ءماجىلىس بۇگىن ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قارايدى
استانا. KAZINFORM - بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى وتەدى. وندا دەپۋتاتتار جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جانە ازاماتتىق قورعاۋ سالالارىنداعى حالىقارالىق كەلىسىمدەردى قاراۋدى جوسپارلاپ وتىر.
الدىمەن دەپۋتاتتار 2024 -جىلعى 12-قاراشادا باكۋدە قول قويىلعان قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى تالقىعا سالادى. بۇل قۇجات اياسىندا قاراعاندى، تۇركىستان جانە پاۆلودار وبلىستارىندا جالپى قۋاتتى 1,8 گ ۆ ت بولاتىن ءۇش جەل جانە ءبىر كۇن ەلەكتر ستانساسىن سالۋ قاراستىرىلعان.
ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسى تۇراقتى دامىپ كەلەدى. بۇگىندە جالپى بەلگىلەنگەن قۋاتى 3,5 گيگاۆاتتى قۇرايتىن 162 جەك نىسانى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە 67 جەل ەلەكتر ستانتسياسى، 49 كۇن ەلەكتر ستانتسياسى، 43 سۋ ەلەكتر ستانتسياسى جانە 3 بيوگاز ەلەكتر ستانتسياسى بار.
2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «تازا» گەنەراتسيانىڭ ۇلەسى 7 پايىزعا جەتىپ، ورنىقتى ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمگە قاراي وڭ ديناميكانى كورسەتتى. 2024 -جىلى جەك ۇلەسى ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جالپى ءوندىرىسىنىڭ 6,43 پايىزىن قۇراعان بولاتىن.
2025 -جىلى جالپى قۋاتى 503 م ۆت بولاتىن 9 جاڭا جەك نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە: 5 جەل ەلەكتر ستانتسياسى - 387 م ۆت، 3 كۇن ەلەكتر ستانتسياسى - 90 م ۆت، 1 سۋ ەلەكتر ستانتسياسى - 26 م ۆت. جاڭا نىساندار قاراعاندى، ۇلىتاۋ، اقتوبە، جەتىسۋ، قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ورنالاسقان.
ەلىمىزدە Total Eren ،Masdar ،China Power International Holding ،China Energy سياقتى ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. جالپى العاندا، 2035 -جىلعا دەيىن قازاقستاندا 8 گ ۆت-تان استام جەك قۋاتتارىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇل ەلىمىزدىڭ تۇراقتى «جاسىل» ەنەرگەتيكاعا كوشۋ، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جانە ۇلتتىق ەنەرگوجۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى جۇيەلى ساياساتىن ايقىندايدى.
ماجىلىسمەندەردىڭ تالقىلاۋىنا شىعارىلاتىن كەلەسى قۇجات - 2024 -جىلعى 6-قاراشادا بىشكەكتە قول قويىلعان تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ازاماتتىق قورعاۋ تەتىگىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم.
بۇل كەلىسىم ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر مەن بايقاۋشى ەلدەردىڭ، سونداي-اق باسقا دا مەملەكەتتەر اۋماعىندا تۋىنداۋى مۇمكىن ءزىلزالالار مەن توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋدىڭ بىرلەسكەن تەتىگىن قۇرۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق قۇتقارۋ بولىمشەلەرىنىڭ كاسىپتىك دايارلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. جاڭا تەتىك حالىقارالىق ۇيىم فورماتىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تەتىكتىڭ اكىمشىلىك قۇرىلىمىنا مينيسترلەر كەڭەسى مەن حاتشىلىق كىرەدى. قۇجاتتا كوزدەلگەن شارالاردى ىسكە اسىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شىعىستاردى قاجەت ەتەدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار 2003 -جىلعى 25-جەلتوقسانداعى قازاقستان مەن قىرعىزستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. وعان تاراپتار 2024 -جىلعى 19-ساۋىردە استانا قالاسىندا قول قويعان.
قۇجات بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، حاتتاما V جوعارعى مەملەكەتارالىق كەڭەس بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى قول قويعان شەشىمدى ورىنداۋ اياسىندا جاسالعان.
- بۇل قۇجات «كەگەن- قارقىرا» اۆتوموبيل پۋنكتىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن «جارىق ۋاقىتتان» «تاۋلىك بويىنا» اۋىستىرۋدى كوزدەيدى. اتالعان شارا وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا، جولاۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا جانە تۋريزمنىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. شەكارا ارقىلى 2025 -جىلى 11 ميلليون ادام، 3 ميلليون كولىك وتكەن. اتالعان وزگەرىستەر، ەكى ەل اراسىنداعى كولىك- ترانزيتتىك قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ ەسەپتەيمىز، - دەدى نۇرلان ساۋرانبايەۆ.
سونداي-اق 2016 -جىلعى 6-قازاندا مونرەال قالاسىندا قول قويىلعان حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ 50 ا) جانە 56-باپتارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جونىندەگى حاتتامالار دا ءماجىلىس راتيفيكاتسيالادى. بۇل قۇجاتتاردى دا دەپۋتاتتارعا كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆ تانىستىردى.
قۇجات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمى ورگاندارىنىڭ قۇرامىندا وكىلدىگى تۋرالى ماسەلەنى ىلگەرىلەتۋ، سونداي-اق رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءيميدجىن جاقسارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان.
- وسى وزگەرىستەر ارقىلى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمى (ي ك ا و) كەڭەستىڭ قۇرامىن 36-دان 40 مەملەكەتكە دەيىن جانە اەروناۆيگاتسيالىق كوميسسيانىڭ قۇرامىن 19 دان 21 مۇشەگە دەيىن ارتتىرادى. ي ك ا و كەڭەسى - بۇل ي ك ا و اسسامبلەياسىمەن 3 جىل مەرزىمگە سايلايتىن اتقارۋشى ورگان. ول حالىقارالىق ستاندارتتاردى بەكىتەدى، ي ك ا و-نىڭ قازىرگى قىزمەتىنە باسشىلىق جاسايدى، مەملەكەتتەر اراسىنداعى داۋلاردى قارايدى جانە اسسامبلەيا شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن باقىلايدى. اەروناۆيگاتسيالىق كوميسسيا - بۇل ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى، اۋە قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ جاۋاپتى تەحنيكالىق ورگان. بۇل ي ك ا و-نىڭ ورگاندارىنىڭ مۇشەلەرىنىڭ سانى 30 جىلدان استام وزگەرمەگەن. وسى ۋاقىتتا ي ك ا و-عا كىرگەن مەملەكەتتەردىڭ سانى 160 تان 193 كە دەيىن كوتەرىلدى. وسىعان بايلانىستى ي ك ا و مۇشەلەرى ءوز مەملەكەتتەرىندە راتيفيكاتسيانى وتكىزۋ كەرەك، - دەدى ق ر كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆ.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تاقىرىپتار بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 7 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ايتالىق، پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى - ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارينگە ساۋال جولداعان ءماجىلىس دەپۋتاتى جيگۋلي دايرابايەۆ ەلىمىزدە اگرارلىق الەۋەت زور بولعانىمەن، ءبىرقاتار نەگىزگى ازىق-تۇلىك تاۋارلارى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىك ءالى دە ساقتالىپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق تانىتتى.
- ەلىمىزدە اگرارلىق الەۋەت زور بولعانىمەن، ءبىرقاتار نەگىزگى ازىق- تۇلىك تاۋارلارى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىك ءالى دە ساقتالىپ وتىر. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جەتكىلىكتى دامىماۋى، ساقتاۋ جانە لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ السىزدىگى، اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن ۇزاق مەرزىمدى ءارى ءادىل باعامەن وتكىزۋ تەتىكتەرىنىڭ بولماۋى - وسى سالانىڭ جۇيەلى پروبلەمالارىنا اينالىپ، اۋىل ەكونوميكاسىنىڭ السىرەۋىنە اكەلەتىن ءقاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر، - دەدى ماجىلىسمەن.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان جول قۇرىلىسى سالاسىندا قوردالانعان ماسەلەلەردى جۇيەلى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن تومەندەگى شارالاردى جەدەل تۇردە قولعا الۋدى سۇرادى:
- جول ساپاسىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ: قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسى، جوبا- سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ ساقتالۋى جانە قۇرىلىس نورمالارى بويىنشا تۇراقتى ءارى ناقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ؛
- تاۋەلسىز حالىقارالىق ساراپتاما ينستيتۋتىن ەنگىزۋ: ءىرى جوبالارعا جانە پايدالانۋعا بەرىلگەن جولدارعا تاۋەلسىز اۋديت جۇرگىزۋ؛
- مەرزىمگە قاتاڭ باقىلاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ: ءار جوبا كەزەڭى بويىنشا ناقتى كەستە بەكىتىپ، كەشىگۋ ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەۋ؛
- قۇرىلىس بارىسىن ونلاين باقىلاۋ جۇيەسىن قۇرۋ: حالىققا اشىق سيفرلىق پلاتفورما ارقىلى ءار جوبا بويىنشا جۇمىس بارىسىن كورسەتۋ؛
- مەرزىم مەن ساپا تالاپتارى بۇزىلعان جاعدايدا قاتاڭ سانكتسيالار قولدانۋ: ايىپپۇل سالۋ، مەملەكەتتىك تاپسىرىستان شەتتەتۋ، ليتسەنزيالىق شەكتەۋلەر ەنگىزۋ؛
- بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ: ءار جوبا بويىنشا شىعىنداردىڭ اشىق ەسەبىن جۇرگىزۋ، ارتىق شىعىنداردى انىقتاۋ.
- قۇرىلىس تەندەرلەرىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ: فاۆوريتيزم مەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋ.
- جول قاۋىپسىزدىگى ينفراقۇرىلىمىن كۇشەيتۋ: جول بەلگىلەرى، جارىقتاندىرۋ، جاياۋ جۇرگىنشى وتكەلدەرى، اۆاريالىق ايماقتاردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جابدىقتاۋ.
- بۇل شارالار ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاپ قانا قويماي، قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى جەتەكشى كولىك-لوگيستيكا حابىنا اينالدىرۋعا ناقتى سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز، - دەدى ول.
اۆتور
مارلان جيەمباي
