىمدەرىن رەگلامەنتتەۋدى، كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋدى، جەرگىلىكتى رەيتينگتىك اگەنتتىكتىڭ پايدا بولۋى ءۇشىن جاعدايلار جاساۋدى جانە رەتتەۋدى حالىقارالىق ستاندارتتارمەن ۇيلەستىرۋدى كوزدەيدى، - دەگەن ەدى ول.
زاڭ جوباسى رەيتينگتىك قىزمەتتىڭ قۇقىقتىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋعا، رەيتينگتىك قىزمەتتەردىڭ جەرگىلىكتى نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا، سونداي-اق كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر قىزمەتىنىڭ اشىقتىعى مەن تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. قۇجات ارقىلى رەيتينگتىك قىزمەتتى رەتتەۋدىڭ ادالدىق، جۇمىستىڭ ساپاسى مەن اشىقتىعى قاعيداتتارىن بەكىتەتىن كەشەندى نورمالاردى ەنگىزۋ، اگەنتتىكتەردىڭ ءادىسناماسى مەن كاپيتالىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكىتۋ، سونداي-اق حالىقارالىق جانە شەتەلدىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردى تانۋ، وسى سالاداعى مۇددەلەر قاقتىعىسىن باسقارۋ جانە مەملەكەتتىك قاداعالاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ قاراستىرىلادى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتارعا ەكىنشى وقىلىمدا عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى قاراستىرۋ ۇسىنىلادى. بۇل قۇجاتتى ءماجىلىس وسى جىلدىڭ 25-اقپانىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سول كەزدە زاڭ جوباسىن تانىستىرعان دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ عىلىمي جوبانى باستاۋ مەرزىمى ناقتى سول كەلىسىمشارت باستالعان كۇننەن بەلگىلەنەتىنىن ايتتى.
- عالىمدارىمىزدىڭ 10 جىلدان استام ۋاقىت كوتەرگەن پروبلەماسىن شەشەتىن نورمالار ەنگىزىلىپ وتىر. بۇگىندە عىلىمدى قارجىلاندىرۋدا ۇلكەن ماسەلە بار. عىلىمي گرانتتار نەگىزىنەن ءۇش جىلعا، ياعني 36 ايعا جوسپارلانادى. الايدا، كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ سوزىلۋىنا بايلانىستى ءىس جۇزىندە عىلىمي جوبا العاشقى جىلى قاڭتاردا ەمەس، جىلدىڭ سوڭىنا قاراي باستالادى. سونىڭ سالدارىنان عالىمدار زەرتتەۋدى تولىق ءۇش جىل ەمەس، شامامەن 2 جىل عانا جۇرگىزەدى. ال بۇل عالىمداردىڭ قولىنا تۇسەتىن قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ دە قىسقارۋىنا اكەلىپ وتىر، - دەدى دەپۋتات.
اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، دەپۋتاتتار ۇسىنعان نورمالارعا سايكەس، عىلىمي جوبانى باستاۋ مەرزىمى اۆتوماتتى تۇردە قاڭتار ايىنان ەمەس، ناقتى سول كەلىسىمشارت باستالعان كۇننەن باستاپ بەلگىلەنەدى.
- سايكەسىنشە، عالىمدار ەندى بولىنگەن قاراجاتتىڭ 70-80 پايىزىن عانا ەمەس، تولىعىمەن 100 پايىزىن الىپ، جوسپارلانعان ۋاقىتتى دا 100 پايىز پايدالانىپ، ساپالى زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الادى، - دەدى ول.
زاڭ جوباسى عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ۇزاق مەرزىمدى جانە تۇراقتى دامۋى ءۇشىن ءتيىمدى قۇقىقتىق بازا قۇرۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا، عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋ، جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ جانە عىلىم سالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ، ونىڭ ىشىندە ونىڭ ىشىندە عىلىمدى قاجەت ەتەتىن اۋماقتاردى قۇرۋ مەن دامىتۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ تەتىكتەرى كوزدەلەدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ، «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردى، سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسى جانە ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى قابىلدادى. سونىمەن قاتار قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى اسكەري مۇلىك پەن پەرسونالدى ەكى ەلدىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى ترانزيتتەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
پسيحولوگيالىق قىزمەتكە قاتىستى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان دەپۋتات اينا ءمىسىرالىموۆانىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتا العاش رەت پسيحولوگ ۇعىمى ناقتى ايقىندالىپ، پسيحولوگيالىق قىزمەتپەن كىمدەردىڭ اينالىسا الاتىنى بەلگىلەنەدى.
پسيحولوگتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن بىلىمىنە قويىلاتىن ناقتى تالاپتار ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار كاسىبي قۇپيانى ساقتاۋ، ەتيكالىق نورمالاردى ۇستانۋ جانە مانيپۋلياتيۆتىك ادىستەردى قولدانۋعا تىيىم سالۋ سياقتى قىزمەت قاعيداتتارى بەكىتىلەدى. ودان بولەك، پسيحولوگتەردىڭ جانە قىزمەت الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ايقىندالادى.
- قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ستاندارتتاۋ، كاسىبي جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان نورمالار قاراستىرىلعان. سونداي-اق پسيحولوگيالىق قىزمەتتىڭ نىساندارى مەن ادىستەرى بەلگىلەنەدى. مىسالى، پسيحولوگ ءوز قىزمەتى اياسىندا پسيحودياگنوستيكا جۇرگىزۋگە، كەڭەس بەرۋگە، پسيحوكوررەكتسيالىق ادىستەردى قولدانۋعا، وڭالتۋ، داعدارىستان شىعۋ كومەگىن كورسەتۋگە قۇقىلى، - دەدى ا. ءمىسىرالىموۆا.
ال «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا ءسوز العان دەپۋتات ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا، ءيتتى ۇستاپ، ستەريليزاتسيالاپ، ۆاكتسيناتسيالاپ، قايتادان ورتاعا قايتارۋدىڭ ءوزى اۆتوماتتى تۇردە ولاردىڭ سانىن ازايتپايدى، سانيتاريالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتپەيدى، ادامدى قورعامايدى. ەگەر مەملەكەت پوپۋلياتسيانى تولىق باقىلاۋدى، جاپپاي ۆاكتسيناتسيانى، سايكەستەندىرۋدى جانە قاتاڭ اكىمشىلەندىرۋدى قامتاماسىز ەتپەسە، وندا مۇنداي مودەل قوعام قاۋىپسىزدىگىنە قارسى جۇمىس ىستەي باستايدى.
- بۇل زاڭ جوباسى ەموتسيالىق ەمەس، جۇيەلى قايتا قاراۋدى ۇسىنادى. ول جانۋارلارعا قارسى باعىتتالماعان. ول بۇگىنگى پروبلەمانى تۋىنداتقان قۇقىقتىق بەيبەرەكەتسىزدىككە، جاۋاپسىزدىققا، باسقارۋشىلىق دارمەنسىزدىككە قارسى باعىتتالعان. بىرىنشىدەن، بۇرالقى يتتەرگە قاتىستى بازالىق ءتاسىل وزگەرەدى. زاڭ جوباسىنىڭ ەڭ نەگىزگى تۇزەتۋى - بۇرالقى يتتەرگە قاتىستى ولاردى قايتادان ورتاعا قايتارۋ مودەلىنەن قايتارىمسىز اۋلاۋ مودەلىنە كوشۋ. بۇل - قاعيداتتى ماسەلە، - دەدى ەدىل جاڭبىرشين.
سونداي-اق ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭى مەن ىلەسپە قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمدا قاراپ، قابىلدادى.
ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت- قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، قۇجاتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى - سەرۆيستىك جانە كليەنتكە باعدارلانۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەت مودەلىنە كوشۋ، مەملەكەتتىك اپپاراتتى كاسىبيلەندىرۋدى، سونداي-اق HR- پروتسەستەردى سيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە جانە ولاردىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتەرىنە قويىلاتىن تالاپتار ايقىندالدى. ولاردىڭ ىشىندە - قازاقستاندىق پاتريوتيزم، كاسىبيلىك، اشىقتىق، ادەپتىلىك جانە ءمىنسىز بەدەل، سونداي-اق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن مۇددەلەر قاقتىعىسىنا توزبەۋشىلىك.
ال ءماجىلىس راتيفيكاتسيالاعان تۇركيامەن اراداعى كەلىسىمگە 2024 -جىلعى 11-قىركۇيەكتە قول قويىلدى.
قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اسقار مۇستابەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، قۇجات ەكى مەملەكەتتىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى اسكەري مۇلىك پەن پەرسونالدىڭ ترانزيتى ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز جاساۋ جانە شارتتاردى رەتتەۋ ماقساتىندا راسىمدەلدى.
- ترانزيت ەكى مەملەكەتتىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى بەرەتىن ءبىر جىلدىق نەمەسە ءبىر رەتتىك رۇقسات نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. بۇل تۇرعىدا اسكەري اۋە كەمەلەرىنە ارنالعان ءبىر جىلدىق ديپلوماتيالىق رۇقسات، سونداي-اق ءبىر جىلدىق رۇقساتتارعا ەنگىزىلمەگەن اۋە كەمەلەرىنىڭ ۇشۋىنا ارنالعان ءبىرجولعى رۇقسات ەسكەرىلگەن. رۇقساتتارعا سۇراۋ سالۋلار بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردە ديپلوماتيالىق ارنالار ارقىلى بەرىلەدى. بۇل رەتتە، ءاربىر مەملەكەت ترانزيتكە كەز كەلگەن رۇقسات بەرۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋدان باس تارتۋ، سونداي-اق ەگەر تاراپتاردىڭ ءبىرى اسكەري مۇلىك پەن پەرسونالدىڭ سۇرالاتىن ءترانزيتى وسى كەلىسىمنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلمەيدى نەمەسە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە قاتەر توندىرەدى دەپ ەسەپتەسە، بەرىلگەن رۇقساتتىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋ نەمەسە قايتارىپ الۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىرادى، - دەدى ول.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 10 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، نارتاي سارسەنعاليەۆ مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋدى ۇسىندى. تەمىر قىرىقبايەۆ اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىن بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.
